Rig Veda 10.92.5: Mandala 10, Sukta 92, Mantra 5

Sukta 10.92

Devata: Rudra and the Sindhus (rivers) in relation to Aramati (right-mindedness)

Samhita Patha (Devanagari)

प्र रुद्रेण ययिना यन्ति सिन्धवस्तिरो महीमरमतिं दधन्विरे । येभिः परिज्मा परियन्नुरु ज्रयो वि रोरुवज्जठरे विश्वमुक्षते ॥

Transliteration

prá rudréṇa yayínā yánti síndhavas tiró mahī́m arámatim dadhanvire | yébhiḥ párijmā pariyánn urú jráyo ví róruruvaj jaṭháre víśvam ukṣáte ||

Translation

Вперёд, с Рудрой — побудителем — движутся реки; они простирают великую Арамати по всей земле. С теми, с кем странствующий обходит широкие склоны, громко рыча, — он орошает всё, что заключено в чреве (в удерживающей глубине).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (upasarga)

• रुद्रेण: with/through Rudra
• रुद्रेण: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)

• ययिना: the going/marching one
• ययिना: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: ययि (प्रातिपदिक; ‘going, moving’)

• यन्ति: they go
• यन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु; ‘to go’)

• सिन्धवः: the rivers/streams
• सिन्धवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• तिरः: across, beyond
• तिरः: —
• Type: Indeclinable
• Root: तिरस् (अव्यय/निपात)

• महीम्: the great (earth/expanse)
• महीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)

• अरमतिम्: zeal/ardour (readiness)
• अरमतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अरमति (प्रातिपदिक; ‘readiness, zeal, devotion’)

• दधन्विरे: they have set in motion / they have impelled
• दधन्विरे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धन्व्/धनु (धातु; RV usage ‘to set in motion/impel’; here with reduplication द-)

• येभ्यः: from whom / for whom
• येभ्यः: Apādāna (or सम्बन्ध)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• परिज्मा: the wheel/circuit
• परिज्मा: Kartā (उपवाक्ये)
• Type: Noun
• Root: परिज्मन् (प्रातिपदिक; ‘wheel, felly; circuit’)

• परियन्: going around, circling
• परियन्: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Verb (participle)
• Root: परि + या (धातु; ‘to go around’)

• उरु: wide, broad
• उरु: —
• Type: Adjective
• Root: उरु (प्रातिपदिक)

• ज्रयः: the swift course/stream
• ज्रयः: Kartā (or विषयः)
• Type: Noun
• Root: ज्रि/ज्रय (प्रातिपदिक; ‘swift course/stream; speed’)

• वि: apart, forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (upasarga)

• रोरुवत्: roaring
• रोरुवत्: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Verb (participle)
• Root: रु (धातु; ‘to roar’)

• जठरे: in the belly/womb
• जठरे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: जठर (प्रातिपदिक)

• विश्वम्: all, the whole (everything)
• विश्वम्: Karma
• Type: Adjective (substantive)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• उक्षते: it sprinkles/pours (makes wet)
• उक्षते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उक्ष् (धातु; ‘to sprinkle; to pour/irrigate; to wet’)