Adhyaya 45
Jamadagni-Āśrama-Ākramaṇa (Attack on Jamadagni’s Hermitage) / जमदग्न्याश्रमाक्रमणम्
वसिष्ठः कथयति यत् एकः क्षत्रियसमूहः चतुरङ्गबलेन सह मृगयार्थं वनं गत्वा नर्मदातीरे विश्रामं कृतवान्। तत्र जमदग्नेः आश्रमं दृष्ट्वा, परशुरामस्य निवासः इति ज्ञात्वा च, तैः पूर्ववैरं स्मृत्वा प्रतिशोधस्य निर्णयः कृतः। मुनीनां अनुपस्थितौ ते आश्रमं प्रविश्य जमदग्निं हतवन्तः तस्य शिरः च छित्त्वा नीतवन्तः। पतिवियोगेन रेणुका शोकेन मृता। तदनन्तरं पुत्रैः पित्रोः अन्त्येष्टिः विधिवत् कृता।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते चतुश्चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४४// वसिष्ठ उवाच ततः कदाचिद्विपिने चतुरङ्गबलान्वितः / मृगयामगमच्छूरः शूरसेनादिभिः सह
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीयोपोद्धातपादे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः॥ वसिष्ठ उवाच—ततः कदाचिद्विपिने चतुरङ्गबलान्वितः। मृगयामगमच्छूरः शूरसेनादिभिः सह॥
Verse 2
ते प्रविश्य महारण्यं हत्वा बहुविधान्मृगान् / जग्मुस्तृषार्त्ता मध्याह्ने सरितं नर्मदामनु
ते प्रविश्य महारण्यं हत्वा बहुविधान्मृगान्। जग्मुस्तृषार्त्ता मध्याह्ने सरितं नर्मदामनु॥
Verse 3
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च वारि नद्या गतश्रमाः / गच्छन्तो ददृशुर्मार्गो जमदग्नेरथाश्रमम्
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च वारि नद्या गतश्रमाः। गच्छन्तो ददृशुर्मार्गे जमदग्नेरथाश्रमम्॥
Verse 4
द्दष्ट्वाश्रमपदं रम्यं मुनीनागच्छतः पथि / कस्येदमिति पप्रच्छुर्भाविकर्मप्रचोदिताः
दृष्ट्वा रम्यमाश्रमपदं मुनीनां गच्छतां पथि । कस्येदमिति ते पप्रच्छुः भाविकर्मप्रचोदिताः ॥
Verse 5
ते प्रोचुरतिशान्तात्मा जमदग्नेर्महातपाः / वसत्यस्मिन्सुतो यस्य रामः शस्त्रभृतां वरः
ते प्रोचुरतिशान्तात्मा जमदग्नेर्महातपाः । वसत्यस्मिन् सुतो यस्य रामः शस्त्रभृतां वरः ॥
Verse 6
तछ्रुत्वा भीरभूत्तेषां रामनामानुकीर्त्तनात् / क्रोधं प्रसङ्यानृशंस्यं पूर्ववैरमनुस्मरन्
तच्छ्रुत्वा भीरभूत्तेषां रामनामानुकीर्तनात् । क्रोधं प्रसङ्ग्यानृशंस्यं पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥
Verse 7
अथ ते प्रोचुरन्योन्यं पितृहन्तुर्वधात्पितुः / वैर निर्यातनं किं तु करिष्यामो दिशाधुना
अथ ते प्रोचुरन्योन्यं पितृहन्तुर्वधात् पितुः । वैरनिर्घातनं किं तु करिष्यामो दिशाधुना ॥
Verse 8
इत्यक्त्वा खड्गहस्तास्ते संप्रविश्य तदाश्रमम् / प्रजाघ्निरे प्रयातेषु मुनिवीरेषु सर्वतः
