Rig Veda 1.95.3: Mandala 1, Sukta 95, Mantra 3
Sukta 1.95
Devata: Enigmatic cosmic power (often associated with Agni/Sūrya or a hidden ‘child’ principle ordering the worlds)
Samhita Patha (Devanagari)
त्रीणि जाना परि भूषन्त्यस्य समुद्र एकं दिव्येकमप्सु । पूर्वामनु प्र दिशं पार्थिवानामृतून्प्रशासद्वि दधावनुष्ठु ॥
Transliteration
trī́ṇi jānā́ pári bhūṣanty asya samudrá ékaṃ divy ékam apsú | pū́rvām ánu prá díśaṃ pārthivā́nām ṛtū́n praśā́sád ví dadhāv anuṣṭhú ||
Translation
Три рождения украшают его: одно — в море, одно — в небе, одно — в водах. Следуя первому направлению земных, он правит временами года и распределяет их по должному порядку.
Word by Word
त्रीणिthree
त्रीणि:
कर्म (भूषन्ति—यत् भूषयन्ति) / विशेष्य-विशेषण
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि- (संख्या-प्रातिपदिक)
जानानिbirths/realms/kinds of beings
जानानि:
कर्म (भूषन्ति) / विषय
TypeNoun
Rootजन- (प्रातिपदिक; ‘जाना’ = जनाः/जानानि ‘जन्मानि/जातयः/लोकाः’ वैदिक)
परिaround, all about
परि:
क्रियाविशेषण (भूषन्ति) / उपसर्गार्थ
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
भूषन्तिthey adorn/embellish
भूषन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootभूष् (धातु; ‘अलङ्कारे/शोभने’)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of him/it’
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
समुद्रःocean
समुद्रः:
कर्तृ/अधिकरण (अस्ति-लुप्ते ‘एकं (स्थानम्) समुद्रः’)
TypeNoun
Rootसमुद्र- (प्रातिपदिक)
एकम्one
एकम्:
विशेषण/कर्म (लुप्त-नाम्नः ‘(स्थानम्) एकम्’)
TypeAdjective (numeral)
Rootएक- (संख्या-प्रातिपदिक)
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक; ‘दिव्’ = स्वर्ग/द्युलोक)
एकम्one
एकम्:
विशेषण/कर्म (लुप्त-नाम्नः ‘(स्थानम्) एकम्’)
TypeAdjective (numeral)
Rootएक- (संख्या-प्रातिपदिक)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप्- (प्रातिपदिक; ‘जल’)
पूर्वाम्the former/earlier
पूर्वाम्:
कर्म (अनु…प्र दिशम्) / विशेषण
TypeAdjective
Rootपूर्व- (प्रातिपदिक)
अनुalong, following
अनु:
क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ (प्र…दिशम्)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
दिशम्direction
दिशम्:
कर्म (अनु-प्र… ‘towards/along the direction’)
TypeNoun
Rootदिश्- (प्रातिपदिक)
पार्थिवानाम्of the earthly (beings/men)
पार्थिवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the earthly (ones)’
TypeAdjective (used substantively)
Rootपार्थिव- (प्रातिपदिक; पृथिवी-सम्बन्धी)
ऋतून्seasons/appointed times
ऋतून्:
कर्म (प्रशासत्)
TypeNoun
Rootऋतु- (प्रातिपदिक)
प्रशासत्he ruled/ordained/governed
प्रशासत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootशास् (धातु; ‘अनुशासने’), उपसर्गः प्र-
विapart, asunder
वि:
क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ (दधौ)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
दधौhe placed/established
दधौ:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु; ‘धारणे/निधाने’), (परस्मैपद)
अनुष्ठुin due order, according to rule
अनुष्ठु:
क्रियाविशेषण (दधौ)
TypeIndeclinable
Rootअनुष्ठु (अव्यय; वैदिक ‘अनुष्ठु/अनुष्ठु’ = ‘अनुष्ठाय/अनुक्रमेण/यथाविधि’)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.