Adhyaya 46
Bhārgava’s Resolve after His Father’s Slaying (Parashurama’s Vow against the Kshatriyas)
अस्मिन् अध्याये भार्गवः (परशुरामः) पितुः वधं मातुः मरणं च श्रुत्वा विलपति। अकृतव्रणः तं सान्त्वयति। ततः सः भ्रातृभिः सह मिलित्वा पितुः और्ध्वदेहिकं करोति। पितुः वधं स्मृत्वा सः क्षत्रियकुलस्य विनाशाय प्रतिज्ञां करोति यत् सः तेषां रक्तेन पितृतर्पणं करिष्यति। माहिष्मतीं गत्वा महोदरं आहूय दिव्यं रथं शस्त्राणि च लब्ध्वा युद्धाय सज्जः भवति।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चचत्वारिंशत्तमोध्यायः // ४५// वसिष्ठ उवाच सगच्छन्पथि शुश्राव मुनिभ्यस्त त्त्वमादितः / राजपुत्रव्यवसितं पित्रौः स्वर्गतिमेव च
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥४५॥ वसिष्ठ उवाच— स गच्छन् पथि शुश्राव मुनिभ्यः तत्त्वम् आदितः । राजपुत्रव्यवसितं पित्रोः स्वर्गतिमेव च ॥
Verse 2
पितुस्तु जीवहरणं शिरोहरणमेव च / तन्मृतेरेव मरणं श्रुत्वा मातुश्च केवलम्
पितुः प्राणहरणं शिरोच्छेदनं च, तथा तस्य मृत्युमरणं, मातुः केवलं तच्छ्रुत्वा।
Verse 3
विललाप महाबाहुर्दुःखशोकसमन्वितः / तमथाश्वासयामास तुल्यदुःखो ऽकृतव्रणः
महाबाहुः दुःखशोकसमन्वितो विललाप; अथ तं तुल्यदुःखोऽकृतव्रणः आश्वासयामास।
Verse 4
हेतुभिः शास्त्रनिर्दिष्टैर् वीर्यसामर्थ्यसूचकैः / युक्तिलौकिकदृष्टान्तैस्तच्छोकं संव्यशामयत्
शास्त्रनिर्दिष्टैः हेतुभिः वीर्यसामर्थ्यसूचकैः, युक्तिलौकिकदृष्टान्तैः तच्छोकं संव्यशामयत्।
Verse 5
सांत्वितस्तेन मैधावी धृतिमालंब्य भार्गवः / प्रययौ सहितः सख्या भ्रातॄणां तु दिदृक्षया
तेन सांत्वितो मैधावी भार्गवो धृतिमालम्ब्य, सख्या सहितः भ्रातॄन् दिदृक्षया प्रययौ।
Verse 6
स तान्दृष्ट्वाभिवाद्यैतान्दुःखितान्दुःखकर्शितः / शोकामषयुतस्तैश्च सह त्स्थौ दिनत्रयम्
स तान् दृष्ट्वा अभिवाद्य, दुःखितान् दुःखकर्शितः; शोकामर्षयुतस्तैश्च सह दिनत्रयं तस्थौ।
Verse 7
ततो ऽस्य सुमाहान्क्रोधः स्मरतो निधनं पितुः / बभूव सहसा सर्वलोकसंहरणक्षमः
ततो ऽस्य सुमाहान्क्रोधः स्मरतो निधनं पितुः / बभूव सहसा सर्वलोकसंहरणक्षमः
Verse 8
मातुरर्थे कृतां पूर्वं प्रतिज्ञां सत्यसंगरः / दृढीचकार हृदये सर्वक्षत्रवधोद्यतः
मातुरर्थे कृतां पूर्वं प्रतिज्ञां सत्यसंगरः / दृढीचकार हृदये सर्वक्षत्रवधोद्यतः
Verse 9
क्षत्रवंश्यानशेषेण हत्वा तद्देहलोहितैः / करिष्ये तर्पणं पित्रोरिति निश्चित्य भार्गवः
क्षत्रवंश्यानशेषेण हत्वा तद्देहलोहितैः / करिष्ये तर्पणं पित्रोरिति निश्चित्य भार्गवः
Verse 10
भ्रातॄणां चैव सर्वेषामाख्यायात्मसमीहितम् / प्रययौ तदनुज्ञातः कृत्वा संस्थांपितुः क्रियाम्
भ्रातॄणां चैव सर्वेषामाख्यायात्मसमीहितम् / प्रययौ तदनुज्ञातः कृत्वा संस्थांपितुः क्रियाम्
Verse 11
अकृतव्रणसंयुक्तः प्राप्य माहिष्मतीं ततः / तद्बाह्योपवने स्थित्वा सस्मार स महोदरम्
अकृतव्रणसंयुक्तः प्राप्य माहिष्मतीं ततः / तद्बाह्योपवने स्थित्वा सस्मार स महोदरम्
Verse 12
स तस्मै रथचापाद्यं सहसाश्वसमन्वितम् / प्रेषयामास रामाय सर्वसंहननानि च
