Adhyaya 37
Agastyopadeśa: Viṣṇupada-stava-sādhanā and Paraśurāma’s Darśana of Hari
अध्याये वसिष्ठवर्णने परशुरामः मृगयासम्बद्धं विस्मयकरं वृत्तान्तं निवेद्य कुम्भसम्भवमगस्त्यं समुपगच्छति। अगस्त्यः तस्य हितार्थं उपदेशं ददाति—दूरस्थं परमदुर्लभं विष्णोर्महास्थानं विष्णुपदचिह्नितं, यत्र त्रिविक्रमस्य महात्मनः वामपादप्रदेशात् बलिविजये गङ्गा प्रादुर्भवतीति। स मासपर्यन्तं दिव्यस्तवस्य नियमयुक्तं जपं, आचाराहारनियमैः सह, पूर्वाभ्यस्तकवचसाधनया संयुक्तं सिद्धिदं भवतीति निर्दिशति। परशुरामोऽपि आश्रमात् निर्गत्य तं पदस्थानं गत्वा निवसन् निरन्तरं जपति। अन्ते हरिः प्रसन्नः साक्षाद्दर्शनं ददाति—कृष्णः चतुर्व्यूहाधिपः किरीटकुण्डल-कौस्तुभ-पीतवासो मनोहररूपः जामदग्न्यस्य पुरतः प्रादुरभवत्। परशुरामः उत्थाय साष्टाङ्गं प्रणिपत्य ब्रह्मादिदेवैः स्तुतं परमेश्वरं शरणागति-स्तवेन स्तौति; एवं तीर्थमहिमा स्तोत्रसाधनस्य च फलरूपं भगवद्दर्शनं प्रदर्श्यते।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३६// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा परशुरामस्तु तदाश्चर्यं महाद्भुतम् / जगाद सर्ववृत्तान्तं मृगयोस्तु यथाश्रुतम्
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीयोपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्त्रिंशत्तमोऽध्यायः। वसिष्ठ उवाच—परशुरामः तदाश्चर्यं महाद्भुतं दृष्ट्वा, मृगयोः यथाश्रुतं सर्ववृत्तान्तं जगाद।
Verse 2
तच्छ्रुत्वा भगवान्साक्षादगस्त्यः कुंभसंभवः / मोदमान उवाचेदं भार्गवं पुरतः स्थितम्
तच्छ्रुत्वा भगवान् साक्षादगस्त्यः कुम्भसम्भवः । मोदमानः पुरतः स्थितं भार्गवं प्रति इदं वचनम् उवाच ॥
Verse 3
अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कार्याकार्विशारद / हितं वदामि यत्ते ऽद्य तत्कुरुष्व समाहितः
अगस्त्य उवाच—शृणु राम महाभाग कार्याकारविशारद । हितं वदामि तेऽद्य यत् तत्कुरुष्व समाहितः ॥
Verse 4
इतो विदूरे सुमहत्स्थानं विष्णोः सुदुर्लभम् / पदानि यत्र दृश्यन्ते न्यस्तानि सुमाहात्मना
इतो विदूरे सुमहत् स्थानं विष्णोः सुदुर्लभम् । पदानि यत्र दृश्यन्ते न्यस्तानि सुमहात्मना ॥
Verse 5
यत्र गङ्गा समुद्भूता वामस्य महात्मनः / पदाग्रात्क्रमतो लोकांस्तद्बलेस्तु विनिग्रहे
यत्र गङ्गा समुद्भूता वामस्य महात्मनः । पदाग्रात् क्रमतो लोकान् तद्बलेस्तु विनिग्रहे ॥
Verse 6
तत्र गत्वा स्तवं चेदं मासमैकमनन्यधीः / पठस्व नियमेनैव नियतो नियताशनः
तत्र गत्वा स्तवं चेदं मासम् एकम् अनन्यधीः । पठस्व नियमेनैव नियतो नियताशनः ॥
