Shloka 45
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं ध५म्लमीश्वरम् / नाम यद्वै पशुपतिरित्युक्तं पञ्चमं मया
Transliteration
tato 'bravītpunarbrahmā taṃ devaṃ dha5mlamīśvaram / nāma yadvai paśupatirityuktaṃ pañcamaṃ mayā
Translation
ततः पुनर्ब्रह्मा तं देवं धूमलमीश्वरं प्रत्यब्रवीत्— “पशुपतिः” इति यन्नाम, तत् मया पञ्चमं प्रोक्तम्।
Word by Word
tataḥthen
tataḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, temporal adverb
abravītsaid
abravīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
punaḥagain
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, adverb
brahmāBrahmā
brahmā:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
devamthe god
devam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
dha5mlam(corrupt reading; likely) smoky/grey
dha5mlam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root(पाठदोष)
Formअस्पष्ट/दूषितपाठ: ‘dha5mlam’ इत्यत्र ‘5’ चिह्नयुक्तम्; सम्भाव्यं ‘dhūmram’ (धूम्रम्) वा अन्यत्; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन—‘īśvaram’ इत्यस्य विशेषणम्
īśvaramthe lord
īśvaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
nāmaname
nāma:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
yatwhich/that
yat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक
vaiindeed
vai:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय, emphatic particle
paśu-patiḥPaśupati (Lord of creatures)
paśu-patiḥ:
Saṃjñā (संज्ञा/नाम)
TypeNoun
Rootpaśu (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘paśūnām patiḥ’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (उद्धरणचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, quotative particle
uktamwas said/declared
uktam:
Kriyā (विधेय)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘nāma’ इत्यस्य विशेषणम्
pañcamamfifth
pañcamam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañcama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘nāma’ इत्यस्य विशेषणम्
mayāby me
mayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया, एकवचन