स तस्मै रथचापाद्यं सहसाश्वसमन्वितम् । प्रेषयामास रामाय सर्वसंहननानि च ॥
Verse 13
रामो ऽपि रथमारुह्य सन्नद्धः सशरं धनुः / गृहीत्वापूरयच्छङ्खं रुद्रदत्तममित्रजित्
रामोऽपि रथमारुह्य सन्नद्धः सशरं धनुः । गृहीत्वापूरयच्छङ्खं रुद्रदत्तममित्रजित् ॥
Verse 14
ज्याघोषं च चकारोच्चै रोदसी कंपयन्निव / सहसाहोथ सारथ्यं चक्रे सारथिनां वरः
ज्याघोषं च चकारोच्चै रोदसी कंपयन्निव । सहसाहोथ सारथ्यं चक्रे सारथिनां वरः ॥
Verse 15
रथज्याशङ्खनादैस्तु वधात्पित्रोरमर्षिणः / तस्याभून्नगरी सर्वा संक्षुब्धाश्च नरद्विपाः
रथज्याशङ्खनादैस्तु वधात्पित्रोरमर्षिणः । तस्याभून्नगरी सर्वा संक्षुब्धाश्च नरद्विपाः ॥
Verse 16
रामं त्वागतमाज्ञाय सर्वक्षत्रकुलान्तकम् / संक्षुब्धाश्चक्रुरुद्योगं संग्रामाय नृपात्मजाः
रामं त्वागतमाज्ञाय सर्वक्षत्रकुलान्तकम् । संक्षुब्धाश्चक्रुरुद्योगं संग्रामाय नृपात्मजाः ॥
Verse 17
अथ पञ्चरथाः शुराः शूरसेनादयो नृप / रामेण योद्धुं सहिता राजभिश्च क्रुरुद्यमम्
अथ पञ्चरथाः शूराः शूरसेनादयो नृपाः । रामेण योद्धुं सहिता राजभिश्च क्रूरोद्यमाः ॥
Verse 18
चतुरङ्गवलोपेतास्ततस्ते क्षत्रियर्षभाः / राममासादयामासुः पतङ्गा इव पावकम्
चतुरङ्गबलोपेतास्ततः ते क्षत्रियर्षभाः । राममासादयामासुः पतङ्गा इव पावकम् ॥
Verse 19
निवार्य तानापततो रथेनैकेन भार्गवः / युयुधे पार्थिवैः सर्वैः समरे ऽमितविक्रमः
निवार्य तानापततो रथेनैकेन भार्गवः । युयुधे पार्थिवैः सर्वैः समरेऽमितविक्रमः ॥
Verse 20
ततः पुनरभूद्युद्धं रामस्य सह राजभिः / जघान यत्र संक्रुद्धो राज्ञां शतमुदारधीः
ततः पुनरभूद्युद्धं रामस्य सह राजभिः । जघान यत्र संक्रुद्धो राज्ञां शतमुदारधीः ॥
Verse 21
ततः स शूरसेनादीन्हत्वा सबलवाहनान् / त्रणेन पातयामास क्षितौ क्षत्रियमण्डलम्
ततः स शूरसेनादीन् हत्वा सबलवाहनान् । तृणेन पातयामास क्षितौ क्षत्रियमण्डलम् ॥
Verse 22
ततस्ते भग्नसंकल्पा हतस्वबलवाहनाः / हतशिष्टा नृपतयो दुद्रुवुः सर्वतोदिशम्
ततः ते भग्नसंकल्पाः हतस्वबलवाहनाः । हतशिष्टा नृपतयः सर्वतो दिशं दुद्रुवुः ॥
Verse 23
एवं विद्राव्य सैन्यानि हत्वा जित्वाथ संयुगे / जघान शतशो राज्ञः शूराञ्छरवराग्निना
एवं विद्राव्य सैन्यानि हत्वा जित्वाथ संयुगे । जघान शतशो राज्ञः शूरान् शरवराग्निना ॥
Verse 24
ततः क्रोधपरीतात्मा दग्धुकामो ऽखिलां पुरीम् / उदैरयद्भार्गवो ऽस्त्रं कालाग्निसदृशप्रभम्
ततः क्रोधपरीतात्मा दग्धुकामोऽखिलां पुरीम् । उदैरयद्भार्गवोऽस्त्रं कालाग्निसदृशप्रभम् ॥
Verse 25
ज्वालाकवलिताशेषपुरप्राकारमालिनीम् / पुरीं सहस्त्यश्वनरां स ददाहास्त्रपावकः
ज्वालाकवलिताशेषपुरप्राकारमालिनीम् । पुरीं सहस्त्यश्वनरां स ददाहास्त्रपावकः ॥
Verse 26
दह्यमानां पुरीं दृष्ट्वा प्राणत्राणपरायणः / जीवनाय जगामाशु वीतिहोत्रो भयातुरः
दह्यमानां पुरीं दृष्ट्वा प्राणत्राणपरायणः । जीवनाय जगामाशु वीतिहोत्रो भयातुरः ॥
Verse 27
अस्त्राग्निना पुरीं सर्वां दग्ध्वा हत्वा च शात्रवान् / प्राशयानो ऽखिलान् लोकान् साक्षात्काल इवान्तकः
