Atharva Veda 4.14.6: Kanda 4, Anuvaka 2, Sukta 14, Mantra 6

Sukta 14

Sanskrit (Devanagari)

अ॒जम॑नज्मि॒ पय॑सा घृ॒तेन॑ दि॒व्यं सु॑प॒र्नं प॑य॒सं बृ॒हन्त॑म्। तेन॑ गेष्म सुकृ॒तस्य॑ लो॒कं स्वऽरा॒रोह॑न्तो अ॒भि नाक॑मुत्त॒मम्

IAST Transliteration

ajám anajmi páyasā ghṛténa divyáṃ supárṇaṃ páyaso bṛhántam | téna geṣma sukṛ́tasya lokáṃ svàr-ā́rohanto abhí nā́kam uttamám

English Translation (Griffith/Whitney)

The goat I anoint with milk and with ghee—heavenly, fair-winged, mighty with rich milk. Therewith may we attain the world of merit, as we climb to Svàr, unto the highest vault.

Translation

अजमनज्मि पयसा घृतेन—दिव्यं सुपर्णं पयसं बृहन्तम्। तेन गेष्म सुकृतस्य लोकं स्वऽरारोहन्तोऽभि नाकमुत्तमम्॥

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अजम्: goat
• अजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अज (प्रातिपदिक)

• अनज्मि: I anoint
• अनज्मि: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: अञ्ज् (अनक्ति)

• पयसा: with milk
• पयसा: करण
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• घृतेन: with ghee
• घृतेन: करण
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)

• दिव्यम्: heavenly, divine
• दिव्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)

• सुपर्णम्: the fair-winged one (bird; often Garuḍa/eagle)
• सुपर्णम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सुपर्ण (प्रातिपदिक)

• पयसम्: milk (as an offering/substance)
• पयसम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस (प्रातिपदिक; = पयस्)

• बृहन्तम्: great, lofty
• बृहन्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)

• तेन: by/with that
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गेष्म: may we go/attain
• गेष्म: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: गम् (गच्छति) — वैदिक रूप: गेष्म

• सुकृतस्य: of good deed/merit
• सुकृतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: सुकृत (प्रातिपदिक)

• लोकम्: world, realm
• लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• स्वः: to heaven; in heaven
• स्वः: अधिकरण (गत्यर्थे लक्ष्य-स्थान)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वर्/स्वः (अव्यय/नाम)

• आरोहन्तः: ascending
• आरोहन्तः: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: आ-रुह् (धातु) → आरोहन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• अभि: towards, unto
• अभि: दिशा/प्रत्यभिमुखता (गत्यर्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• नाकम्: heaven, celestial vault
• नाकम्: कर्म (गत्यर्थे लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: नाक (प्रातिपदिक)

• उत्तमम्: highest
• उत्तमम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Agni/Yajña as implicit; also Svàr/Nāka as goal

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta