Adhyaya 309

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितापूजा नामाष्टाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ नवाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितामन्त्रादिः अग्निर् उवाच अपरां त्वरिताविद्यां वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां पुरे वज्राकुले देवीं रजोभिर्लिखिते यजेत्

इत्याग्नेये महापुराणे त्वरितापूजा नामाष्टाधिकत्रिशततमोऽध्यायः। अथ नवाधिकत्रिशततमोऽध्यायः—त्वरितामन्त्रादिः। अग्निरुवाच—अपरां त्वरिताविद्यां वक्ष्येऽहं भुक्तिमुक्तिदाम्। पुरे वज्राकुले देवीं रजोभिर्लिखिते यजेत्।

Verse 2

पद्मगर्भे दिग्विदिक्षु चाष्टौ वज्राणि वीथिकां द्वारशोभोपशोभाञ्च लिखेच्छ्रीघ्रं स्मरेन्नरः

पद्मगर्भे तथा दिग्विदिक्षु चाष्टौ वज्राणि लिखेत्; वीथिकां द्वारशोभोपशोभाञ्च लिखेत्। एतान् लिखित्वा नरः शीघ्रं स्मरेत्।

Verse 3

अष्टादशभुजां सिंहे वामजङ्घा प्रतिष्ठिता दक्षिणा द्विगुणा तस्याः पादपीठे समर्पिता

अष्टादशभुजा देवी सिंहारूढा प्रतिष्ठिता। वामजङ्घा तत्र संस्थाप्या, दक्षिणा तु द्विगुणिता पादपीठे समर्पिता॥

Verse 4

नागभूषां वज्रकुण्डे खड्गं चक्रं गदां करमात् शूलं शरं तथा शक्तिं वरदं दक्षिणैः करैः

नागभूषाविभूषिता वज्रकुण्डलधारिणी। दक्षिणैः करैः क्रमेण खड्गं चक्रं गदां तथा। शूलं शरं शक्तिं चैव वरदं च प्रदर्शयेत्॥

Verse 5

धनुः पाशं शरं घण्टां तर्जनींशङ्खमङ्कुशम् अभयञ्च तथा वर्जं वामपार्श्वे धृतायुधम्

वामपार्श्वे धृतायुधं धनुः पाशं शरं घण्टाम्। तर्जनीं शङ्खमङ्कुशम् अभयं च तथा वज्रम्॥

Verse 6

पूजनाच्छत्रुनाशः स्याद्राष्ट्रं जयति लीलया दीर्घायूराष्ट्रभूतिः स्याद्दिव्यादिसिद्धिभाक्

पूजनात् शत्रुनाशः स्यात् राष्ट्रं जयति लीलया। दीर्घायुः राष्ट्रभूतिश्च स्यात् दिव्यादिसिद्धिभाक्॥

Verse 7

वज्रार्गले इति ञ तलेतिसप्तपातालाः कालाग्निभुवनान्तकाः ॐ कारादिस्वरारभ्य यावद्ब्रह्माण्डवाचकम्

‘वज्रार्गले’ इति ञकारस्य गूढसंज्ञा; ‘तल’ इति सप्तपातालाः, कालाग्नि-भुवनान्तकाख्याः। ॐकारादिस्वरारभ्य यावद्ब्रह्माण्डवाचकं पवित्रवर्णक्रमो ज्ञेयः (जप्यः)॥

Verse 8

ॐ काराद्भ्रामयेत्तोयन्तोतला त्वरिता ततः प्रस्तावं सम्प्रवक्ष्यामि स्वरवर्गं लिखेद्भुवि

ॐकारादारभ्य तोयं भ्रमयेत्; ततः शीघ्रं लतारेखां कुर्यात्। अनन्तरं प्रस्तावं सम्यक् प्रवक्ष्यामि; भूमौ स्वरवर्गं लिखेत्॥

Verse 9

तालुर्वर्गः कवर्गः स्यात्तृतीयो जिह्वतालुकः चतुर्थस्तालुजिह्वाग्रो जिह्वादन्तस्तु पञ्चमः

तालुवर्गः कवर्गः स्यात्; तृतीयो जिह्वातालुसंयुतः। चतुर्थस्तालुजिह्वाग्रसम्भवः; पञ्चमो जिह्वादन्तसम्भवः॥

Verse 10

षष्ठो ऽष्टपुटसम्पन्नो मिश्रवर्गस्तु सप्तमः ऊष्माणः स्याच्छ्वर्गस्तु उद्धरेच्च मनुं ततः

षष्ठोऽष्टपुटसम्पन्नः; सप्तमो मिश्रवर्गः। ऊष्माणः श्ववर्गः; ततः परं मनुं चोद्धरेत्॥

Verse 11

षष्ठस्वरसमारूढं ऊष्मणान्तं सविन्दुकम् तालुवर्गद्वितीयन्तु स्वरैकादशयोजितम्

षष्ठस्वरे समारूढं, ऊष्मणान्तं सविन्दुकम्। तालुवर्गद्वितीयान्तं, स्वरैकादशसंयुतम्॥

Verse 12

जिह्वातालुसमायोगः प्रथमं केवलं भवेत् तदेव च द्वितीयन्तु अधस्ताद्विनियोजयेत्

जिह्वातालुसमायोगः प्रथमं केवलं भवेत्। तदेव द्वितीयं तु अधस्ताद्विनियोजयेत्॥

Verse 13

एकादशस्वरैर् युक्तं प्रथमं तालुवर्गतः ऊष्माणस्य द्वितीयन्तु अधस्ताद् दृश्य योजयेत्

एकादशस्वरैः संयुक्तं प्रथमं तालुवर्गतः आरभ्य विन्यसेत्। ऊष्मणस्य द्वितीयं तु यथादृष्टं अधस्ताद् योजयेत्॥

Verse 14

षोडशस्वरसंयुक्तमूष्माणस्य द्वितीयकम् जिह्वादन्तसमायोगे प्रथमं योजयेदधः

षोडशस्वरसंयुक्तम् ऊष्मणस्य द्वितीयकम् जिह्वादन्तसमायोगे योजयेत्। प्रथमं तु अधो विन्यसेत्॥

Verse 15

मिश्रवर्गाद् द्वितीयन्तु अधस्तात् पुनरेव तु चतुर्थस्वरसम्भिन्नं तालुवर्गादिसंयुतम्

मिश्रवर्गाद् अधस्तात् द्वितीयं पुनरेव च। चतुर्थस्वरसम्भिन्नं तालुवर्गादिसंयुतम्॥

Verse 16

ऊष्मणश् च द्वितीयन्तु अधस्ताद्विनियोजयेत् स्वरैकादशभिन्नन्तु ऊष्मणान्तं सविन्दुकम्

ऊष्मणश्च द्वितीयं तु अधस्ताद् विनियोजयेत्। स्वरैकादशभिन्नं तु ऊष्मणान्तं सविन्दुकम्॥

Verse 17

पञ्चस्वरसमारूढं ओष्ठसम्पुटयोगतः द्वितीयमक्षरञ्चान्यज्जिह्वाग्रे तालुयोगतः

पञ्चस्वरसमारूढं ओष्ठसम्पुटयोगतः जायते। द्वितीयमक्षरं त्वन्यत् जिह्वाग्रे तालुयोगतः॥

Verse 18

ऊष्माणस्येत्ययं पाठो न साधुः प्रथमं पञ्चमे योज्यं स्वरार्धेनोद्धृता इमे ओंकाराद्या नमोन्ताश् च जपेत् स्वाहाग्निकार्यके

“ऊष्माणस्य” इत्ययं पाठो न साधुः। प्रथमं पञ्चमे योज्यम्। स्वरार्धेनोद्धृताः ओंकाराद्या नमोन्ताश्चेमे मन्त्राक्षराः स्वाहाशब्देन सहाग्निकार्ये जपनीयाः।

Verse 19

ॐ ह्रीं ह्रूं ह्रः हृदयं हां हृश्चेति शिरः ह्रीं ज्वल ज्जलशिखा स्यात् कवचं हनुद्वयम् ह्रीं श्रीं क्षून्नेत्रत्रयाय विद्यानेत्रं प्रकीर्तितम् क्षौं हः खौं हूं फडस्त्राय गुह्याङ्गानि पुरा न्यसेत् त्वरिताङ्गानि वक्ष्यामि विद्याङ्गानि शृणुष्व मे आदिद्विहृदयं प्रोक्तं त्रिचतुःशिर इष्यते

ॐ ह्रीं ह्रूं ह्रः—इति हृदय-न्यासः। हां हृश्च—इति शिरो-न्यासः। ह्रीं ज्वल ज्वलशिखा—इति कवचं, हनुद्वये न्यस्येत्। ह्रीं श्रीं क्षूं—त्रिनेत्राय विद्यानेत्रं प्रकीर्तितम्। क्षौं हः खौं हूं फड्—इत्यस्त्रं; पूर्वं गुह्याङ्गानि न्यसेत्। त्वरिताङ्गानि वक्ष्यामि, विद्याङ्गानि शृणुष्व मे; आदिद्विहृदयं प्रोक्तं, शिरस्तु त्रिचतुःप्रकारमिष्यते।

Verse 20

पञ्चषष्ठः शिखा प्रोक्ता कवचं सप्तमाष्टमम् तारकन्तु भवेन्नेत्रं नवार्धाक्षरलक्षणं

पञ्चषष्ठो मन्त्रः शिखा प्रोक्ता; सप्तमाष्टमौ कवचं भवतः। तारकस्तु नेत्रं, नवार्धाक्षरलक्षणः।

Verse 21

तोतलेति समाख्याता वज्रतुण्डे ततो भवेत् ख ख हूं दशवीजा स्याद्वज्रतुण्डेन्द्रद्रूतिका

“तोतला” इति समाख्याता; ततः वज्रतुण्डमन्त्रत्वं भवेत्। “ख ख हूं” इति दशबीजं, वज्रतुण्डेन्द्रद्रूतिका।

Verse 22

खेचरि ज्वालिनीज्वाले खखेति ज्वालिनीदश वर्चे शरविभीषणि खखेति च शवर्यपि

खेचरी, ज्वालिनीज्वाला, खखेति, ज्वालिनीदशा, वर्चा, शरविभीषणी, खखेति, तथा शवरी—इमे रक्षार्थं मन्त्रप्रयोगे नामानि।

Verse 23

छे छेदनि करालिनि खखेति च कराल्यपि वक्षःश्रवद्रवप्लवनी ख ख दूतीप्लवं ख्यपि

छे! छेदनी करालिनि खखेति च कराली च। वक्षःश्रवद्रवप्लवनी! ख ख। दूतीप्लवं च, ख्यपि च।

Verse 24

स्त्रीबालकारे धुननि शास्त्री वसनवेगिका क्षे पक्षे कपिले हस हस कपिला नाम दूतिका

स्त्रीबालकारे धुननी; शास्त्री शास्त्रविदां मध्ये। वसनवेगिका वस्त्रवेगहेतौ; क्षे-पक्षे कपिला। ‘हस हस’ इत्युक्त्या दूतिका कपिला नाम।

Verse 25

ह्रूं तेजोवति रौद्री च मातङ्गरौद्रिदूतिका पुटे पुटे ख ख खड्गे फट् ब्रह्मकदूतिका

ह्रूं! तेजोवति रौद्री च मातङ्गरौद्रिदूतिका। पुटे पुटे रक्षां कुरु; ख ख; खड्गे फट्; ब्रह्मकदूतिका।

Verse 26

वैतालिनि दशार्णाः स्युस्त्यजान्यहिपलालवत् हृदादिकन्यासादौ स्यान् मध्ये नेत्रे न्यसेत्सुधीः

वैतालिन्यां दशार्णाः स्युः; त्याज्यान्यहिपलालवत्। हृदादिकन्यासादौ मध्ये नेत्रयोर्न्यसेत्सुधीः।

Verse 27

पादादरभ्य मूर्दान्तं शिर आरभ्य पादयोः वक्षःश्रवद्रवप्लवनीथथेति ख , छ च अङ्घ्रिजानूरुगुह्ये च नाभिहृत्कण्ठदेशतः

पादादारभ्य मूर्दान्तं शिर आरभ्य पादयोः। वक्षःश्रवद्रवप्लवनी-ईथ-थे-इति ख, छ च। अङ्घ्रि-जानू-ऊरु-गुह्ये च, नाभि-हृत्-कण्ठदेशतः।

Verse 28

वज्रमण्डलबूर्धे च अघोर्धे चादिवीजतः सोमरूपं ततो गावं धारामृतसुवर्षिणम्

वज्रमण्डले ऊर्ध्वेऽथ अघोरप्रदेशेऽधः आदिवीजतः आरभ्य सोमरूपां गां ततः ध्यायेत्, या धाराभिरमृतं सुवृष्ट्या वर्षयति।

Verse 29

विशन्तं ब्रह्मरन्ध्रेण साधकस्तु विचिन्तयेत् मूर्धास्यकण्ठहृन्नाभौ गुह्योरुजानुपादयोः

ब्रह्मरन्ध्रेण प्रविशन्तं प्राणप्रवाहं साधकः विचिन्तयेत्; ततः मूर्ध्नि मुखे कण्ठे हृदि नाभौ गुह्ये ऊरुषु जानुषु पादेषु च गच्छन्तम्।

Verse 30

आदिवीजं न्यसेन्मन्त्री तर्जन्यादि पुनः पुनः ऊर्धं सोममधः पद्मं शरीरं वीजविग्रहं

मन्त्री आदिवीजस्य न्यासं तर्जन्यादिषु पुनः पुनः कुर्यात्; ऊर्ध्वे सोमं अधः पद्मं च, शरीरं तु वीजविग्रहं ध्यायेत्।

Verse 31

यो जानाति न मृत्युः स्यात्तस्य न व्याधयो ज्वरा यजेज्जपेत्तां विन्यस्य ध्यायेद्देवीं शताष्टकम्

योऽस्य विधिं जानाति सम्यक् आचरति, तस्य मृत्युः न स्यात्, न व्याधयो न ज्वराः। स पूजां कुर्यात् जपं च; न्यासं कृत्वा देवीं ध्यायेत्—शताष्टकं (नामस्तोत्रसमूहम्)।

Verse 32

मुद्रा वक्ष्ये प्रणीताद्याः प्रणीताः पञ्चधास्मृताः ग्रथितौ तु करौ कृत्वा मध्ये ऽङ्गुष्ठौ निपातयेत्

मुद्राः वक्ष्ये प्रणीताद्याः; प्रणीता पञ्चधा स्मृता। करौ तु ग्रथितौ कृत्वा मध्येऽङ्गुष्ठौ निपातयेत्।

Verse 33

तर्जनीं मूर्ध्निसंलग्नां विन्यसेत्तां शिरोपरि प्रणीतेयं समाख्याता हृद्देशे तां समानयेत्

तर्जनीं मूर्ध्निसंलग्नां शिरोपरि विन्यसेत्। एषा ‘प्रणीता’ इति ख्याता; ततः हृद्देशे तां समानयेत्॥

Verse 34

ऊर्धन्तु कन्यसामध्ये सवीजान्तां विदुर्द्विजाः नियोज्य तर्जनीमध्ये ऽनेकलग्नां परस्पराम्

कन्यसामध्ये ऊर्ध्वं कृत्वा सवीजान्तां विदुर्द्विजाः। तर्जनीमध्ये नियोज्य परस्परंऽनेकलग्नां योजयेत्॥

Verse 35

ज्येष्टाग्रं निक्षिपेन्मध्ये भेदनी सा प्रकीर्तिता नाभिदेशे तु तां बद्ध्वा अङ्गुष्ठावुत्क्षिपेत्ततः

ज्येष्ठाग्रं निक्षिपेन्मध्ये भेदनी सा प्रकीर्तिता। नाभिदेशे तु तां बद्ध्वा अङ्गुष्ठावुत्क्षिपेत्ततः॥

Verse 36

कराली तु महामुद्रा हृदये योज्य मन्त्रिणः पुनस्तु पूर्ववद् बद्धलग्नां ज्येष्ठां समुत्क्षिपेत्

कराली तु महामुद्रा हृदये योज्य मन्त्रिणः। पुनस्तु पूर्ववद् बद्धलग्नां ज्येष्ठां समुत्क्षिपेत्॥

Verse 37

वज्रतुण्डा समाख्याता वज्रदेशे तु बन्धयेत् उभाभ्याञ्चैव हस्ताभ्यां मणिबन्धन्तु बन्धयेत्

वज्रतुण्डा समाख्याता वज्रदेशे तु बन्धयेत्। उभाभ्यां चैव हस्ताभ्यां मणिबन्धं तु बन्धयेत्॥

Verse 38

त्रीणि त्रीणि प्रसार्येति वज्रमुद्रा प्रकीर्तिता प्रसार्या चेति ट दण्डः खड्गञ्चक्रगदा मुद्रा चाकारतः स्मृता

‘त्रीणि त्रीणि’ अङ्गुलीनि प्रसार्य या क्रिया सा वज्रमुद्रा इति प्रकीर्तिता। ‘प्रसार्या’ नाम मुद्रा तु टदण्डाकारतया स्मृता; तथा खड्ग-चक्र-गदा-मुद्राश्च स्वस्वाकारतः प्रसिद्धाः।

Verse 39

अङ्गुष्ठेनाक्रमेत् त्रीणि त्रिशूलञ्चोर्ध्वतो भवेत् एका तु मध्यमोर्ध्वा तु शक्तिरेव विधीयते

अङ्गुष्ठेन त्रीणि चिह्नानि आक्रमेत्; तेषाम् ऊर्ध्वतो त्रिशूलचिह्नं भवेत्। एका रेखा मध्ये, ऊर्ध्वा तु या सा ‘शक्ति’ इति विधीयते।

Verse 40

शरञ्च वरदञ्चापं पाशं भारञ्च घण्टया शङ्खमङ्कुशमभयं पद्ममष्ट च विंशतिः

शरः, वरदमुद्रा, चापः, पाशः, भारचिह्नं, घण्टया सह; शङ्खः, अङ्कुशः, अभयमुद्रा, पद्मं—एतेऽष्टाविंशतिरिति कथिताः।

Verse 41

मोहणी मोक्षणी चैव ज्वालिनी चामृताभया प्रणीताः पञ्चमुद्रास्तु पूजाहोमे च योजयेत्

मोहणी, मोक्षणी, ज्वालिनी, अमृता, अभया—इति पञ्चमुद्राः प्रणीताः; ताः पूजायां होमे च योजयेत्।