Adhyaya 49

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्माच्छुक्रेश्वराद्गच्छेद्देवि लिंगं महाप्रभम् । शनैश्चरैश्वरंनाम महापातकनाशनम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਪ੍ਰਭ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ ਜੋ ‘ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰੈਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

बुधेश्वरात्पश्चिमतो ह्यजादेव्यग्निगोचरे । तस्या धनुः पंचकेन नातिदूरे व्यवस्थितम्

ਬੁਧੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਅਜਾਦੇਵੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਪੰਜ ਧਨੁ ਦੇ ਮਾਪ ਜਿਤਨੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 3

कल्पलिंगं महादेवि पूजितं देवदानवैः । छायापुत्रेण संतप्तं तपः परमदुष्करम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇਹ ਕਲਪ-ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਛਾਇਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਘੋਰ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 4

अनादि निधनो देवो येन लिंगेऽवतारितः । प्राप्तवान्यो ग्रहेशत्वं भक्त्या शंभोः प्रसादतः

ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਮਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤਿ ਬਣਿਆ।

Verse 5

यस्य दृष्ट्या बिभेति स्म देवासुरगणो महान् । न स कोऽप्यस्ति वै प्राणी ब्रह्मांडे सचराचरे

ਜਿਸ ਦੀ ਕੇਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦਲ ਕੰਬ ਉਠਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਚਲ-ਅਚਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 6

देवो वा दानवो वापि सौरिणा पीडितो न यः । शनिवारेण संपूज्य भक्त्या सौरीश्वरं शिवम्

ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ—ਜੋ ਸ਼ਨਿ (ਸੌਰੀ) ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਨਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੌਰੀਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

शमीपत्रैर्महादेवि तिलमाषगुडौदनैः । संतर्प्य तु विधानेन दद्यात्कृष्णं वृषं द्विजे

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਤਿਲ, ਮਾਸ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਬਲਦ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 8

स्तुत्वा स्तोत्रैश्च विविधैः पुराणश्रुतिसंभवैः । अथ वैकेन देवेशः स्तोत्रेण परितोषितः

ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 9

राज्ञा दशरथेनैव कृतेन तु बलीयसा । स्तुत्यः सौरीश्वरो देवः सर्वपीडोपशांतये

ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਆ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਸਤੁਤਿ-ਪਾਠ ਹੀ ਹੈ; ਸਭ ਪੀੜਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਸੌਰੀਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 10

देव्यु वाच । कथं दशरथो राजा चक्रे शानैश्चरीं स्तुतिम् । कथं संतुष्टिमगमत्तस्य देवः शनैश्चरः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਲਈ ਸਤੁਤਿ ਕਿਵੇਂ ਰਚੀ? ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ?

Verse 11

ईश्वर उवाच । रघुवंशेऽति विख्यातो राजा दशरथो बली । चक्रवर्ती स विज्ञेयः सप्तद्वीपाधिपः पुरा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਘੁਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸੀ।

Verse 12

कृत्तिकांते शनिं कृत्वा दैवज्ञैर्ज्ञापितो हि सः । रोहिणीं भेद यित्वा तु शनिर्यास्यति सांप्रतम्

ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਨੀ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਗਮਨ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਣੀ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਅੱਗੇ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 13

उक्तं शकटभेदं तु सुरासुरभयंकरम् । द्वादशाब्दं तु दुर्भिक्षं भविष्यति सुदारुणम्

ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ‘ਸ਼ਕਟਭੇਦ’ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਭਯਾਨਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਤਿ ਦਾਰੁਣ ਅਕਾਲ ਪਵੇਗਾ।

Verse 14

एतच्छ्रुत्वा मुनेर्वाक्यं मंत्रिभिः सहितो नृपः । आकुलं तु जगद्दृष्ट्वा पौरजानपदादिकम्

ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹੋਇਆ; ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਹਲਿਆ ਦੇਖਿਆ—ਨਗਰਵਾਸੀ, ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ।

Verse 15

वदंति सततं लोका नियमेन समागताः । देशाश्च नगर ग्रामा भयाक्रांताः समंततः । मुनीन्वसिष्ठप्रमुखान्पप्रच्छ च स्वयं नृपः

ਲੋਕ ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਸੰਕਟ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਦੇਸ਼, ਨਗਰ ਤੇ ਗ੍ਰਾਮ ਚੌਫੇਰੇ ਭੈ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ। ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 16

दशरथ उवाच । समाधानं किमत्रास्ते ब्रूहि मे द्विज सत्तम

ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਪਾਅ ਕੀ ਹੈ? ਦੱਸੋ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।”

