Brahma Purana — Sāṃkhya–Yoga on the Great Self: Sense-Control, Inner Vision, and Liberation, Shloka 62
Devanagari script
तत्र युक्तो निषेवेत न चैव विचलेत् ततः शून्यागाराणि चैकाग्रो निवासार्थम् उपक्रमेत् //
Translation
द्विषष्टितमोऽयं श्लोकः; मूलश्लोकस्य विना तात्पर्यार्थो न निर्णीयते।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (locative adverb)
युक्तःdisciplined/engaged
युक्तः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘समाहित/संयुक्त’ इत्यर्थे
निषेवेतshould resort to/practice
निषेवेत:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-सेव् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
नnot
न:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
चand
च:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle)
विचलेत्should waver/move away
विचलेत्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-चल् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ततःfrom there/thereafter
ततः:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमवाचक-क्रियाविशेषण (from there/thereafter)
शून्य-आगाराणिempty dwellings
शून्य-आगाराणि:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootशून्य (प्रातिपदिक) + आगार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारयः ‘शून्यानि आगाराणि’ (empty houses)
चand
च:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एकाग्रःone-pointed (focused)
एकाग्रः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः; विशेषणम् (of the practitioner)
निवास-अर्थम्for residence
निवास-अर्थम्:
प्रयोजन (Prayojana/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootनिवास (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘निवासस्य अर्थम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; प्रयोजनार्थे (for the purpose of dwelling)
उपक्रमेत्should undertake/arrange
उपक्रमेत्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-क्रम् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker
Teacher voice to practitioner