Adhyaya 219
Abhiṣeka-mantrāḥ (Consecration Mantras)
अध्यायेऽस्मिन् राजाभिषेकविधिः मन्त्ररूपेण निरूप्यते। पुष्करः कुशपवित्रेण कलशोदकेन प्रोक्षणीयान् पापहारा॑न् मन्त्रान् उपदिशति, येन सर्वसिद्धिः सिध्यतीति। अनन्तरं रक्षाजयप्रयोगरूपेण देवतानां विस्तीर्णा सूची प्रदर्श्यते—ब्रह्मा-विष्णु-महेश्वराः, वासुदेवव्यूहः, दिक्पालाः, ऋषयः प्रजापतयः, पितृवर्गाः, पावकाः, देवपत्न्यः शक्तयश्च; कालस्य च सर्वरचना—कल्प-मन्वन्तर-युगाः, ऋतवः, मासाः, तिथयः, मुहूर्ताः। ततः मनवः, ग्रहाः, मरुतः, गन्धर्वाप्सरसः, दानवराक्षसाः, यक्षपिशाचाः, नागाः, दिव्यवाहनानि आयुधानि, आदर्शऋषिराजानः, वास्तुदेवताः, लोक-द्वीप-वर्ष-गिरयः, तीर्थानि पवित्रनद्यश्च, अन्तेऽभिषेक-रक्षामन्त्रेण समापनम्। सर्वलोकव्यवस्थास्मरणेन राजसत्ता धर्माधिष्ठिता स्थिरीक्रियते।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे राजाभिषेको नाम अष्टादशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथोनविंशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः अभिषेकमन्त्राः पुष्कर उवाच राजदेवाद्यभिषेकमन्त्रान्वक्ष्ये ऽघमर्दनान् कुम्भात् कुशोदकैः सिञ्चेत्तेन सर्वं हि सिद्ध्यति
इत्याग्नेये महापुराणे ‘राजाभिषेक’नाम अष्टादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथोनविंशाधिकद्विशततमोऽध्यायः—‘अभिषेकमन्त्राः’। पुष्कर उवाच—राजदेवाद्यभिषेकमन्त्रान् वक्ष्येऽघमर्दनान्। कुम्भात् कुशोदकैः सिञ्चेत्; तेन सर्वं हि सिद्ध्यति।
Verse 2
सुरास्त्वामभिषिञ्चन्तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः
सुरास्त्वामभिषिञ्चन्तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः। वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः॥
Verse 3
भवन्तु विजयायैते इन्द्राद्या दशदिग्गताः रुद्रो धर्मो मनुर्दक्षो रुचिः श्रद्धा च सर्वदा
भवन्तु विजयायैते इन्द्राद्या दशदिग्गताः। रुद्रो धर्मो मनुर्दक्षो रुचिः श्रद्धा च सर्वदा॥
Verse 4
भृगुरत्रिर्वसिष्ठश् च सनकश् च सनन्दनः सनत्कुमारो ऽङ्गिराश् च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः
भृगुरत्रिर्वसिष्ठश्च सनकश्च सनन्दनः। सनत्कुमारोऽङ्गिराश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः॥
Verse 5
मरीचिः कश्यपः पान्तु प्रजेशाः पृथिवीपतिः प्रभासुरा वहिर्षद अग्निष्वात्ताश् च पान्तु ते
मरीचिः कश्यपः पान्तु प्रजेशाः पृथिवीपतिः। प्रभासुरा वहिर्षद अग्निष्वात्ताश्च पान्तु ते॥
Verse 6
क्रव्यादाश्चोपहूताश् च आज्यपाश् च सुकालिनः अग्निभिश्चाभिषिञ्चन्तु लक्ष्म्याद्या धर्मवल्लभाः
क्रव्यादाश्चोपहूताश् च आज्यपाश् च सुकालिनः अग्निभिश्चाभिषिञ्चन्तु लक्ष्म्याद्या धर्मवल्लभाः
Verse 7
आदित्याद्याः कश्यपस्य बहुपुत्रस्य वल्लभाः कृशाश्वस्याग्निपुत्रस्य भार्याश्चारिष्ठनेमिनः
आदित्याद्याः कश्यपस्य बहुपुत्रस्य वल्लभाः कृशाश्वस्याग्निपुत्रस्य भार्याश्चारिष्ठनेमिनः
Verse 8
अश्विन्याद्याश् च चन्द्रस्य पुलहस्य तथा प्रियाः भूता च कपिशा दंष्ट्री सुरसा सरमा दनुः
अश्विन्याद्याश् च चन्द्रस्य पुलहस्य तथा प्रियाः भूता च कपिशा दंष्ट्री सुरसा सरमा दनुः
Verse 9
श्येनी भासी तथा क्रौञ्ची धृतराष्ट्री शुकी तथा पत्न्यस्त्वामभिषिञ्चन्तु अरुणश्चार्कसारथिः
श्येनी भासी तथा क्रौञ्ची धृतराष्ट्री शुकी तथा पत्न्यस्त्वामभिषिञ्चन्तु अरुणश्चार्कसारथिः
Verse 10
आयतिर् नियतीरात्रिर् निद्रा लोकस्थितौ स्थिताः उमा मेना शची पान्तु धूमोर् नानिरृतिर्जये
आयतिर् नियतीरात्रिर् निद्रा लोकस्थितौ स्थिताः उमा मेना शची पान्तु धूमोर् नानिरृतिर्जये
Verse 11
गौरी शिवा च ऋद्धिश् च वेला चैव नड्वला अशिक्नी च तथा ज्योत्स्ना देवपत्न्यो वनस्पतिः
गौरी शिवा च ऋद्धिश्च वेला नड्वला तथा। अशिक्नी ज्योत्स्ना चैव देवपत्न्यो वनस्पतिः॥
Verse 12
महाकल्पश् च कल्पश् च मन्वन्तरयुगानि च देवपुत्रस्येति ज पुलस्त्यस्येति ग , घ , ज च असिता चेति ङ संवत्सराणि वर्षाणि पान्तु त्वामयनद्वयं
महाकल्पश्च कल्पश्च मन्वन्तरयुगानि च। संवत्सराणि वर्षाणि पान्तु त्वामयनद्वयम्॥
Verse 13
ऋतवश् च तथा मासा पक्षा रात्र्यहनी तथा सन्ध्यातिथिमुहूर्ताच्च कालस्यावयवाकृतिः
ऋतवश्च तथा मासाः पक्षाः रात्र्यहनी तथा। सन्ध्यातिथिमुहूर्ताश्च कालस्यावयवाकृतिः॥
Verse 14
सूर्याद्याश् च ग्रहाः पान्तु मनुः स्वायम्भुवादिकः स्वायम्भुवः स्वारोचिष औत्तमिस्तामसो मनुः
सूर्याद्याश्च ग्रहाः पान्तु मनवः स्वायम्भुवादयः। स्वायम्भुवः स्वारोचिष औत्तमिस्तामसो मनुः॥
Verse 15
रैवतश्चाक्षुषः षष्ठो वैवस्वत इहेरितः सावर्णो ब्रह्मपुत्रश् च धर्मपुत्रश् च रुद्रजः
रैवतश्चाक्षुषश्चैव षष्ठो वैवस्वतस्तथा। सावर्णो ब्रह्मपुत्रश्च धर्मपुत्रश्च रुद्रजः॥
Verse 16
दक्षजो रौच्यभौत्यौ च मनवस्तु चतुर्दश विश्वभुक् च विपश्चिच्च सुचित्तिश् च शिखी विभुः
दक्षजो रौच्यभौत्यौ च मनवस्तु चतुर्दश विश्वभुक् च विपश्चिच्च सुचित्तिश् च शिखी विभुः
Verse 17
मनोजवस्तथौजस्वी बलिरद्भुतशान्तयः वृषश् च ऋतधामा च दिवस्पृक् कविरिन्द्रकः
मनोजवस्तथौजस्वी बलिरद्भुतशान्तयः वृषश् च ऋतधामा च दिवस्पृक् कविरिन्द्रकः
Verse 18
रेवन्तश् च कुमारश् च तथा वत्सविनायकः
रेवन्तश् च कुमारश् च तथा वत्सविनायकः
Verse 19
वीरभद्रश् च नन्दी च विश्वकर्मा पुरोजवः अप्_२१९०१८च्बेते त्वामभिषिञ्चन्तु सुरमुख्याः समागताः नासत्यौ देवभिषजौ ध्रुवाद्या वसवो ऽष्ट च
वीरभद्रश् च नन्दी च विश्वकर्मा पुरोजवः अप्_२१९०१८च्बेते त्वामभिषिञ्चन्तु सुरमुख्याः समागताः नासत्यौ देवभिषजौ ध्रुवाद्या वसवो ऽष्ट च
Verse 20
दश चाङ्गिरसो वेदास्त्वाभिषिञ्चन्तु सिद्धये आत्मा ह्य् आयुर्मनो दक्षो मदः प्राणस्तथैव च
दश चाङ्गिरसो वेदास्त्वाभिषिञ्चन्तु सिद्धये आत्मा ह्य् आयुर्मनो दक्षो मदः प्राणस्तथैव च
Verse 21
हविष्मांश् च गरिष्ठश् च ऋतः सत्यश् च पान्तु वः क्रतुर्दक्षो वसुः सत्यः कालकामो धुरिर्जये
हविष्मांश्च गरिष्ठश्च ऋतश्च सत्यश्च वः पान्तु; क्रतुर्दक्षो वसुः सत्यः कालकामो धुरिश्च जये पान्तु।
Verse 22
पुरूरवा माद्रवाश् च विश्वेदेवाश् च रोचनः अङ्गारकाद्याः सूर्यस्त्वान्निरृतिश् च तथा यमः
पुरूरवाः माद्रवाश्च विश्वेदेवाश्च रोचनः; अङ्गारकाद्याः सूर्यश्च, निरृतिश्च तथा यमश्च स्मरणीयाः।
Verse 23
अजैकपादहिर्व्रध्रो धूमकेतुश् च रुद्रजाः रुद्रका इति ग , घ , ङ , ञ च भरतश् च तथा मृत्युः कापालिरथ किङ्किणिः
अजैकपादोऽहिर्बुध्न्यः धूमकेतुश्च रुद्रजाश्चोच्यन्ते; तथा ‘रुद्रकाः’ इति ग-घ-ङ-ञ-वर्गाः; भरतश्च तथा मृत्युः कापालिः किङ्किणी च।
Verse 24
भवनो भावनः पान्तु स्वजन्यः स्वजनस् तथा क्रतुश्रवाश् च मूर्धा च याजनो ऽभ्युशनास् तथा
भवनो भावनश्च पान्तु; स्वजन्यः स्वजनश्च तथा; क्रतुश्रवाश्च मूर्धा च, याजनोऽभ्युशनाश्च तथा पान्तु।
Verse 25
प्रसवश्चाव्ययश् चैव दक्षश् च भृगवः सुराः मनो ऽनुमन्ता प्राणश् च नवोपानश् च वीर्यवान्
प्रसवश्चाव्ययश्चैव दक्षश्च भृगवः सुराः; मनोऽनुमन्ता प्राणश्च नवोपानश्च वीर्यवान्।
Verse 26
वीतिहोत्रो नयः साध्यो हंसो नारायणो ऽवतु विभुश् चैव प्रभुश् चैव देवश्रेष्ठा जगद्धिताः
वीतिहोत्रो नयः साध्यो हंसो नारायणो ऽवतु विभुश् चैव प्रभुश् चैव देवश्रेष्ठा जगद्धिताः
Verse 27
धाता मित्रो ऽर्यमा पूषा शक्रो ऽथ वरुणो भगः त्वष्टा विवस्वान् सविता विष्णुर्द्वादश भास्कराः
धाता मित्रो ऽर्यमा पूषा शक्रो ऽथ वरुणो भगः त्वष्टा विवस्वान् सविता विष्णुर्द्वादश भास्कराः
Verse 28
एकज्योतिश् च द्विज्योतिस्त्रिश् चतुर्ज्योतिरेव च एकशक्रो द्विशक्रश् च त्रिशक्रश् च महाबलः
एकज्योतिश् च द्विज्योतिस्त्रिश् चतुर्ज्योतिरेव च एकशक्रो द्विशक्रश् च त्रिशक्रश् च महाबलः
Verse 29
इन्द्रश् च मेत्यादिशतु ततः प्रतिमकृत्तथा मितश् च सम्मितश् चैव अमितश् च महाबलः
इन्द्रश् च मेत्यादिशतु ततः प्रतिमकृत्तथा मितश् च सम्मितश् चैव अमितश् च महाबलः
Verse 30
ऋतजित् सत्यजिच्चैव सुषेणः सेनजित्तथा अतिमित्रो ऽनुमित्रश् च पुरुमित्रो ऽपराजितः
ऋतजित् सत्यजिच्चैव सुषेणः सेनजित्तथा अतिमित्रो ऽनुमित्रश् च पुरुमित्रो ऽपराजितः
Verse 31
ऋतश् च ऋतवाग् धाता विधाता धारणो ध्रुवः विधारणो महातेजा वासवस्य परः सखा
स ऋतं च ऋतवाक् च; धाता विधाता च; धारणो ध्रुवः; विधारणो महातेजाः; वासवस्य परः सखा।
Verse 32
ईदृक्षश्चाप्यदृक्षश् च एतादृगमिताशनः क्रीडितश् च सदृक्षश् च सरभश् च महातपाः
ईदृक्षश्चाप्यदृक्षश्च; एतादृगमिताशनः; क्रीडितश्च सदृक्षश्च; सरभश्च महातपाः—इति नामानि पठ्यन्ते।
Verse 33
सुजनस्तथेति ख , घ च विश्वात्मेति ङ ईदृक्षश्चान्यदृक्षश्चेति छ धर्ता धुर्यो धुरिर्भीम अभिमुक्तः क्षपात्सह धृतिर्वसुरनाधृष्यो रामः कामो जयो विराट्
सुजनस्तथेति च; विश्वात्मेति; ईदृक्षश्चान्यदृक्षश्च; धर्ता धुर्यो धुरिर्भीमः; अभिमुक्तः क्षपात्सहः; धृतिर्वसुरनाधृष्यः; रामः कामो जयो विराट्।
Verse 34
देवा एकोनपञ्चाशन्मरुतस्त्वामवन्तु ते चित्राङ्गदश्चित्ररथः चित्रसेनश् च वै कलिः
देवा एकोनपञ्चाशन्मरुतस्त्वामवन्तु ते; चित्राङ्गदश्चित्ररथः चित्रसेनश्च वै कलिः—रक्षन्तु त्वाम्।
Verse 35
उर्णायुरुग्रसेनश् च धृतराष्ट्रश् च नन्दकः हाहा हूहूर्नारदश् च विश्वावसुश् च तुम्बुरुः
उर्णायुरुग्रसेनश्च धृतराष्ट्रश्च नन्दकः; हाहा हूहूर्नारदश्च विश्वावसुश्च तुम्बुरुः—इति।
Verse 36
एते त्वामभिषिञ्चन्तु गन्धर्वा विजयाय ते पान्तु ते कुरुपा मुख्या दिव्याश्चाप्सरसाङ्गणाः
एते गन्धर्वा विजयाय ते त्वामभिषिञ्चन्तु; कुरुपा मुख्या दिव्याश्चाप्सरसां गणाः ते पान्तु।
Verse 37
अनवद्या सुकेशी च मेनकाः सह जन्यया क्रतुस्थला घृताची च विश्वाची पुञ्जिकस्थला
अनवद्या सुकेशी च मेनका सह जन्यया; क्रतुस्थला घृताची च विश्वाची पुञ्जिकस्थला—एता अप्सरसः।
Verse 38
प्रम्लोचा चोर्वशी रम्भा पञ्चचूडा तिलोत्तमा चित्रलेखा लक्ष्मणा च पुण्डरीका च वारुणी
प्रम्लोचा चोर्वशी रम्भा पञ्चचूडा तिलोत्तमा; चित्रलेखा लक्ष्मणा च पुण्डरीका च वारुणी—एताः।
Verse 39
प्रह्लादो विरोचनो ऽथ बलिर्वाणो ऽथ तत्सुताः एते चान्ये ऽभिषिञ्चन्तु दानवा राक्षसास् तथा
प्रह्लादो विरोचनश्च बलिर्वाणश्च तत्सुताः; एते चान्ये दानवा राक्षसाश्चाभिषिञ्चन्तु।
Verse 40
हेतिश् चैव प्रहेतिश् च विद्युत्स्फुर्जथुरग्रकाः यक्षः सिद्धार्मकः पातु माणिभद्रश् च नन्दनः
हेतिश्च प्रहेतिश्च विद्युत्स्फुर्जथुरग्रकाः; यक्षः सिद्धार्मकः पातु माणिभद्रश्च नन्दनः।
Verse 41
पिङ्गाक्षो द्युतिमांश् चैव पुष्पवन्तो जयावहः शङ्खः पद्मश् च मकरः कच्छपश् च निधिर्जये
पिङ्गाक्षो द्युतिमांश् चैव पुष्पवन्तो जयावहः शङ्खः पद्मश् च मकरः कच्छपश् च निधिर्जये
Verse 42
पिशाचा ऊर्ध्वकेशाद्या भूता भूम्यादिवासिनः महाकालं पुरस्कृत्य नरसिंहञ्च मातरः
पिशाचा ऊर्ध्वकेशाद्या भूता भूम्यादिवासिनः महाकालं पुरस्कृत्य नरसिंहञ्च मातरः
Verse 43
अभिमुक्तः क्षमासहेति ङ अनाधृष्त इति ग , घ ,ञ च सह कन्ययेति ज गुहः स्कन्दो विशाखस्त्वान्नैगमेयो ऽभिषिञ्चतु डाकिन्यो याश् च योगिन्यः खेचरा भूचराश् च याः
अभिमुक्तः क्षमासहेति ङ अनाधृष्त इति ग , घ ,ञ च सह कन्ययेति ज गुहः स्कन्दो विशाखस्त्वान्नैगमेयो ऽभिषिञ्चतु डाकिन्यो याश् च योगिन्यः खेचरा भूचराश् च याः
Verse 44
गरुडश्चारुणः पान्तु सम्पातिप्रमुखाः खगाः अनन्ताद्या महानागाः शेषवासुकितक्षकाः
गरुडश्चारुणः पान्तु सम्पातिप्रमुखाः खगाः अनन्ताद्या महानागाः शेषवासुकितक्षकाः
Verse 45
ऐरावतो महापद्मः कम्बलाश्वतरावुभौ शङ्खः कर्कोटकश् चैव धृतराष्ट्रो धनञ्जयः
ऐरावतो महापद्मः कम्बलाश्वतरावुभौ शङ्खः कर्कोटकश् चैव धृतराष्ट्रो धनञ्जयः
Verse 46
कुमुदैर् आवणौ पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः सुप्रतीको ऽञ्जनो नागाः पान्तु त्वां सर्वतः सदा
कुमुदैः सह आवणौ, पद्मः, पुष्पदन्तोऽथ वामनः, सुप्रतीकोऽञ्जनो नागाः—ते सर्वतः सर्वदा त्वां पान्तु।
Verse 47
पैतामहस् तथा हंसो वृषभः शङ्करस्य च दुर्गासिंहश् च पान्तु त्वां यमस्य महिषस् तथा
पैतामहस्य हंसो, शङ्करस्य वृषभः, दुर्गायाः सिंहश्च, तथा यमस्य महिषोऽपि—ते त्वां पान्तु।
Verse 48
उच्चैःश्रवाश्चाश्वपतिस् तथा धन्वन्तरिः सदा कौस्तुभः शङ्कराजश् च वज्रं शूलञ्च चक्रकं
उच्चैःश्रवाः अश्वपतिश्च, धन्वन्तरिश्च सदा; कौस्तुभः, शङ्कराजश्च; वज्रं शूलं च चक्रकं च (रक्षन्तु)।
Verse 49
नन्दको ऽस्त्राणि रक्षन्तु धर्मश् च व्यवसायकः चित्रगुप्तश् च दण्डश् च पिङ्गलो मृत्युकालकौ
नन्दकोऽस्त्राणि रक्षन्तु; धर्मश्च व्यवसायकः संकल्पं कर्म च पातु। चित्रगुप्तश्च दण्डश्च, पिङ्गलो मृत्युकालकौ च (मां) पान्तु।
Verse 50
बालखिल्यादिमुनयो व्यासवाल्मीकिमुख्यकाः पृथुर्दिलीपो भरतो दुष्यन्तः शक्रजिद्वली
बालखिल्यादयः मुनयः, व्यासवाल्मीकिमुख्यकाः; पृथुर्दिलीपो भरतो दुष्यन्तः शक्रजिद्वली च—एते कीर्तिताः आदर्शभूताः।
Verse 51
मल्लः ककुत्स्थश्चानेन युवनाश्वो जयद्रथः मान्धाता मुचुकुन्दश् च पान्तु त्वाञ्च पुरूरवाः
मल्लः ककुत्स्थश्चानेन युवनाश्वो जयद्रथः । मान्धाता मुचुकुन्दश्च पान्तु त्वां च पुरूरवाः ॥
Verse 52
वास्तुदेवाः पञ्चविंशत्तत्त्वानि विजयाय ते रुक्मभौमः शिलाभौमः पतालो नीलमूर्तिकः
वास्तुदेवाः पञ्चविंशत्तत्त्वानि विजयाय ते । रुक्मभौमः शिलाभौमः पतालो नीलमूर्तिकः ॥
Verse 53
शत्रुजिद्वलो इति क , ख च नीलमृत्तिक इति ख , घ , छ , ज , ञ , ट च नीलमूर्धज इति ङ पीतरक्तः क्षितिश् चैव श्वेतभौमो रसातलं भूल्लोको ऽथ भुवर्मुख्या जम्वूद्वीपादयः श्रिये
शत्रुजिद्वलो इति कखयोः; नीलमृत्तिक इति खघछजञटेषु; नीलमूर्धज इति ङे। पीतरक्तः क्षितिश्चैव, श्वेतभौमो रसातलम्। भूलोकोऽथ भुवर्मुख्या, जम्वूद्वीपादयः श्रिये ॥
Verse 54
उत्तराः कुरवः पान्तु रम्या हिरण्यकस् तथा भद्राश्वः केतुमालश् च वर्षश् चैव वलाहकः
उत्तराः कुरवः पान्तु रम्या हिरण्यकस्तथा । भद्राश्वः केतुमालश्च वर्षश्चैव वलाहकः ॥
Verse 55
हरिवर्षः किम्पुरुष इन्द्रद्वीपः कशेरुमान् ताम्रवर्णो गभस्तिमान् नागद्वीपश् च सौम्यकः
हरिवर्षः किम्पुरुष इन्द्रद्वीपः कशेरुमान् । ताम्रवर्णो गभस्तिमान् नागद्वीपश्च सौम्यकः ॥
Verse 56
गन्धर्वो वरुणो यश् च नवमः पान्तु राज्यदाः हिमवान् हेमकूटश् च निषधो नील एव च
गन्धर्वो वरुणो यशश्च नवमः राज्यदाः पान्तु नृपम्। हिमवान् हेमकूटश्च निषधो नील एव च पान्तु॥
Verse 57
श्वेतश् च शृङवान् मेरुर्माल्यवान् गन्धमादनः महेन्द्रो मलयः सह्यः शक्तिमानृक्षवान् गिरिः
श्वेतश्च शृङ्गवान् मेरुर्माल्यवान् गन्धमादनः। महेन्द्रो मलयः सह्यः शक्तिमानृक्षवान् गिरिः॥
Verse 58
विन्ध्यश् च पारिपात्रश् च गिरयः शान्तिदास्तु ते ऋग्वेदाद्याः षडङ्गानि इतिहासपुराणकं
विन्ध्यश्च पारिपात्रश्च गिरयः शान्तिदास्तु ते। ऋग्वेदाद्याः षडङ्गानि इतिहासपुराणकम्॥
Verse 59
आयुर्वेदश् च गन्धर्वधनुर्वेदोपवेदकाः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः
आयुर्वेदश्च गन्धर्वधनुर्वेदोपवेदकाः। शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः॥
Verse 60
छन्दोगानि च वेदाश् च मीमांसा न्यायविस्तरः धर्मशास्त्रं पुराणञ्च विद्या ह्य् एताश् चतुर्दश
छन्दोगानि च वेदाश्च मीमांसा न्यायविस्तरः। धर्मशास्त्रं पुराणञ्च विद्या ह्येताश्चतुर्दश॥
Verse 61
साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदा वै पञ्चरात्रकं कृतान्तपञ्चकं ह्य् एतद् गायत्री च शिवा तथा
साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदाः पञ्चरात्रकं तथा। कृतान्तपञ्चकं चैव गायत्री शिवशासनम्॥
Verse 62
दुर्गा विद्या च गान्धारी पान्तु त्वां शान्तिदाश् च ते लवणेक्षुसुरासर्पिदधिदुग्धजलाब्धयः
दुर्गा विद्या च गान्धारी पान्तु त्वां शान्तिदाश्च ते। लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलाब्धयः॥
Verse 63
चत्वारः सागराः पान्तु तीर्थानि विविधानि च हैरण्यकस्तथेति घ , ङ , ज च हिरण्मयश्तथेति छ पुष्करश् च प्रयागश् च प्रभासो नैमिषः परः
चत्वारः सागराः पान्तु तीर्थानि विविधानि च। हैरण्यकस्तथेति घङजैर्हिरण्मयस्तथा छ। पुष्करः प्रयागश्च प्रभासो नैमिषः परः॥
Verse 64
गयाशीर्षो ब्रह्मशिरस्तीर्थमुत्त्रमानसं कालोदको नन्दिकुण्डस्तीर्थं पञ्चनदस् तथा
गयाशीर्षं ब्रह्मशिरस्तीर्थमुत्तरमानसम्। कालोदकं नन्दिकुण्डं तीर्थं पञ्चनदं तथा॥
Verse 65
भृगुतीर्थं प्रभासञ्च तथा चामरकण्टकं जम्बुमार्गश् च विमलः कपिलस्य तथाश्रमः
भृगुतीर्थं प्रभासं च तथाऽमरकण्टकम्। जम्बुमार्गं विमलं च कपिलस्य तथाऽऽश्रमम्॥
Verse 66
गङ्गाद्वारकुशावर्तौ विन्ध्यको नीलपर्वतः वराहपर्वतश् चैव तीर्थङ्कणखलं तथा
गङ्गाद्वारं कुशावर्तं विन्ध्यः नीलपर्वतः। वराहपर्वतश्चैव तीर्थं कणखलं तथा॥ एते पुण्यतीर्थविशेषाः प्रकीर्तिताः।
Verse 67
कालञ्जरश् च केदारो रुद्रकोटिस्तथैव च वाराणसी महातीर्थं वदर्याश्रम एव च
कालञ्जरश्च केदारो रुद्रकोटिस्तथैव च। वाराणसी महातीर्थं वदर्याश्रम एव च॥ एते श्रेष्ठतीर्थाः स्मृताः।
Verse 68
द्वारका श्रीगिरिस्तीर्थं तीर्थञ्च पुरुषोत्तमः शालग्रामोथ वाराहः सिन्धुसागरसङ्गमः
द्वारका श्रीगिरिस्तीर्थं तीर्थं च पुरुषोत्तमः। शालग्रामोऽथ वाराहः सिन्धुसागरसङ्गमः॥ एते प्रसिद्धतीर्थाः।
Verse 69
फल्गुतीर्थं विन्दुसरः करवीराश्रमस् तथा नद्यो गङ्गासरस्वत्यः शतदुर्गण्डकी तथा
फल्गुतीर्थं विन्दुसरः करवीराश्रमस्तथा। नद्यः गङ्गासरस्वत्यः शतदुर्गण्डकी तथा॥ एताः पुण्यनद्यः।
Verse 70
अच्छोदा च विपाशा च वितस्ता देविका नदी कावेरी वरुणा चैव निश् चरा गोमती नदी
अच्छोदा विपाशा चैव वितस्ता देविका नदी। कावेरी वरुणा चैव निश् चरा गोमती नदी॥ एताः पुण्यनद्यः कीर्तिताः।
Verse 71
पारा चर्मण्वती रूपा मन्दाकिनी महानदी तापी पयोष्णी वेणा च गौरी वैतरणी तथा
पारा चर्मण्वती रूपा मन्दाकिनी महानदी तापी पयोष्णी वेणा गौरी तथा वैतरणी—एताः पुण्यनद्यः।
Verse 72
गोदावरी भीमरथी तुङ्गभद्रा प्रणी तथा चन्द्रभागा शिवा गौरी अभिषिञ्चन्तु पान्तु वः
गोदावरी भीमरथी तुङ्गभद्रा प्रणी च चन्द्रभागा शिवा गौरी च—एताः अभिषिञ्चन्तु, वः पान्तु।
Frequently Asked Questions
To perform consecration by pouring/sprinkling water from a jar, sanctified with kuśa-grass (kuśodaka), while reciting sin-destroying abhiṣeka mantras for the king and deities.
The abhiṣeka is presented as a cosmic alignment rite: kingship becomes stable and victorious when every layer of order—divine hierarchy, ṛṣi authority, temporal cycles, planetary forces, and sacred landscape—is invoked to protect and legitimize rule under Dharma.