Verse 7
यत्त्वया कवचं पूर्वमभ्यस्तं सिद्धिमिच्छता / शत्रूणां निग्रहार्थाय तच्च ते सिद्धिदं भवेत्
यत्त्वया सिद्धिमिच्छता पूर्वमभ्यस्तं कवचं शत्रूणां निग्रहार्थाय, तदेव ते सिद्धिदं भवेत्।
Verse 8
वसिष्ठ उवाच एव मुक्तो ह्यगस्त्येन रामः शत्रुनिबर्हणः / नमस्कृत्य मुनीं शान्तं निर्जगामाश्रमाद्बहिः
वसिष्ठ उवाच—एवं ह्यगस्त्येन मुक्तो रामः शत्रुनिबर्हणः। शान्तं मुनीं नमस्कृत्य आश्रमाद्बहिर्निर्जगाम॥
Verse 9
पुनस्तेनैव मार्गेण संप्राप्तस्तत्र सत्वरम् / यत्रोत्तरात्पदन्यासान्निर्गता स्वर्णदी नृप
पुनस्तेनैव मार्गेण सत्वरं संप्राप्तस्तत्र, यत्रोत्तरात्पदन्यासात् स्वर्णदी निर्गता, नृप।
Verse 10
तत्र वासं प्रकल्प्यासावकृतव्रणसंयुतः / समभ्यस्यत्स्तवं दिव्यं कृष्मप्रेमामृताभिधम्
तत्र वासं प्रकल्प्य सः अवकृतव्रणसंयुतः। दिव्यं स्तवं समभ्यस्यत् ‘कृष्णप्रेमामृत’ाभिधम्॥
Verse 11
नित्यं व्रजपतेस्तस्य स्तोत्रं तुष्टो ऽभवद्धरिः / जगाम दर्शनं तस्य जामदग्न्यस्य भूपते
नित्यं व्रजपतेस्तस्य स्तोत्रेण तुष्टोऽभवद्धरिः। जामदग्न्यस्य तस्य दर्शनं जगाम, भूपते॥
Verse 12
चतुर्व्यूहाधिपः साक्षात्कृष्णः कमललोचनः / किरीटंनार्कवर्णेन कुण्डलाभ्यां च राजितः
चतुर्व्यूहाधिपः साक्षात् कृष्णः कमललोचनः। किरीटेनार्कवर्णेन कुण्डलाभ्यां च राजितः॥
Verse 13
कौस्तुभोद्भासितोरस्कः पीतवासा धनप्रभः / मुरलीवादनपरः साक्षान्मोहनरूपधृक्
कौस्तुभोद्भासितोरस्कः पीतवासा धनप्रभः। मुरलीवादनपरः साक्षान्मोहनरूपधृक्॥
Verse 14
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय जामदग्न्यो मुदान्वितः / प्रणम्य दण्डवद्भमौ तुष्टाव प्रयतो विभुम्
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय जामदग्न्यो मुदान्वितः। प्रणम्य दण्डवद्भूमौ तुष्टाव प्रयतो विभुम्॥
Verse 15
परशुराम् उवाच नमो नमः कारणविग्रहाय प्रपन्नपालाय सुरार्त्तिहारिणे / ब्रह्मेशविष्ण्विद्रमुखस्तुताय नतो ऽस्मि नित्यं परमेश्वराय
परशुराम उवाच— नमो नमः कारणविग्रहाय प्रपन्नपालाय सुरार्त्तिहारिणे। ब्रह्मेशविष्ण्विन्द्रमुखस्तुताय नतोऽस्मि नित्यं परमेश्वराय॥
Verse 16
यं वेदवादैर्विविधप्रकारैर्निर्णेतुमीशानमुखा न शक्नुयुः / तं त्वामनिर्देश्यमचं पुराममनन्तमीडे भव मे दयापरः
यं वेदवादैर्विविधप्रकारैर्निर्णेतुमीशानमुखा न शक्नुयुः। तं त्वामनिर्देश्यमचं पुराममनन्तमीडे भव मे दयापरः॥
Verse 17
यस्त्वेक ईशो निजवाञ्च्छितप्रदो धत्ते तनूर्लोकविहार रक्षणे / नाना विधा देवमनुष्यतिर्यग्यादः सु भूमेर्भरवारणाय
