Rig Veda 5.31.3 — Mandala 5, Sukta 31, Mantra 3

Sukta 5.31

Rishi: Atri Bhauma (Ātreya)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm via metrical audit)

Samhita Patha (Devanagari)

उद्यत्सहः सहस आजनिष्ट देदिष्ट इन्द्र इन्द्रियाणि विश्वा । प्राचोदयत्सुदुघा वव्रे अन्तर्वि ज्योतिषा संववृत्वत्तमोऽवः ॥

Transliteration

údyat saháḥ sáhasa ā́janiṣṭa dédiṣṭa índra indríyāṇi víśvā | prá codayat sudúghā vavré antár ví jyótiṣā saṃvavṛtvát támo ’vaḥ ||

Translation

Quando a Força nasceu da Força, brilharam por completo os poderes de soberania de Indra. Ele impeliu as correntes de dádiva abundante; por dentro desdobrou-se em luz e, envolvendo-a, lançou a treva para baixo.

Word by Word

• उद्यत्सहः: having uplifted/roused might; energetic, mighty
• उद्यत्सहः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उद्-यत् (यत् ‘प्रयत्न/उद्यम’)+ सहस् (प्रातिपदिक)

• सहसा: by/with might, forcibly
• सहसा: Karaṇa
• Type: Noun (instrumental adverbial)
• Root: सहस् (प्रातिपदिक)

• आ: towards; forth (prefix)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• अजनिष्ट: was born; came into being
• अजनिष्ट: Kartā (इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: जन् (जनँ प्रादुर्भावे)

• देदिष्ट: apportioned; bestowed; directed
• देदिष्ट: Kartā (इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: दिश् (दिशँ निर्देशे/प्रदानार्थे) [वेदिक-परिपूर्ण/अorist रूप]

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• इन्द्रियाणि: powers; might-powers; faculties
• इन्द्रियाणि: Karma
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)

• विश्वा: all
• विश्वा: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• प्र: forth; forward (prefix)
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग)

• अचोदयत्: impelled; set in motion
• अचोदयत्: Kartā (इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: चुद् (चुदँ प्रेरणे)

• सुदुघाः: the well-milking (cows); richly yielding ones
• सुदुघाः: Karma
• Type: Adjective (substantivized) / Noun
• Root: सु-दुघा (प्रातिपदिक; दुह् ‘दोहने’ → ‘दुघा’ ‘yielding milk’)

• वव्रे: in the enclosure/cavern; in the covering
• वव्रे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वृ (वृञ् वरणे/आवरणे) अथवा वव्रि- ‘आवरण/गुहा’ (प्रातिपदिक) — वेदिक प्रयोग

• अन्तः: within; inside
• अन्तः: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable (adverb) / Noun-form
• Root: अन्तर् (प्रातिपदिक)

• वि: apart; forth (prefix)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• ज्योतिषा: with light; by radiance
• ज्योतिषा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• सं: together; completely (prefix)
• सं: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• ववृत्त्वत्: having enveloped/covered (it); having wrapped together
• ववृत्त्वत्: Kartā/भावविशेषणम् (क्रियाविशेषणवत्)
• Type: Adjective (participial)
• Root: वृत्/वृ (वृञ् वरणे/आवरणे) + वत् (कृदन्त-प्रत्यय)

• तमः: darkness
• तमः: Karma
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• अवः: he drove away; he removed
• अवः: Kartā (इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: अव (उपसर्ग) + √अस्/√अव्? (वेदिक: ‘अव’ उपसर्गेण ‘अपहन्/अपाकरोत्’ अर्थः) — पदपाठे ‘अवः’ = ‘अव’ + ‘अः’ (लुङ् 3sg) संधि-रूप