Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 49
Devanagari script
त्वं विश्वसाक्षी जगतोऽस्यकर्त्ता विरूढधामा हृदि सन्निविष्टः । अतो विचिन्वंति विधौ विपश्चितो योगैरनेकैः कृतचित्तरोधैः
Transliteration
tvaṃ viśvasākṣī jagato'syakarttā virūḍhadhāmā hṛdi sanniviṣṭaḥ | ato vicinvaṃti vidhau vipaścito yogairanekaiḥ kṛtacittarodhaiḥ
Translation
Ты — Свидетель вселенной, Творец этого мира; Твое сияние прочно утверждено, Ты пребываешь в сердце. Потому мудрецы ищут Тебя через строгие методы, многими йогами, обуздав ум.
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थे; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
विश्वसाक्षीwitness of the universe
विश्वसाक्षी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + साक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: 'of the world' + 'witness')
जगतःof the world
जगतः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
कर्त्ताcreator/doer
कर्त्ता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकृ (धातु) → कर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक, agent noun)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ-शब्द (agent)
विरूढधामाof expanded splendour
विरूढधामा:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविरूढ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √रुह्) + धामन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (विशेषण-विशेष्यभाव: 'grown/expanded' + 'splendour/abode')
हृदिin the heart
हृदि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
सन्निविष्टःseated/entered
सन्निविष्टः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + नि + √विश् (धातु) → सन्निविष्ट (कृदन्त; भूतकर्मणि/भूतकालिक)
Formभूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अतःtherefore
अतः:
Sambandha (Logical connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक-निपात (therefore/for this reason)
विचिन्वन्तिthey investigate/seek
विचिन्वन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √चि (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (Plural)
विधौin the method/ordinance (i.e., in prescribed discipline)
विधौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
विपश्चितःthe wise
विपश्चितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविपश्चित् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
योगैःby yogic disciplines
योगैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन
अनेकैःmany
अनेकैः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनेक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (योगैः इति)
कृतचित्तरोधैःwith minds restrained
कृतचित्तरोधैः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; √कृ) + चित्त (प्रातिपदिक) + रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (कृतः चित्तरोधः येषां/with mind-restraint made)
Speaker
Rājā (the King)
Characters & Entities
Ś
Śiva (addressed)Y
Yoga (as discipline)FAQs
The Lord is both cosmic witness and inner indweller; realization requires disciplined yoga and restraint of mind.
No tīrtha is specified; the verse stresses inner pilgrimage—seeking Śiva in the heart.
A yogic prescription is implied: citta-rodha (mind-restraint) through multiple yogic disciplines.