Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे राजा ह्यानर्ताधिपतिर्द्विजाः । सुतपास्तेन निर्दिष्टोऽहं तु कंचुकिकर्मणि

Transliteration

etasminnaṃtare rājā hyānartādhipatirdvijāḥ | sutapāstena nirdiṣṭo'haṃ tu kaṃcukikarmaṇi

Translation

Между тем, о брахманы, царь — владыка Анартхи — по указанию Сутапаса назначил меня на службу канчукином, то есть придворным служителем внутренних покоев.

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• अन्तरे: in the meantime / interval
• अन्तरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle); हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)

• आनर्ताधिपतिः: lord of Ānarta
• आनर्ताधिपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आनर्त (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (आनर्तस्य अधिपतिः); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• द्विजाः: O twice-born (brahmins)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; सम्भोधनार्थेऽपि (O brahmins)

• सुतपाः: Sutapā (proper name)
• सुतपाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुतपस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); एकवचन

• निर्दिष्टः: appointed, designated
• निर्दिष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: निर्-√दिश् (धातु) → निर्दिष्ट (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (Past participle used predicatively); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; 'अहम्' इत्यस्य विधेय

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• तु: and/but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle); विरोध/विशेष (but/indeed)

• कञ्चुकिकर्मणि: in the office/duty of a chamberlain
• कञ्चुकिकर्मणि: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कञ्चुकी (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (कञ्चुकिनः कर्म = chamberlain's duty); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

Speaker

Atithi

Skanda Dialogue

Listener: Dvijāḥ (plural)

Visual Art Cues

Scene: A king of Ānarta appoints the narrator, via Sutapās, to the role of kañcukin—guardian/attendant of the inner quarters; formal court scene.

Characters & Entities

• Ānarta
• King of Ānarta
• Sutapās
• Atithi
• Kañcukin (office)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma recognizes social roles and service; one’s conduct within duty can become a cause for merit or downfall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse references Ānarta as a region under a king; it is contextual rather than a direct tīrtha-glorification.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.