इत्युक्त्वा खड्गहस्तास्ते संप्रविश्य तदाश्रमम् । प्रजाघ्निरे प्रयातेषु मुनिवीरेषु सर्वतः ॥
Verse 9
तं हत्वास्य शिरो हृत्वा निषादा इव निर्दयाः / प्रययुस्ते दुरात्मानः सबलाः स्वपुरीं प्रति
तं हत्वास्य शिरो हृत्वा निषादा इव निर्दयाः / प्रययुस्ते दुरात्मानः सबलाः स्वपुरीं प्रति
Verse 10
पुत्रास्तस्य महात्मानौ दृष्ट्वा स्वपितरं हतम् / परिवार्य महाराज रुरुदुः शोककर्शिताः
पुत्रास्तस्य महात्मानौ दृष्ट्वा स्वपितरं हतम् / परिवार्य महाराज रुरुदुः शोककर्शिताः
Verse 11
भर्त्तारं निहतं भूमौ पतितं वीक्ष्य रेणुका / पपात मूर्च्छिता सद्यो लतेवाशनिताडिता
भर्त्तारं निहतं भूमौ पतितं वीक्ष्य रेणुका / पपात मूर्च्छिता सद्यो लतेवाशनिताडिता
Verse 12
सा स्वचेतसि संमूच्छ्य शोकपावकदीपिताः / दूरप्रनष्टसंज्ञेव सद्यः प्राणैर्व्ययुज्यत
सा स्वचेतसि संमूच्छ्य शोकपावकदीपिताः / दूरप्रनष्टसंज्ञेव सद्यः प्राणैर्व्ययुज्यत
Verse 13
अनालपन्त्यां तस्यां तु संज्ञां याता हि ते पुनः / न्यपतन्मूर्च्छिता भूमौ निमग्नाः शोकसागरे
अनालपन्त्यां तस्यां तु संज्ञां याता हि ते पुनः / न्यपतन्मूर्च्छिता भूमौ निमग्नाः शोकसागरे
Verse 14
ततस्तपोधना ये ऽन्ये तत्त पोवनवासिनः / समेत्याश्वासयामासुस्तुल्यदुःखाः सुतान्मुने
ततः तपोधनाः येऽन्ये तत्र पावनवासिनः । समेत्याश्वासयामासुः तुल्यदुःखाः सुतान् मुने ॥
Verse 15
सांत्व्यमाना मुनिगणैर्जामदग्न्या यथाविधि / आधक्षुर्वचसा तेषामग्नौ पित्रोः कलेवरे
सांत्व्यमाना मुनिगणैः जामदग्न्या यथाविधि । आधक्षुः वचसा तेषाम् अग्नौ पित्रोः कलेवरे ॥
Verse 16
चक्रुरेव तदूर्द्ध्वं वै यत्कर्त्तव्यमनन्तरम् / पित्रोर्मरणदुःखेन पीड्यमाना दिवानिशम्
चक्रुः एव तदूर्ध्वं वै यत् कर्तव्यम् अनन्तरम् । पित्रोः मरणदुःखेन पीड्यमानाः दिवानिशम् ॥
Verse 17
ततः काले गते रामः समानां द्वादशावधौ / निवृत्तस्तपसः सख्या सहागादाश्रमं पितुः
ततः काले गते रामः समानां द्वादशावधौ । निवृत्तः तपसः सख्या सह अगात् आश्रमं पितुः ॥
Frequently Asked Questions
The Bhārgava/Jāmadagnya cycle: the killing of Jamadagni and the collapse of Reṇukā function as the catalytic event that propels Paraśurāma’s subsequent lineage-defining actions.
The episode is placed in a mahāraṇya (great forest) and explicitly along the Narmadā River, with the route (mārga) leading to Jamadagni’s āśrama serving as the narrative locator.
No. The sampled verses are firmly within a Bhārgava/Paraśurāma-linked genealogical narrative and āśrama-violation motif, not the Lalitopākhyāna’s Śākta-vidyā or yantra discourse.