Rig Veda 1.96.3 — Mandala 1, Sukta 96, Mantra 3

Sukta 1.96

Rishi: Parāśara Śāktya

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तमीळत प्रथमं यज्ञसाधं विश आरीराहुतमृञ्जसानम् । ऊर्जः पुत्रं भरतं सृप्रदानुं देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥

Transliteration

tám īḷata prathamáṃ yajñá-sādhaṃ víśa ārī́r ā́hutam ṛñjasānám | ū́rjaḥ putráṃ bharatáṃ sṛprá-dānum devā́ agníṃ dhārayann dráviṇo-dām ||

Translation

Его воспевают первым — совершителя жертвы; народы поставили его впереди, принесённого в возлиянии, выпрямленного и сияющего. Сына Силы (Ūrj), несущего, щедро-дарующего мощь, — боги поддержали Агни, дарователя богатства и полноты бытия.

Word by Word

• तम्: him (that one)
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईळत: they praise / invoke
• ईळत: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईळ् (स्तुतौ/प्रार्थनायाम्) धातु

• प्रथमम्: first
• प्रथमम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• यज्ञसाधम्: accomplishing the sacrifice
• यज्ञसाधम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: यज्ञ-साध (प्रातिपदिक; यज्ञं साधयति इति)

• विशः: the clans / peoples
• विशः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)

• आरीराहुः: have duly satisfied / have worshipped
• आरीराहुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: राध्/राध् (सिद्धौ/आराधने) धातु; परिपूर्ण-रूपेण ‘आ-री-राह्’ (परिपूर्ण/रेडुप्लिकेटेड परस्मैपद)

• हुतम्: offered (as oblation)
• हुतम्: कर्म
• Type: Participle
• Root: हु (यज्ञे/होमने) धातु → क्त (कृदन्त) ‘हुत’

• ऋञ्जसानम्: making (things) straight/right; setting in order
• ऋञ्जसानम्: कर्म
• Type: Participle
• Root: ऋञ्ज् (प्रसादने/अलङ्कारे/ऋजुकरणे) धातु → शानच् (आत्मनेपद-वर्तमान कृदन्त) ‘ऋञ्जसान’

• ऊर्जः: of nourishment / of strength
• ऊर्जः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज् (प्रातिपदिक)

• पुत्रम्: son
• पुत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)

• भरतम्: bearing; sustaining
• भरतम्: कर्म
• Type: Participle
• Root: भृ (भरणे) धातु → शतृ (वर्तमान कृदन्त) ‘भरत्’

• सृप्रदानुम्: giving bright flame/energy; flame-bestowing
• सृप्रदानुम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सृप्र-दानु (प्रातिपदिक; ‘सृप्र’=ज्वाला/तेजस्, ‘दानु’=दानी/दातृ-स्वभावः) बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni (fire)
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• धारयन्: bearing; upholding
• धारयन्: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: धृ (धारणे) धातु → शतृ (वर्तमान कृदन्त) ‘धारयन्त्’

• द्रविणोदाम्: the giver of wealth
• द्रविणोदाम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: द्रविण-दा (प्रातिपदिक; ‘wealth-giver’)