Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 46

Devanagari script

पर्यटसे किमर्थं त्वं निशीये वहनं नु किम् । क्षिप्तं तु झोलिकाभारं किंवागमनकारणम् । व्यथामुत्पाद्य ऋषये दुःखाद्दुःखविलासिनि

Transliteration

paryaṭase kimarthaṃ tvaṃ niśīye vahanaṃ nu kim | kṣiptaṃ tu jholikābhāraṃ kiṃvāgamanakāraṇam | vyathāmutpādya ṛṣaye duḥkhādduḥkhavilāsini

Translation

«Por que vagueias à noite? O que é que carregas? Por que lançaste ao chão o peso do teu embrulho? Qual a razão de vires aqui—depois de causar aflição a um rishi, ó tu que te deleitas em dor sobre dor?»

Word by Word

• पर्यटसे: you wander about
• पर्यटसे: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: परि + अट् (धातु)
• Form: लट्-लकार; मध्यमपुरुष (2nd person); एकवचन; आत्मनेपद

• किमर्थम्: why
• किमर्थम्: Kriyāviśeṣaṇa (Interrogative adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय (why); तत्पुरुष (कस्य अर्थः)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• निशीये: at night
• निशीये: Kāla-adhikaraṇa (Time)
• Type: Noun
• Root: निशीथ/निशी (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन (locative: at night)

• वहनम्: carrying, conveyance
• वहनम्: Karman (Object/predicate complement)
• Type: Noun
• Root: वहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• नु: indeed?
• नु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय)
• Form: प्रश्न/अनुनासिक-निपात (interrogative particle)

• किम्: what?
• किम्: Sambandha (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय (what?)

• क्षिप्तम्: thrown away, cast
• क्षिप्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: क्षिप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तु: but
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वय-निपात (but/indeed)

• झोलिकाभारम्: the load of the bag
• झोलिकाभारम्: Karman (Object)
• Type: Noun
• Root: झोलिका (प्रातिपदिक) + भार (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (झोलिकायाः भारः)

• किं: what?
• किं: Sambandha (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय (what?)

• वा: or
• वा: Sambandha (Disjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• आगमनकारणम्: cause of coming
• आगमनकारणम्: Karman (Object/predicate complement)
• Type: Noun
• Root: आगमन (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (आगमनस्य कारणम्)

• व्यथाम्: pain, distress
• व्यथाम्: Karman (Object)
• Type: Noun
• Root: व्यथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• उत्पाद्य: having caused
• उत्पाद्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: उत् + पद् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): having produced/caused

• ऋषये: to the sage
• ऋषये: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; चतुर्थी (4th case/dative), एकवचन

• दुःखात्: from sorrow
• दुःखात्: Hetu (Cause/source)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी, एकवचन

• दुःखविलासिनि: O one who delights in others' sorrow
• दुःखविलासिनि: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + विलासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष (दुःखे विलासः यस्याः/या)

Speaker

Ṛṣis (sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (unspecified)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A group of sages confront a night-wanderer; a dropped bundle lies on the ground; the scene is tense, lit by moon and a small fire; the accused stands amid questioning gestures.

Characters & Entities

• Ṛṣis (sages)
• Muni (the afflicted sage)
• Jholikā (traveller’s bag/bundle)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma condemns causing pain to holy persons; one’s actions and intentions are questioned and held accountable.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā (Narmadā) milieu frames the episode, but no single named tīrtha is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an ethical interrogation rather than a ritual instruction.