Shloka 21
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
तस्मात्स्मृतः प्रजानां वै वत्सरः प्रपितामहः / स्थानेषु स्थानिनो ह्येते स्थानात्मानः प्रकीर्त्तिताः
Transliteration
tasmātsmṛtaḥ prajānāṃ vai vatsaraḥ prapitāmahaḥ / sthāneṣu sthānino hyete sthānātmānaḥ prakīrttitāḥ
Translation
तस्मात् प्रजानां स्मृतो वै वत्सरः प्रपितामहः। स्थानेषु स्थानिनो ह्येते स्थानात्मानः प्रकीर्तिताः॥
Word by Word
तस्मात्therefore; from that
तस्मात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya); सर्वनाम-प्रयोगे पञ्चमी-एकवचनार्थे (ablative sense: ‘from that/therefore’)
स्मृतःis remembered/called
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is remembered/was called’
प्रजानाम्of creatures/subjects
प्रजानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (निपात)
Formनिपात/पदार्थ-प्रत्ययक (particle; emphasis/indeed)
वत्सरःthe year
वत्सरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative), एकवचन
प्रपितामहः(as) great-grandfather
प्रपितामहः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootप्र-पितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (उपपद/उपसर्गपूर्वक): प्र + पितामह (‘great-grandfather’)
स्थानेषुin the places/stations
स्थानेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative), बहुवचन
स्थानिनःthe occupants/that which abides (in a place)
स्थानिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
Formनिपात (particle; ‘for/indeed’)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन (demonstrative pronoun)
स्थानात्मानःhaving ‘place’ as their essence
स्थानात्मानः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): ‘whose nature is place / having place as self’
प्रकीर्तिताःare proclaimed
प्रकीर्तिताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; ‘are proclaimed/are described’