Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

शरकर्मणि संसक्तस्त्वहमत्र व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वचित्ते चिन्तितं मया

Transliteration

śarakarmaṇi saṃsaktastvahamatra vyavasthitaḥ | tacchrutvā vacanaṃ tasya svacitte cintitaṃ mayā

Translation

«Я остаюсь здесь, занятый изготовлением стрел. Услышав его слова, я обдумал их в своём сердце.»

Word by Word

• शरकर्मणि: in the work of arrows (arrow-making)
• शरकर्मणि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शर + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (शरस्य कर्म)

• संसक्तः: attached/engaged
• संसक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सञ्ज् (धातु) + संसक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/विरोधार्थक (particle: but/indeed)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• व्यवस्थितः: stationed/occupied
• व्यवस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + व्यवस्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• तत्: that
• तत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘तत् (वचनम्)’ इति

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) + श्रुत्वा (कृदन्त, त्वा)
• Form: त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप (gerund/absolutive)

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• स्वचित्ते: in (my) own mind
• स्वचित्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (स्वं चित्तम्)

• चिन्तितम्: was thought/considered
• चिन्तितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु) + चिन्तित (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘चिन्तितं (अभवत्)’

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

Speaker

Unspecified first-person speaker (the arrow-maker/śarākāra implied by context)

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas/ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: An artisan steadily fashions arrows, tools arranged neatly; upon hearing the exchange, the narrator/character turns inward, contemplating the meaning.

Characters & Entities

• śarakarma (arrow-making)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It presents mindful introspection: even amid worldly labor, one can turn inward and contemplate truth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it is part of a broader tīrtha-glorification chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is mental reflection rather than an external rite.