Shloka 89
Marut-Soma Boon and Nahusha–Yayati Lineage
Marutakanyā–Vamśa-varṇana
Devanagari script
वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं वक्तुमुत्तरम् / पौरजान पदैस्तुष्टैरित्युक्ते नाहुषस्तदा
Transliteration
varadānena śukrasya na śakyaṃ vaktumuttaram / paurajāna padaistuṣṭairityukte nāhuṣastadā
Translation
शुक्रस्य वरदानेन उत्तरं वक्तुं न शक्यम्। पौरजनैः तुष्टैः पदैः उक्ते तदा नाहुषः॥
Word by Word
वरदानेनby the granting of a boon
वरदानेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (‘वरस्य दानम्’)
शुक्रस्यof Śukra
शुक्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
नnot
न:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
शक्यम्possible
शक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (शक् धातोः यत्/ण्यत्-प्रत्ययार्थ), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भावे प्रयोगः ‘possible’
वक्तुम्to speak
वक्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-रूप (infinitive), अर्थः ‘to speak’
उत्तरम्an answer
उत्तरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पौरजान्the townspeople
पौरजान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपौरजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः तत्पुरुष (‘पुरस्य जनाः’)
पदैःwith words
पदैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तुष्टैःpleased
तुष्टैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुष्ट (प्रातिपदिक; तुष् धातोः क्त)
Formकृदन्त-भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् ‘pleased/satisfied’
इतिthus
इति:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
उक्तेwhen (this) was said
उक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formकृदन्त-भूतकृदन्त (क्त), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः ‘when it was said’
नाहुषःNahusha
नाहुषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनाहुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)