Verse 17

वसिष्ठ उवाच । प्राजापत्ये च नक्षत्रे तस्मिन्भिन्ने कुतः प्रजाः । अयं योगो ह्यसाध्यस्तु ब्रह्मादींद्रादिभिः सुरैः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ? ਇਹ ਯੋਗ ਅਸਾਧ੍ਯ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ।”

Verse 18

तदा संचिंत्य मनसा साहसं परमं महत् । समादाय धनुर्दिव्यं दिव्यैरस्त्रैः समन्वितम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਸਾਹਸ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਸੀ।

Verse 19

रथमारुह्य वेगेन गतो नक्षत्रमंडलम् । रथं तु कांचनं दिव्यं मणिरत्नविभूषितम्

ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਵੇਗ ਨਾਲ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਮੰਡਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਰਥ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਵਰਨ ਦਾ ਸੀ, ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 20

ध्वजैश्च चामरैश्छत्रैः किंकिणैरथ शोभितम् । हंसवर्णहयैर्युक्तं महाकेतुसमन्वितम्

ਉਹ ਧੁਜਾਂ, ਚਾਮਰਾਂ, ਛਤਰਾਂ ਅਤੇ ਝੰਕਾਰਦੇ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਮਈ ਸੀ। ਹੰਸ ਵਰਗੇ ਧੌਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਮਹਾਨ ਕੇਤੂ-ਧੁਜ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 21

दीप्यमानो महारत्नैः किरीटमुकुटोज्ज्वलः । बभ्राज स तदाकाशे द्वितीय इव भास्करः

ਮਹਾਨ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿੱਪਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਿਟ ਤੇ ਮੁਕੁਟ ਉਜਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।

Verse 22

आकर्णं चापमापूर्य संहारास्त्रं नियोज्य च । कृत्तिकांते शनिं ज्ञात्वा प्रविश्य किल रोहिणीम्

ਕਾਨ ਤੱਕ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਸੰਹਾਰ ਅਸਤ੍ਰ ਜੋੜਿਆ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਰੋਹਿਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 23

दृष्ट्वा दशरथोऽस्याग्रे तस्थौ सभ्रुकुटीमुखः । संहारास्त्रं शनिर्दृष्ट्वा सुरासुरविमर्द्दनम्

ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹਾਈ ਮੁਖ ਨਾਲ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਸੰਹਾਰ ਅਸਤ੍ਰ—ਜੋ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਦਾ—ਵੇਖ ਕੇ…

Verse 24

हसित्वा तद्रयात्सौरिरिदं वचनमब्रवीत् । पौरुषं तव राजेंद्र परं रिपुभयंकरम्

ਤਦ ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਨੀ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ—ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਅਤਿ ਭਯੰਕਰ।”

Verse 25

देवासुरमनुष्याश्च सिद्धविद्याधरोरगाः । मया विलोकिताः सर्वे भयं चाशु व्रजंति ते

ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ, ਸਿੱਧ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਨਾਗ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਭੈ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 26

तुष्टोहं तव राजेंद्र तपसा पौरुषेण च । वरं ब्रूहि प्रदास्यामि मनसा यदभीप्सितम्

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰਖਾਰਥ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਵਰ ਮੰਗ; ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 27

दशरथ उवाच । रोहिणीं भेदयित्वा तु न गंतव्यं त्वया शने । सरितः सागरा यावद्यावच्चद्रार्कमेदिनी

ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ਨੀ, ਰੋਹਿਣੀ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧੀਂ—ਜਦ ਤੱਕ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਧਰਤੀ ਟਿਕੇ ਹਨ।

Verse 28

याचितं ते मया सौरे नान्य मिच्छामि ते वरम् । एवमुक्तः शनिः प्रादाद्वरं तस्मै तु शाश्वतम्

ਹੇ ਸੌਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਇਹੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

प्राप्यैवं तु वरं राजा कृतकृत्योऽभवत्तदा । पुनरेवाब्रवीत्सौरिर्वरं वरय सुव्रत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸੌਰੀ ਨੇ ਮੁੜ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਹੋਰ ਇੱਕ ਵਰ ਚੁਣ।”

Verse 30

प्रार्थयामास हृष्टात्मा वरमेवं शनेस्तदा । न भेत्तव्यं च शकटं त्वया भास्करनंदन

ਤਦ ਉਹ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਨੀ ਕੋਲ ਇਹ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ: “ਹੇ ਭਾਸਕਰ-ਨੰਦਨ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਕਟ (ਗੱਡਾ) ਨਾ ਤੋੜੀਂ।”

Verse 31

द्वादशाब्दं तु दुर्भिक्षं न कर्तव्यं कदाचन । कीर्तिरेषा मदीया च त्रैलोक्ये विचरिष्यति

“ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅਕਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਕੀਰਤੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਰਹੇਗੀ।”

Verse 32

ईश्वर उवाच । वरद्वयं ततः प्राप्य हृष्टरोमा स पार्थिवः । रथोपरि धनुर्मुक्त्वा भूत्वा चैव कृतांजलिः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੋਵੇਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਪਾਰਥਿਵ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਰਥ ਉੱਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 33

ध्यात्वा सरस्वतीं देवीं गणनाथं विनायकम् । राजा दशरथः स्तोत्रं सौरेरिदमथाकरोत्

ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਗਣਨਾਥ ਵਿਨਾਇਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਫਿਰ ਸੌਰੀ (ਸ਼ਨੀ) ਲਈ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰਚਿਆ।

Verse 34

राजोवाच । नमो नीलमयूखाय नीलोत्पलनिभाय च । नमो निर्मांसदेहाय दीर्घश्मश्रुजटाय च

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਨਮਸਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨੀਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਨਮਸਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹ ਮਾਸ ਰਹਿਤ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਦਾਢੀ ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਹਨ।

Verse 35

नमो विशालनेत्राय शुष्कोदरभयान क । नमः परुषगात्राय स्थूलरोमाय वै नमः

ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੁੱਕੇ ਪੇਟ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਖੁਰਦਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਘਣੇ ਰੋਮਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 36

नमो नित्यं क्षुधार्त्ताय नित्यतप्ताय वै नमः । नमः कालाग्निरूपाय कृतांतक नमोस्तु ते

ਸਦਾ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਦਾ ਤਪਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ-ਰੂਪ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤਕ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 37

नमो दीर्घाय शुष्काय कालदृष्टे नमोऽस्तु ते । नमस्ते कोटराक्षाय दुर्निरीक्ष्याय वै नमः

ਲੰਮੇ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਕਾਲ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕੋਟਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਦੇਖਣੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 38

नमो घोराय रौद्राय भीषणाय करा लिने । नमस्ते सर्वभक्षाय वलीमुख नमोऽस्तु ते

ਘੋਰ, ਰੌਦ੍ਰ, ਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਹੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ। ਸਭ ਨੂੰ ਭੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਲੀਮੁਖ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 39

सूर्यपुत्र नमस्तेऽस्तु भास्करे भयदायक । अधोदृष्टे नमस्तुभ्यं वपुःश्याम नमोऽस्तु ते

ਹੇ ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਭਾਸਕਰ, ਅਧਰਮੀਆਂ ਲਈ ਭਯ ਦਾਤਾ। ਹੇ ਅਧੋ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼ਿਆਮ-ਵਪੁ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 40

नमो मन्दगते तुभ्यं निस्त्रिंशाय नमोनमः । नमस्त उग्ररूपाय चण्डतेजाय ते नमः

ਹੇ ਮੰਦ-ਗਤੀ ਵਾਲੇ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਨਿਸਤ੍ਰਿੰਸ਼ (ਤਲਵਾਰਧਾਰੀ)! ਤੈਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਉਗ੍ਰ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਚੰਡ-ਤੇਜ ਵਾਲੇ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 41

तपसा दग्धदेहाय नित्यं योगरताय च । नमस्ते ज्ञाननेत्राय कश्यपात्मजसूनवे

ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦਗਧ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਿਤ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਗਿਆਨ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 42

तुष्टो ददासि वै राज्यं रुष्टो हरसि तत्क्षणात् । देवासुरमनुष्याश्च पशुपक्षिसरीसृपाः

ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਰਾਜ੍ਯ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ; ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਉਸੇ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ—ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਸਰਿਸ੍ਰਪ ਵੀ (ਸਭ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਨ)।

Verse 43

त्वया विलोकिताः सौरे दैन्यमाशु व्रजंति च । ब्रह्मा शक्रो यमश्चैव ऋषयः सप्ततारकाः

ਹੇ ਸੌਰ (ਸ਼ਨੀ)! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੈਨ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਯਮ ਵੀ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਸੱਤ ਤਾਰਕਾ (ਸਪਤ਋ਸ਼ੀ)—(ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ)।

Verse 44

राज्यभ्रष्टाश्च ते सर्वे तव दृष्ट्या विलोकिताः । देशाश्च नगरग्रामा द्वीपाश्चैवाद्रयस्तथा

ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਰਾਜ-ਪਦ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਸ਼, ਨਗਰ ਤੇ ਪਿੰਡ, ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ—ਸਭ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