यः स एक एव परमेश्वरः स्वेच्छितफलप्रदः, लोकविहाररक्षणार्थं नानाविधां तनूं धारयति; देव-मनुष्य-तिर्यगादिरूपैः सुभूमेर्भरं निवारयति।
Verse 18
तं त्वामहं भक्तजनानुरक्तं विरक्तमत्यन्तमपीन्दिरादिषु / स्वयं समक्षंव्यभिचारदुष्टचित्तास्वपि प्रेमनिबद्धमानसम्
तं त्वां अहं भक्तजनानुरक्तं, इन्दिरादिष्वत्यन्तविरक्तं, स्वयं समक्षं व्यभिचारदुष्टचित्तास्वपि प्रेमनिबद्धमानसं, नमामि।
Verse 19
यं वै प्रसन्ना असुराः सुरा नराः सकिन्नरास्तिर्यकेयोनयो ऽपि हि / गताः स्वरूपं निखलं विहाय ते देहस्त्र्यपत्यार्थममत्वमीश्वर
यं वै प्रसन्नाः असुराः सुरा नराः सकिन्नरास्तिर्यग्योनयोऽपि हि; गताः स्वरूपं निखिलं विहाय ते, देहस्त्र्यपत्यार्थममत्वमीश्वर।
Verse 20
तं देवदेवं भजतामभीप्सितप्रदं निरीहं गुणवर्जितं च / अचिन्त्यमव्यक्तमघौघनाशनं प्राप्तो ऽरणं प्रेमनिधानमादरात्
तं देवदेवं भजतामभीप्सितप्रदं, निरीहं गुणवर्जितं च; अचिन्त्यमव्यक्तमघौघनाशनं, प्राप्तोऽरणं प्रेमनिधानमादरात्।
Verse 21
तपन्ति तापैर्विविधैः स्वदेहमन्ये तु यज्ञैर्विविधैर्यजन्ति / स्वप्ने ऽपि ते रूपमलौकिकंविभो पश्यन्ति नैवार्थनिबद्धवासनाः
तपन्ति तापैर्विविधैः स्वदेहमन्ये तु यज्ञैर्विविधैर्यजन्ति; स्वप्नेऽपि ते रूपमलौकिकं विभो पश्यन्ति नैवार्थनिबद्धवासनाः।
Verse 22
ये वै त्वदीयं चरणं भवश्रमान्निर्विण्मचित्ता विधिवत्स्मरन्ति / नमन्ति भक्त्याथ समर्चयन्ति वै परस्परं संसदि वर्णयन्ति
ये तु भवश्रमान्निर्विण्णचित्ताः विधिवत् त्वदीयं चरणं स्मरन्ति, भक्त्या नमन्ति समर्चयन्ति च, ते संसदि परस्परं तव महिमानं वर्णयन्ति।
Verse 23
तेनैकजन्मोद्भवपङ्कभेदनप्रसक्तचित्ता भवतोंऽघ्रिपद्मे / तरन्ति चान्यानपि तारयन्ति हि भवौषधं नाम सुधा तवेश
तेनैकजन्मोद्भवपङ्कभेदनप्रसक्तचित्ताः भवतोऽङ्घ्रिपद्मे; तरन्ति चान्यानपि तारयन्ति, तवेश भवौषधं नाम सुधा।
Verse 24
अहं प्रभो कामनिबद्धचित्तो भवन्तमार्यं विविधप्रयत्नैः / आराधयं नाथ भवानभिज्ञः किं ते ह विज्ञाप्यमिहास्ति लोके
अहं प्रभो कामनिबद्धचित्तः विविधप्रयत्नैः भवन्तमार्यं न आराधयामि; नाथ, भवानभिज्ञः—किं ते ह विज्ञाप्यमिहास्ति लोके।
Verse 25
वसिष्ठ उवाच इत्येवं जामदग्न्यं तु स्तुवन्तं प्रणतं पुरः / उवाचागाधया वाचा मोहयन्निव मायया
वसिष्ठ उवाच—एवं जामदग्न्यं स्तुवन्तं प्रणतं पुरतः दृष्ट्वा, अगाधया वाचा उवाच, मायया मोहयन्निव।
Verse 26
कृष्ण उवाच हन्त राम महाभाग सिद्धं ते कार्यमुत्तमम् / कवचस्य स्तवस्यापि प्रभावादवधारय
कृष्ण उवाच—हन्त राम महाभाग, सिद्धं ते कार्यमुत्तमम्; कवचस्य स्तवस्यापि प्रभावात् अवधारय।
