Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 67

Devanagari script

एकचित्ततया योगो ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः । नान्यथा भविता मे स ततश्चित्तनिरोधनम् । करोमि ब्रह्मसंसिद्ध्यै ततो मेऽसौ भविष्यति

Transliteration

ekacittatayā yogo brahmajñānasamudbhavaḥ | nānyathā bhavitā me sa tataścittanirodhanam | karomi brahmasaṃsiddhyai tato me'sau bhaviṣyati

Translation

Йога рождается из знания Брахмана через однонаправленность ума; иначе она ко мне не придёт. Потому я упражняюсь в обуздании ума ради достижения Брахмана — и тогда то постижение несомненно станет моим.

Word by Word

• एकचित्ततया: by one-pointedness (single-mindedness)
• एकचित्ततया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: एक + चित्त + ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (एकं चित्तं यस्य/एकचित्तं भावः)

• योगः: yoga
• योगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः: arising from knowledge of Brahman
• ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मन् + ज्ञान + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मज्ञानात् समुद्भवः)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम्

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (manner adverb)

• भविता: will be/shall become (lit. one who will be)
• भविता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (धातु) + भवितृ (कृदन्त, तृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तृ-प्रत्ययान्त (agent noun)

• मे: for me/of me
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (enclitic)

• सः: that (yoga)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ततः: therefore/then
• ततः: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; तस्मात्/ततः (thereupon/therefore)

• चित्तनिरोधनम्: restraint of the mind
• चित्तनिरोधनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चित्त + निरोधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (चित्तस्य निरोधनम्)

• करोमि: I do/practice
• करोमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• ब्रह्मसंसिद्ध्यै: for attainment/perfection in Brahman
• ब्रह्मसंसिद्ध्यै: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + संसिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मणि संसिद्धिः)

• ततः: thereupon/therefore
• ततः: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; तस्मात्/ततः (thereupon/therefore)

• मे: for me/of me
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (enclitic)

• असौ: that (result)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Unspecified first-person speaker (continuing the arrow-maker/ascetic narrative)

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas/ṛṣis (frame audience)

Visual Art Cues

Scene: A calm practitioner declares that yoga is born of Brahman-knowledge through one-pointed mind; he resolves to restrain the mind for Brahman-realization, radiating certainty and peace.

Characters & Entities

• yoga
• brahmajñāna
• cittanirodha
• brahman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Single-minded focus (ekacittatā) and mind-restraint (cittanirodha) are presented as the direct means to Brahman-realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named in this verse; it supplies the yogic-philosophical core within a tīrtha-māhātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

A discipline is prescribed: practicing cittanirodha (mental restraint) for brahmasaṃsiddhi (Brahman-attainment).