Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

सौभाग्यं पतिदेवत्वं शीलं त्रैलोक्यविश्रुतम् । किं प्रभावो व्रतस्यैष उताहोपोषितस्य वा

Transliteration

saubhāgyaṃ patidevatvaṃ śīlaṃ trailokyaviśrutam | kiṃ prabhāvo vratasyaiṣa utāhopoṣitasya vā

Translation

“Esta ventura, esta reverência ao esposo como a uma divindade, e esta conduta celebrada nos três mundos—qual é a sua causa? É o poder de um voto sagrado, ou talvez o mérito do jejum?”

Word by Word

• सौभाग्यम्: good fortune
• सौभाग्यम्: Karta (Topic/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: सौभाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• पति-देवत्वम्: devotion to husband as godhood
• पति-देवत्वम्: Karta (Topic/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक) + देवत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समासः ‘पतिः देवः इव/पतिदेवः तस्य भावः’ = the state of having husband as deity

• शीलम्: conduct, character
• शीलम्: Karta (Topic/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: शील (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• त्रैलोक्य-विश्रुतम्: renowned in the three worlds
• त्रैलोक्य-विश्रुतम्: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + विश्रुत (वि + श्रु-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समासः ‘त्रैलोक्ये विश्रुतम्’ = renowned in the three worlds; ‘शीलम्’ इत्यस्य विशेषण

• किम्: what?
• किम्: Karta (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; प्रश्नार्थक

• प्रभावः: power, effect
• प्रभावः: Karta (Predicate/विधेय)
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• व्रतस्य: of the vow
• व्रतस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• एषः: this
• एषः: Karta (Demonstrative/निर्देश)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• उत: or
• उत: Sambandha (Disjunction/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: उत (अव्यय)
• Form: अव्यय (विकल्पार्थक/समुच्चयार्थक) — ‘or/also’

• अहो: indeed / else
• अहो: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात; विस्मय/उद्बोधन) — here used in ‘उत अहो’ = ‘or else’

• उपोषितस्य: of fasting
• उपोषितस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उपोषित (उप + वस्/उष्?; उपवास-सम्बद्ध कृदन्त ‘उपोषित’ as past participle)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; ‘उपोषित’ = fasting/one who has fasted (genitive)

• वा: or
• वा: Sambandha (Disjunction/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय (विकल्पार्थक) — ‘or’

Speaker

Indumatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kaṇva ṛṣi (addressed indirectly as the one to answer)

Visual Art Cues

Scene: The woman enumerates her blessings—saubhāgya, husband-as-deity reverence, world-famed conduct—and asks whether their source is a vow or fasting.

Characters & Entities

• Indumatī
• vrata (vow)
• upoṣa (fasting)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma treats vows, fasting, and virtuous conduct as spiritually potent causes that shape one’s auspicious destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader glorification remains Prabhāsa-kṣetra; this verse is part of the moral-spiritual inquiry within that sacred setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vows (vrata) and fasting (upoṣa/upoṣita) are mentioned as possible merit-producing disciplines, though no specific vow is named here.