Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

ततोऽहं यौवनं प्राप्तो यदा द्विजवरोत्तम तदा मे दयितस्तातः पंचत्वं समुपागतः

Transliteration

tato'haṃ yauvanaṃ prāpto yadā dvijavarottama tadā me dayitastātaḥ paṃcatvaṃ samupāgataḥ

Translation

Затем, когда я достиг юности, о лучший из брахманов, в то самое время мой любимый отец достиг «панчатвы» — возвратился к пяти элементам, то есть скончался.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• यौवनम्: youth
• यौवनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यौवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd); एकवचन

• प्राप्तः: having attained / attained
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (Past participle used predicatively); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; 'अहम्' इत्यस्य विधेय

• यदा: when
• यदा: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-अव्यय (temporal conjunction)

• द्विजवरोत्तम: O best of the excellent twice-born (brahmins)
• द्विजवरोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-प्रयोग (Vocative sense); पुंलिङ्ग; प्रथमा/सम्बोधन-एकवचन; तत्पुरुष-समास (श्रेष्ठः द्विजानां वरः उत्तमः)

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-एकवचन रूप (Genitive/Dative sg. enclitic); अत्र षष्ठी (of me)

• दयितः: beloved
• दयितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दयित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; 'तातः' इत्यस्य विशेषण

• तातः: father
• तातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• पञ्चत्वम्: the state of five elements (death)
• पञ्चत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्चत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• समुपागतः: reached, passed into
• समुपागतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-उप-√गम् (धातु) → समुपागत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (Past participle used predicatively); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; 'तातः' इत्यस्य विधेय

Speaker

Atithi

Skanda Dialogue

Listener: Dvijavaro (addressed as ‘O best of brāhmaṇas’)

Visual Art Cues

Scene: A youth receives the blow of his father’s death; the phrase ‘pañcatva’ suggests the body’s elemental return—somber, restrained mourning.

Characters & Entities

• Atithi
• Father (Śānta-Dāṃta implied)
• Brāhmaṇas (addressed)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Human life is impermanent; the Purāṇic frame uses bereavement to pivot toward dharma, pilgrimage-merit, and inner detachment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates a life event (death).