Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

एकवर्षसहस्रांतं यावद्युद्धमवर्तत । दिनेदिने क्षयं यांति तत्र देवा न दानवाः । ततो वर्षसहस्रांते संक्रुद्धः शशिशेखरः । त्रिशूलेन समुद्यम्य स्वहस्तेन व्यभेदयत्

Transliteration

ekavarṣasahasrāṃtaṃ yāvadyuddhamavartata | dinedine kṣayaṃ yāṃti tatra devā na dānavāḥ | tato varṣasahasrāṃte saṃkruddhaḥ śaśiśekharaḥ | triśūlena samudyamya svahastena vyabhedayat

Translation

Por mil anos completos a batalha prosseguiu. Dia após dia, ali eram os deuses que se consumiam—não os asuras. Então, ao fim desses mil anos, o Senhor de coroa lunar (Śaśiśekhara), enfurecido, ergueu o tridente e, com a própria mão, traspassou-o.

Word by Word

• एकवर्षसहस्रान्तम्: up to the end of a thousand years
• एकवर्षसहस्रान्तम्: Desha-Kala-adhikarana (देश-काल-अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एक + वर्ष + सहस्र + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (एकवर्षसहस्रस्य अन्तः/पर्यन्तः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; यावत् इत्यस्य अवधिकर्म

• यावत्: as long as, until
• यावत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधिक/परिमाणबोधक (as long as, up to)

• युद्धम्: the battle
• युद्धम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अवर्तत: continued, went on
• अवर्तत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; ‘continued/was going on’

• दिने: in a day
• दिने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• दिने: in (each) day
• दिने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पुनरुक्ति (day by day)

• क्षयम्: destruction, loss
• क्षयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• यान्ति: go to, undergo
• यान्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (there)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• दानवाः: the demons (Dānavas)
• दानवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तरार्थक (then)

• वर्षसहस्रान्ते: at the end of a thousand years
• वर्षसहस्रान्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (वर्षसहस्रस्य अन्तः); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• संक्रुद्धः: enraged
• संक्रुद्धः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + क्रुध् (धातु) → संक्रुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शशिशेखरः इति विशेषण

• शशिशेखरः: Śiva (moon-crested)
• शशिशेखरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शशि + शेखर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (शशिः शेखरः यस्य/शशिशेखरः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• त्रिशूलेन: with the trident
• त्रिशूलेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: त्रिशूल (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु (त्रीणि शूलानि/त्रिशूलम्); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• समुद्यम्य: having raised
• समुद्यम्य: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + उद् + यम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having lifted/raised’

• स्वहस्तेन: with his own hand
• स्वहस्तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: स्व + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (स्वस्य हस्तः); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• व्यभेदयत्: split, pierced, broke apart
• व्यभेदयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + भिद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sūta (implied continuation of narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A millennium-long war culminates: exhausted devas, triumphant asuras, and then Śiva—Moon-crested—rises in fury, lifting the trident and striking the demon with a single, world-shaking thrust.

Characters & Entities

• Śiva (Śaśiśekhara)
• Trident (Triśūla)
• Devas
• Dānavas
• Andhaka (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even prolonged suffering of the righteous is not defeat; divine justice may appear delayed, but Śiva’s intervention restores balance when the time is ripe.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya stream in the Nāgara Khaṇḍa, though the verse narrates the cosmic battle rather than a local rite.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.