Verse 27
हत्वा तं कार्त्तवीर्यं हि राजानं दृप्तमानसम् / साधयित्वा पितुर्वैरं कुरु निःक्षत्रियां महीम्
तं दृप्तमानसं राजानं कार्त्तवीर्यं हत्वा, पितुर्वैरं साधयित्वा, महीम् निःक्षत्रियां कुरु।
Verse 28
मम चक्रावतारो हि कार्त्तवीर्यो धरातले / कृतकार्यो द्विजश्रेष्ट तं समापय मानद
मम चक्रावतारः कार्त्तवीर्यः धरातले; कृतकार्यः, हे द्विजश्रेष्ठ, तं समापय, हे मानद।
Verse 29
अद्य प्रभृति लोके ऽस्मिन्नंशावेशेन मे भवान् / चरिष्यति यथा कालं कर्त्ता हर्त्ता स्वयं प्रभुः
अद्य प्रभृति लोकेऽस्मिन् मे अंशावेशेन भवान् यथाकालं स्वयं प्रभुः कर्त्ता हर्त्ता च चरिष्यति।
Verse 30
चतुर्विशे युगे वत्स त्रेतायां रघुवंशजः / रामो नाम भविष्यामि चतुर्व्यूहः सनातनः
चतुर्विंशे युगे, वत्स, त्रेतायां रघुवंशजः; रामो नाम भविष्यामि, चतुर्व्यूहः सनातनः।
Verse 31
कौसल्यानन्दजनको राज्ञो दशरथादहम् / तदा कौशिकयज्ञं तु साधयित्वा सलक्ष्मणः
कौसल्यानन्दजनको राज्ञो दशरथादहम्; तदा कौशिकयज्ञं तु साधयित्वा सलक्ष्मणः।
Verse 32
गमिष्यामि महाभाग जनकस्य पुर महत् / तत्रेशचापं निर्भज्य परिणीय विदेहजाम्
महाभाग! अहं जनकस्य महत्पुरं गमिष्यामि; तत्र ईशचापं निर्भज्य विदेहजां सीतां परिणेष्यामि।
Verse 33
तदा यास्यन्नयोध्यां ते हरिष्ये तेज उन्मदम् / वसिष्ठ उवाच कृष्ण एवं समदिश्य जामदग्न्यं तपोनिधिम् / पश्यतोंऽतर्दधे तत्र रामस्य मुमहात्मनः
तदा त्वं अयोध्यां यास्यन्, तव उन्मत्तं तेजोऽहं हरिष्ये। वसिष्ठ उवाच—हे कृष्ण! एवं तपोनिधिं जामदग्न्यं समादिश्य, पश्यतोः रामस्य महात्मनः तत्रैव अन्तर्दधे।
Frequently Asked Questions
Agastya prescribes going to the rare Viṣṇu-site marked by divine footprints and performing a month-long, rule-bound recitation of a divine stava with controlled conduct and diet, presented as siddhi-producing and complementary to Paraśurāma’s earlier kavaca practice.
It maps a cosmological event onto a physical locus: Viṣṇu’s Trivikrama stride (used to subdue Bali) leaves footprints that become a tīrtha, and Gaṅgā is said to arise there—turning mythic time into navigable devotional space.
The epithet frames the appearing deity as the supreme organizer of the fourfold emanational theology (vyūha) associated with Vaiṣṇava metaphysics; the darśana functions as the narrative proof-of-result (phala) for disciplined stotra-sādhanā and surrender.