Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

न क्षीयते तु राजेन्द्र चक्रतीर्थे तु यत्कृतम् । यद्भूतं यद्भविष्यच्च तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

Transliteration

na kṣīyate tu rājendra cakratīrthe tu yatkṛtam | yadbhūtaṃ yadbhaviṣyacca tīrthamāhātmyamuttamam

Translation

Mas, ó senhor dos reis, o que quer que se faça em Cakra Tīrtha não perde o seu fruto. Esta é a suprema grandeza do tīrtha, no que foi e no que será.

Word by Word

• न: not
• न: Kriya-visheshaṇa (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negative particle)

• क्षीयते: is diminished/perishes
• क्षीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षि (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राज-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

• चक्रतीर्थे: at/in Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चक्र-तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधानार्थक-निपात (particle)

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); सम्बन्धबोधक-सम्बन्धी (relative pronoun)

• कृतम्: done/performed
• कृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; ‘यत्’ इत्यस्य विशेषणम्

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)

• भूतम्: past/that which has been
• भूतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘यत्’ इत्यस्य विशेषणम्

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)

• भविष्यत्: future/that which will be
• भविष्यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु) + शतृ (प्रत्यय)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त (present/future active participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘यत्’ इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तीर्थमाहात्म्यम्: the greatness (māhātmya) of the tīrtha
• तीर्थमाहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ-माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)

• उत्तमम्: supreme/excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; ‘तीर्थमाहात्म्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Mārkaṇḍeya (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakra Tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A king (addressed as Rājendra)

Visual Art Cues

Scene: On a luminous riverbank, a sacred spot marked by a ‘cakra’ emblem (disc) signifies Cakra Tīrtha; pilgrims perform rites while a symbolic wheel motif suggests unbroken continuity of merit across time (past/future).

Characters & Entities

• Cakra Tīrtha
• rājendra (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cakra Tīrtha is portrayed as a uniquely ‘akṣaya’ field where spiritual merit does not waste away.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakra Tīrtha (within Revā Khaṇḍa).

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform religious acts at Cakra Tīrtha, where their fruit is said to be non-diminishing.