Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5

Devanagari script

कौशिको राज्यमाप्यापि श्रेष्ठत्वात्पक्षिणां मुने । निर्गुणत्वाच्च तैः सर्वैः स राज्यादवरोपितः

Transliteration

kauśiko rājyamāpyāpi śreṣṭhatvātpakṣiṇāṃ mune | nirguṇatvācca taiḥ sarvaiḥ sa rājyādavaropitaḥ

Translation

Ó sábio, embora Kauśika tenha alcançado a realeza por sua superioridade entre as aves, contudo, por carecer de virtudes, foi deposto do trono por todas elas.

Word by Word

• कौशिकः: Kauśika
• कौशिकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौशिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — masculine nominative singular

• राज्यम्: kingdom; rule
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन — neuter accusative singular

• आप्य: having obtained
• आप्य: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having obtained’

• अपि: even; also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थ (particle: even/also)

• श्रेष्ठत्वात्: because of superiority
• श्रेष्ठत्वात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: श्रेष्ठत्व (प्रातिपदिक; तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5/पञ्चमी), एकवचन — neuter ablative singular; हेतुवाचक (cause)

• पक्षिणाम्: of the birds
• पक्षिणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), बहुवचन — masculine genitive plural

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन — masculine vocative singular

• निर्गुणत्वात्: because of lack of merit/qualities
• निर्गुणत्वात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: निर्गुणत्व (प्रातिपदिक; तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5/पञ्चमी), एकवचन — neuter ablative singular; हेतुवाचक (cause)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• तैः: by them
• तैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3/तृतीया), बहुवचन — masculine/neuter instrumental plural (pronoun)

• सर्वैः: by all
• सर्वैः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3/तृतीया), बहुवचन — masculine instrumental plural; विशेषणम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — masculine nominative singular (pronoun)

• राज्यात्: from the kingdom
• राज्यात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5/पञ्चमी), एकवचन — neuter ablative singular

• अवरोपितः: was deposed; removed
• अवरोपितः: Kriya (Participial predicate/क्रियाविशेष)
• Type: Verb
• Root: अव + √रुह्/√रोप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — masculine nominative singular; कर्मणि प्रयोग (passive sense)

Speaker

Skanda

Skanda Dialogue

Listener: muni (addressed explicitly)

Visual Art Cues

Scene: A bird-king (Kauśika) enthroned among birds, then being collectively removed as they turn away in disapproval; the throne stands empty as a moral symbol.

Characters & Entities

• Kauśika
• Pakṣiṇaḥ (birds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Authority gained by strength or superiority is unstable without guṇa (virtue); dharma sustains legitimate rule.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; the verse delivers a dharma-tinged narrative motif within the Kāśī Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.