अस्त्राग्निना पुरीं सर्वां दग्ध्वा शात्रवान् हत्वा च, अन्तकः साक्षात्काल इव अखिलान् लोकान् प्राशयामास।
Verse 28
अकृतव्रणसंयुक्तः सहसाहेन चान्वितः / जगामरथघोषेण कंपयन्निव मेदिनीम्
अकृतव्रणसंयुक्तः सहसाहेन चान्वितः, रथघोषेण मेदिनीं कम्पयन्निव जगाम।
Verse 29
विनिघ्नन् क्षत्रियान्सर्वान् संशाम्य पृथिवीतले / महेन्द्राद्रिं ययौ रामस्तपसे धतमानसः
क्षत्रियान् सर्वान् विनिघ्नन् पृथिवीतले संशाम्य, रामः तपसे धृतमानसः महेन्द्राद्रिं ययौ।
Verse 30
तस्मिन्नष्टचतुष्कं च यावत्क्षत्रसमुद्गमम् / प्रत्येत्य भूयस्तद्धत्यै बद्धदीक्षो धृतव्रतः
तस्मिन् अष्टचतुष्कं यावत् क्षत्रसमुद्गमम्; प्रत्येत्य भूयः तद्धत्यै बद्धदीक्षो धृतव्रतः।
Verse 31
क्षत्रक्षेत्रेषु भूयश्च क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः / निजघान पुनर्भूमौ राज्ञ शतसहस्रशः
क्षत्रक्षेत्रेषु भूयश्च द्विजैः क्षत्रमुत्पादितम्; पुनर्भूमौ राज्ञः शतसहस्रशः निजघान।
Verse 32
वर्षद्वयेन भूयो ऽपि कृत्वा निःक्षत्रियां महीम् / षट्चतुष्टयवर्षान्तं तपस्तेपे पुनश्च सः
वर्षद्वयेन भूयोऽपि कृत्वा निःक्षत्रियां महीम् । षट्चतुष्टयवर्षान्तं तपस्तेपे पुनश्च सः ॥
Verse 33
भूयो ऽपि राजन् संबुद्धं क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः / जघान भूमौ निःशेषं साक्षात्काल इवान्तकः
भूयोऽपि राजन् संबुद्धं क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः । जघान भूमौ निःशेषं साक्षात्काल इवान्तकः ॥
Verse 34
कालेन तावता भूयः समुत्पन्नं नृपात्त्वयम् / निघ्नंश्चचार पृथिवीं वर्षद्वयमनारतम्
कालेन तावता भूयः समुत्पन्नं नृपात्त्वयम् । निघ्नंश्चचार पृथिवीं वर्षद्वयमनारतम् ॥
Verse 35
अलं रामेण राजेन्द्र स्मरता निधनं पितुः / त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता
अलं रामेण राजेन्द्र स्मरता निधनं पितुः । त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता ॥
Verse 36
त्रिःसप्तकृत्वस्तन्माता यदुरः स्वमताडयत् / तावद्रामेण तस्मात्तु क्षत्रमुत्सादितं भुवि
त्रिःसप्तकृत्वस्तन्माता यदुरः स्वमताडयत् । तावद्रामेण तस्मात्तु क्षत्रमुत्सादितं भुवि ॥
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds the kṣatriya lineages as a collective dynastic target and frames Paraśurāma’s vow as a lineage-shaping event—an episode that explains later disruptions and reconfigurations in royal genealogies.
Māhiṣmatī is the key geographic node; Bhārgava waits in its outer grove, invokes Mahodara for equipment, then mounts a chariot with bow, arrows, and horses, sounding Rudra’s conch—an explicit ‘campaign launch’ marker in the itinerary.
No. The sampled verses place it in the Sagaropākhyāna/Bhārgava-carita context, not the Lalitopākhyāna; its focus is on vow, rites, and dynastic conflict rather than Śākta vidyā/yantra exposition.