Shloka 16

सप्तसप्ततितमः सर्गः

Ayodhya Return, Bridal Reception, and Bharata’s Departure

Devanagari script

कुमाराश्च महात्मानो वीर्येणाप्रतिमा भुवि ।कृतदारा: कृतास्त्राश्च सधना: ससुहृज्जना:।।1.77.16।।शुश्रूषमाणा: पितरं वर्तयन्ति नरर्षभा:।

Transliteration

kumārāś ca mahātmāno vīryeṇāpratimā bhuvi |

kṛtadārāḥ kṛtāstrāś ca sadhanāḥ sasuhṛjjanāḥ || 1.77.16 ||

śuśrūṣamāṇāḥ pitaraṃ vartayanti nararṣabhāḥ |

Translation

Те князья — великодушные, несравненные на земле в доблести, — став женатыми, искусными в оружии и богатыми, ходили вместе с друзьями, усердно служа и почитая своего отца, лучшего из людей.

Word by Word

• अयम्: this (person)
• अयम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative pronoun

• केकयराजस्य: of the king of Kekaya
• केकयराजस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: केकय + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (केकयस्य राजा); पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• पुत्रः: son
• पुत्रः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वसति: stays, dwells
• वसति: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पुत्रक: O child
• पुत्रक: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्रक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; स्नेहवाचक

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; pronoun

• नेतुम्: to take (you)
• नेतुम्: प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); ‘to lead/take’

• आगतः: has come
• आगतः: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु) → आगत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate participle

• वीर: O hero
• वीर: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• युधाजित्: Yudhajit
• युधाजित्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युधाजित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper noun

• मातुलः: maternal uncle
• मातुलः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मातुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to युधाजित्

• तव: of you, your
• तव: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; pronoun

Context

After some time king Dasaratha the delight of the Raghu race addressed his son Bharata:

Characters & Entities

• father (Daśaratha implied by context)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Pitṛ-śuśrūṣā (service to one’s father/elders) is shown as central dharma, even for powerful and accomplished princes.

What is the narrative situation?

After the weddings, the princes continue their daily life in Ayodhyā, accompanied by friends, while serving their father.

Which character virtue is emphasized?

Humility joined with capability: mastery in arms and prosperity are paired with obedient service and respect.