Verse 45

रौद्रदृष्ट्या तु ये दृष्टाः क्षयं गच्छंति तत्क्षणात्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਰੌਦ੍ਰ ਨਿਗਾਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਛਿਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 46

प्रसादं कुरु मे सौरे वरार्थेऽहं तवाश्रितः । सौरे क्षमस्वापराधं सर्वभूतहिताय च

ਹੇ ਸੌਰੇ (ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ), ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਵਰ ਦੀ ਅਰਥੀ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੌਰੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਵੀ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰ।

Verse 47

ईश्वर उवाच । एवं स्तुतस्तदा सौरी राज्ञा दशरथेन च । महराजः शनिर्वाक्यं हृष्टरो माऽब्रवीदिदम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜ ਸੌਰੀ (ਸ਼ਨੀ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 48

शनिरुवाच । तुष्टोऽहं तव राजेन्द्र स्तवेनानेन सुव्रत । वरं ब्रूहि प्रदास्यामि स्वेच्छया रघुनंदन

ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਵਰ ਮੰਗ—ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 49

दशरथ उवाच । अद्यप्रभृति पिंगाक्ष पीडा कार्या न कस्यचित् । देवासुरमनुष्याणां पशुपक्षिसरीसृपाम्

ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਪਿੰਗਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜਾ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।

Verse 50

शनिरुवाच । ग्रहाणां दुर्ग्रहो ज्ञेयो ग्रहपीडां करोम्यहम् । अदेयं प्रार्थितं राजन्किंचिद्युक्तं ददाम्यहम्

ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਪਕੜ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਗ੍ਰਹ-ਪੀੜਾ ਮੈਂ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮੰਗਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਦੇਣਾ ਅਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 51

त्वया प्रोक्तं मम स्तोत्रं ये पठि ष्यंति मानवाः । पुरुषाश्च स्त्रियो वापि मद्भयेनोपपीडिताः

ਤੂੰ ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਨਗੇ—ਪੁਰਸ਼ ਹੋਣ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ—ਜੇ ਮੇਰੇ ਭਯ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ,

Verse 52

देवासुरमनुष्यास्तु सिद्धविद्याधरोरगाः । मृत्युस्थाने स्थितो वापि जन्मप्रांतगतस्तथा

ਦੇਵ ਹੋਣ, ਅਸੁਰ ਹੋਣ, ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ, ਸਿੱਧ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਜਾਂ ਨਾਗ ਹੋਣ; ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਣ ਤਦ ਵੀ,

Verse 53

एककालं द्विकालं वा तेषां श्रेयो ददाम्यहम् । पूजयित्वा जपेत्स्तोत्रं भूत्वा चैव कृतांजलिः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 54

तस्य पीडां न चैवाहमिह कुर्यां कदाचन । जन्मस्थाने स्थितो वापि मृत्युस्थाने स्थितोऽपि च

ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵੀ।

Verse 55

जन्मऋक्षे च लग्ने च दशास्वंतर्दशासु च । रक्षामि सततं तस्य पीडां चान्यग्रहस्य च

ਜਨਮ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਲਗਨ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਦਸ਼ਾ ਤੇ ਅੰਤਰਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਸ ਭਗਤ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇ।

Verse 56

अनेनैव प्रकारेण र्पाडामुक्तस्त्वसौ भवेत् । एतत्प्रोक्तं मया दत्तं वरं च रघुनंदन

ਇਸੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਰ ਵੀ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁ-ਨੰਦਨ।

Verse 57

ईश्वर उवाच । वरद्वयं च संप्राप्य राजा दशरथः पुरा । मेने कृतार्थमात्मानं नमस्कृत्य शनैश्चरम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੋ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਸਮਝਿਆ; ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 58

शनिं स्तुत्वाऽभ्यनुज्ञातो रथमारुह्य वीर्यवान् । स्वस्थानं गतवान्राजा पूज्यमानो दिवौकसैः

ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਦਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਜਾ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 59

य इदं प्रातरुत्थाय सौरिवारे पठेन्नरः । सर्वग्रहोद्भवा पीडा न भवेद्भुवि तस्य तु

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸੌਰੀਵਾਰ (ਸ਼ਨੀਵਾਰ) ਨੂੰ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 60

शनैश्चरं स्मरेद्देवं नित्यं भक्तिसमन्वितः । पूजयित्वा पठेत्स्तोत्रं तस्य तुष्यति भास्करिः

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਦੇਵ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ; ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਸਤੋਤਰ ਪਾਠ ਕਰੇ—ਤਦ ਭਾਸਕਰੀ (ਸੂਰਯ-ਸ਼ਕਤੀ) ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 61

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं शनिदैवतम् । सर्वपापोपशमनं सर्वकामफलप्रदम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਸ਼ਨਿ-ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।