Sukta 14
Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī tradition for AV 4.14)
Devata: Svàr / Nāka / cosmic ascent (implicit); also the three worlds as stations
Chandas: Mixed/Triṣṭubh-like cadence (edition-dependent scansion)
अथर्वणीयः अयं सूक्तः (अ.वे. ४.१४) स्वर्गकाम्यः; यत्र त्रिषु लोकेषु—पृथिव्याम्, अन्तरिक्षे, दिवि—क्रमेण “आरोहणं” विधाय स्वः-ज्योतिषि पर्यवसानं क्रियते। नाकं प्रति आरोहणस्य दर्शनीय-भाषां स यज्ञतन्त्र-निर्देशैः सह संयोजयति—पञ्चधा पयसायाः (ओदनस्य) विधानम्, अजस्य दिक्-न्यासश्च—येन लघु-रूपेण विश्वं निर्मीयते, यजमानः इह पौष्टिकं सौभाग्यं परत्र च स्वः-लोके तेजस्वी स्थितिं प्राप्नुयात्।
Mantras
Mantra 1
स्वर्ज्योतिः प्राप्तिः। अ॒जो ह्य॑१ग्नेरज॑निष्ट॒ शोका॒त् सो अ॑पश्यज्जनि॒तार॒मग्रे॑ । तेन॑ दे॒वा दे॒वता॒मग्रा॑ आय॒न् तेन॒ रोहा॑न् रुरुहु॒र्मेध्या॑सः
स्वर्ज्योतिः प्राप्तिः। अजो ह्यग्नेरजनिष्ट शोकात् स अपश्यज्जनितारमग्रे। तेन देवा देवतामग्रे आयन्; तेन रोहान् रुरुहुर्मेध्यासः।
Mantra 2
क्रम॑ध्वम॒ग्निना॒ नाक॒मुख्या॒न् हस्ते॑षु॒ बिभ्र॑तः । दि॒वस्पृ॒ष्ठं स्वऽर्ग॒त्वा मि॒श्रा दे॒वेभि॑राध्वम्
अग्निना सह क्रमध्वं नाकमुख्यान्, हस्तेषु बिभ्रतः। दिवः पृष्ठं स्पृष्ट्वा स्वर्गत्वा, देवैः सह मिश्राः सन्तः तत्राध्वम्।
Mantra 3
पृ॒ष्ठात् पृ॑थि॒व्या अ॒हम॒न्तरि॑क्ष॒मारु॑हम॒न्तरि॑क्षा॒द् दिव॒मारु॑हम्। दि॒वो नाक॑स्य पृ॒ष्ठात् स्व॑१र्ज्योति॑रगाम॒हम्
पृष्ठात् पृथिव्या अहम् अन्तरिक्षम् आरुहम्; अन्तरिक्षाद् दिवम् आरुहम्। दिवो नाकस्य पृष्ठात् स्वर्ज्योतिर् अगाम अहम्।
Mantra 4
स्व॑१र्यन्तो॒ नापे॑क्षन्त॒ आ द्यां रो॑हन्ति॒ रोद॑सी । य॒ज्ञं ये वि॒श्वतो॑धारं॒ सुवि॑द्वांसो वितेनि॒रे
स्वर्यन्तो नापेक्षन्त; आ द्यां रोहन्ति रोदसी। यज्ञं ये विश्वतो-धारं सुविद्वांसो वितेनिरे।
Mantra 5
अग्ने॒ प्रेहि॑ प्रथ॒मो दे॒वता॑नां॒ चक्षु॑र्दे॒वाना॑मु॒त मानु॑षानाम्। इय॑क्षमाणा॒ भृगु॑भिः स॒जोषाः॒ स्वऽर्यन्तु॒ यज॑मानाः स्व॒स्ति
अग्ने प्रेहि, प्रथमो देवतानां; चक्षुर्देवानाम् उत मानुषाणाम्। इयक्षमाणा भृगुभिः सजोशाः, स्वर्यन्तु यजमानाः स्वस्ति।
Mantra 6
अ॒जम॑नज्मि॒ पय॑सा घृ॒तेन॑ दि॒व्यं सु॑प॒र्नं प॑य॒सं बृ॒हन्त॑म्। तेन॑ गेष्म सुकृ॒तस्य॑ लो॒कं स्वऽरा॒रोह॑न्तो अ॒भि नाक॑मुत्त॒मम्
अजमनज्मि पयसा घृतेन—दिव्यं सुपर्णं पयसं बृहन्तम्। तेन गेष्म सुकृतस्य लोकं स्वऽरारोहन्तोऽभि नाकमुत्तमम्॥
Mantra 7
पञ्चौ॑दनं प॒ञ्चभि॑र॒ङ्गुलि॑भि॒र्द॑र्व्योद्ध॑र पञ्च॒धैतमो॑द॒नम्। प्राच्यां॑ दि॒शि शिरो॑ अ॒जस्य॑ धेहि॒ दक्षि॑णायां दि॒शि दक्षि॑णं धेहि पा॒र्श्वम्
पञ्चौदनं पञ्चभिरङ्गुलिभिर्दर्व्योद्धर पञ्चधैतमोदनम्। प्राच्यां दिशि शिरो अजस्य धेहि दक्षिणायां दिशि दक्षिणं धेहि पार्श्वम्॥
Mantra 8
प्र॒तीच्यां॑ दि॒शि भ॒सद॒मस्य धेह्युत्त॑रस्यां दि॒श्युत्त॑रं धेहि पा॒र्श्वम्। ऊ॒र्ध्वायां॑ दि॒श्य॑१जस्यानू॑कं धेहि दि॒शि ध्रु॒वायां॑ धेहि पाज॒स्यऽम॒न्तरि॑क्षे मध्य॒तो मध्य॑मस्य
प्रतीच्यां दिशि भसदमस्य धेहि; उत्तरस्यां दिशि उत्तरं धेहि—पार्श्वं धेहि। ऊर्ध्वायां दिशि अजस्यानूकं धेहि; दिशि ध्रुवायां धेहि पाजस्य; अन्तरिक्षे मध्यतो मध्यमस्य धेहि।
Mantra 9
शृ॒तम॒जं शृ॒तया॒ प्रोर्णु॑हि त्व॒चा सर्वै॒रङ्गैः॒ संभृ॑तं वि॒श्वरू॑पम्। स उत् ति॑ष्ठे॒तो अ॒भि नाक॑मुत्त॒मं प॒द्भिश्च॒तुर्भिः॒ प्रति॑ तिष्ठ दि॒क्षु
शृतमजं शृतया प्रोर्णुहि त्वचा सर्वैरङ्गैः संभृतं विश्वरूपम्। स उत्तिष्ठेतो अभि नाकमुत्तमं पद्भिश्चतुर्भिः प्रति तिष्ठ दिक्षु।
Frequently Asked Questions
It aims to secure prosperity and a successful ‘ascent’ to the heavenly light (svàr-jyotis) by mapping the sacrificer’s path through earth, midspace, and heaven and stabilizing the rite in the directions.
These are ritual instructions that build a miniature cosmos in the offering area: dividing the porridge and placing parts by quarter aligns the rite with cosmic order, which is believed to enable success and ascent.
It is both: it contains a powerful ascent declaration (a visionary, performative statement) and also practical directions for cooking, portioning, and placing offerings so the spoken ascent is ritually ‘made true.’
Ask anything about Sukta 14 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.