Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

ततो वर्षसहस्रांते भगवान्भूतभावनः । अथाजगाम तं देशं विप्ररूपो महेश्वरः

Transliteration

tato varṣasahasrāṃte bhagavānbhūtabhāvanaḥ | athājagāma taṃ deśaṃ viprarūpo maheśvaraḥ

Translation

Затем, по истечении тысячи лет, Благословенный Господь — возвышающий всех существ — пришёл в то место, и Махешвара явился в облике брахмана.

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• वर्षसहस्रान्ते: at the end of a thousand years
• वर्षसहस्रान्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र + अन्त (प्रातिपदिकानि)
• Form: तत्पुरुषसमासः (वर्षाणां सहस्रस्य अन्ते); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग ‘अन्त’ आधारः, सप्तमी (7th), एकवचन

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भूतभावनः: nourisher/creator of beings
• भूतभावनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूत + भावन (प्रातिपदिकानि)
• Form: तत्पुरुषसमासः (भूतानां भावनः = पोषकः/उत्पादकः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘भगवान्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: निपात (discourse particle)

• आजगाम: came/arrived
• आजगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• देशम्: place/region
• देशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• विप्ररूपः: in the form of a brāhmaṇa
• विप्ररूपः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विप्र + रूप (प्रातिपदिकानि)
• Form: तत्पुरुषसमासः (विप्रस्य रूपम्/विप्ररूपः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

• महेश्वरः: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Narrative voice within Tīrthamāhātmya

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene tīrtha landscape; after long austerity, Śiva arrives quietly as a brāhmaṇa ascetic—staff, waterpot, matted hair concealed or modestly arranged—his eyes luminous, the air subtly charged with divinity.

Characters & Entities

• Bhagavān
• Bhūtabhāvana
• Maheśvara (Śiva)
• Vipra (brāhmaṇa form)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Persevering tapas bears fruit; the Lord may come in humble or disguised forms to test, bless, and complete the devotee’s spiritual destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse refers to ‘that place’ (taṃ deśam) connected to Pārvatī’s tapas in the Himālaya setting, without naming a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; the emphasis is on long-term austerity (tapas) and the resulting divine visitation (darśana/anugraha).