Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23

Devanagari script

धम्यमान इवाङ्गारैर्लोहरात्रिरिव ज्वलन् । तथा तत्प्राज्वलत्सर्वं संवर्ताग्निप्रदीपितम्

Transliteration

dhamyamāna ivāṅgārairloharātririva jvalan | tathā tatprājvalatsarvaṃ saṃvartāgnipradīpitam

Translation

Словно раздуваемый углями, пылая как железно-тёмная ночь, так всё вспыхнуло, зажжённое огнём космического растворения.

Word by Word

• धम्यमानः: being fanned/blown
• धम्यमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: धम् (धातु)
• Form: मान-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘being blown’

• इव: as if/like
• इव: Sambandha (Simile marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-सूचक particle

• अङ्गारैः: with embers
• अङ्गारैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अङ्गार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण (instrument)

• लोह-रात्रिः: an iron-like night (a dark/red-hot night)
• लोह-रात्रिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोह (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय—‘लोहवत् रात्रिः’ (iron-like night; i.e., dark/red-hot imagery)

• इव: like
• इव: Sambandha (Simile marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-सूचक particle

• ज्वलन्: blazing
• ज्वलन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ज्वल् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘blazing’

• तथा: thus
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; manner adverb—‘thus/in that way’

• तत्: that (all)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम—refers to the scene/that (state)

• प्राज्वलत्: blazed forth
• प्राज्वलत्: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्वल् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘तत्’

• संवर्ताग्निप्रदीपितम्: kindled by the saṃvarta (dissolution) fire
• संवर्ताग्निप्रदीपितम्: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संवर्त (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + प्रदीपित (प्रातिपदिक; कृदन्त from प्र-दीप्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘तत्/सर्वम्’; तत्पुरुष—‘संवर्तस्य अग्निना प्रदीपितम्’ (kindled by the fire of cosmic dissolution)

Speaker

Narrator (contextual)

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A night rendered ‘iron-dark’ is lit from within by embers; the entire world appears as a single furnace, flames licking across a blackened horizon.

Characters & Entities

• Saṃvartāgni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The world’s brilliance can turn to consuming fire; spiritual steadiness comes from anchoring oneself in the eternal dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly praised in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.