Shloka 46
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
पञ्चमी पञ्चम स्यैषा तनुर्नाम्नाग्निरस्तु ते / इत्युक्ते यच्छरीरस्थं तेजस्तस्योष्णसंज्ञितम्
Transliteration
pañcamī pañcama syaiṣā tanurnāmnāgnirastu te / ityukte yaccharīrasthaṃ tejastasyoṣṇasaṃjñitam
Translation
पञ्चमी पञ्चम्येषा तनुर्नाम्ना ‘अग्निः’ अस्तु ते—इत्युक्ते तस्य शरीरे स्थितं यत्तेजः, तद् ‘उष्ण’ इति संज्ञितम्।
Word by Word
पञ्चमीthe fifth (feminine)
पञ्चमी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपञ्चमी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ordinal/name-form
पञ्चमO fifth (one)
पञ्चम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; address to 'O fifth'
स्यbe (may it be)
स्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; वैदिक/छान्दस रूप ‘स्य’ = ‘अस्तु/भव’
एषाthis (she/this one)
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; demonstrative pronoun
तनुःbody; form
तनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नाम्नाby name; as (called)
नाम्ना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अस्तुlet it be
अस्तु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट् (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
तेof you; your
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) एकवचन (enclitic)
इतिthus
इति:
Vacana-marker (इति-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक अव्यय (quotative particle)
उक्तेwhen said; upon being spoken
उक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; सप्तमी (7th/Locative) एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; ‘उक्ते’ = ‘when (it was) said’
यत्which
यत्:
Karta/Karma (कर्ता/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; relative pronoun
शरीर-स्थम्situated in the body
शरीर-स्थम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशरीर (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (सप्तमी-तत्पुरुष: शरीरस्थ = ‘in the body’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तेजःsplendor; energy
तेजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तस्यof that; of him/it
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; demonstrative pronoun
उष्ण-संज्ञितम्called ‘heat’; designated as hot
उष्ण-संज्ञितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउष्ण (प्रातिपदिक) + संज्ञित (संज्ञा + इत कृदन्त)
Formतत्पुरुष समास (कर्मधारय/तत्पुरुष: ‘having the designation “hot”’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन