Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

अथ सा तत्र आयाता पतिता दृष्टिगोचरे । नन्दिनी द्वीपिनस्तस्य दैवयोगाद्द्विजोत्तमाः

Transliteration

atha sā tatra āyātā patitā dṛṣṭigocare | nandinī dvīpinastasya daivayogāddvijottamāḥ

Translation

Затем Нандини пришла туда и, по стечению судьбы, оказалась в пределах зрения того тигра, о лучший из брахманов.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक/सम्बन्धबोधक (then/now)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम (she)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (there)

• आयाता: having come
• आयाता: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ-या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत् (past participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘आगतवती’ (having come)

• पतिता: fallen
• पतिता: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृत्; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पतितवती’ (fallen)

• दृष्टि-गोचरे: within sight
• दृष्टि-गोचरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दृष्टि (प्रातिपदिक) + गोचर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दृष्टेः गोचरः = range of sight); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (गोचर-शब्दः), सप्तमी (7th), एकवचन

• नन्दिनी: Nandinī
• नन्दिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (proper noun)

• द्वीपिनः: of the tiger
• द्वीपिनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वीपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘द्वीपिन्’ = व्याघ्र (tiger)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम (of him/its)

• दैव-योगात्: by divine chance
• दैव-योगात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: दैव (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दैवेन योगः = chance/dispensation); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादानार्थे (by/owing to)

• द्विज-उत्तमाः: best of the twice-born (brahmins)
• द्विज-उत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (उत्तमाः द्विजाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

Speaker

Narrator (within the Purāṇic dialogue; exact named speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottama (addressed brāhmaṇa listener)

Visual Art Cues

Scene: A lone cow (Nandinī) steps into a deserted forest clearing near a sacred bathing spot; a tiger watches from close range, the moment frozen at first sight.

Characters & Entities

• Nandinī
• Tiger (dvīpin)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Providence arranges encounters that reveal the hidden power of a sacred place and open the door to transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kalaśeśvara liṅga locale within the Śrī Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya, where the destined encounter occurs.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it marks the narrative moment leading toward the tīrtha’s revelatory effect.