Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 9

अग्नीषोमात्मकविश्ववर्णनम् / The Universe as Agni–Soma

Fire and Nectar

Devanagari script

अग्निरूर्ध्वं ज्वलत्येष यावत्सौम्यं परामृतम् । यावदग्न्यास्पदं सौम्यममृतं च स्रवत्यधः

Transliteration

agnirūrdhvaṃ jvalatyeṣa yāvatsaumyaṃ parāmṛtam | yāvadagnyāspadaṃ saumyamamṛtaṃ ca sravatyadhaḥ

Translation

Этот огонь пылает вверх, пока пребывает нежный, высший нектар (амрита). И пока тот нежный нектар—покоится на седалище огня—продолжает капать вниз.

Word by Word

• अग्निः: fire
• अग्निः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ऊर्ध्वम्: upwards
• ऊर्ध्वम्: Adhikarana (अधिकरण/Direction)
• Type: Indeclinable
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb) रूपेण, अव्यय; दिशाबोधक (upwards)

• ज्वलति: burns, blazes
• ज्वलति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: √ज्वल् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• एषः: this (one)
• एषः: Karta (कर्ता/Subject; apposition to अग्निः)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• यावत्: as long as, until
• यावत्: Sambandha (सम्बन्ध/Temporal marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधिपर्यन्तार्थक (until/as long as)

• सौम्यम्: the somic (lunar) essence
• सौम्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मपद (object)

• परामृतम्: supreme nectar
• परामृतम्: Karma (कर्म/Object; in apposition to सौम्यम्)
• Type: Noun
• Root: पर-अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: परम् अमृतम् (कर्मधारय)

• यावत्: until
• यावत्: Sambandha (सम्बन्ध/Temporal marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधिपर्यन्तार्थक (until/as long as)

• अग्न्याश्पदम्: the seat/abode of fire
• अग्न्याश्पदम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अग्नि-आस्पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: अग्नेः आस्पदम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• सौम्यम्: somic, lunar
• सौम्यम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र अमृतस्य विशेषणम् (qualifier of amṛta)

• अमृतम्: nectar
• अमृतम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• स्रवति: flows, drips
• स्रवति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: √स्रु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अधः: downwards
• अधः: Adhikarana (अधिकरण/Direction)
• Type: Indeclinable
• Root: अधः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb), अव्यय; दिशाबोधक (downwards)

Speaker

Suta Goswami (narrating the Vāyavīya teaching to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Vāmadeva

Characters & Entities

• Agni
• Amrita (Soma)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It describes an inner yogic process: the upward-rising fire of practice and the cooling, immortal nectar (amṛta) that sustains and transforms the seeker—symbolizing Shiva’s grace culminating in liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Shaiva understanding, outer Linga worship supports inner realization: disciplined devotion and mantra kindle the ‘agni’ of awareness, while Shiva’s auspicious, cooling power (saumya-amṛta) descends as peace, steadiness, and spiritual vitality.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A meditative takeaway is to combine japa (especially the Panchakshara) with steady pranayama and inward concentration, cultivating the upward current of awareness while resting in Shiva’s cooling presence—often supported by Tripundra and Rudraksha as aids to discipline.