Adhyaya 202

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रामेश्वरमनुत्तमम् । मंकीशाद्दक्षिणे भागे आग्नेये तु कृतस्मरात् । पूर्वतस्तु सरस्वत्या बलभद्रप्रतिष्ठितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਫਿਰ ਅਤੁੱਲ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਜਾਵੋ—ਜੋ ਮੰਕੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ, ਕ੍ਰਿਤਸਮਰਾ ਤੋਂ ਅਗਨੇਯ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਬਲਭਦ੍ਰ ਨੇ ਕੀਤੀ।

Verse 2

यत्र मुक्तोऽभवद्देवि रामो ब्रह्मवधात्किल । पातकात्प्रतिलोमां तामगाहत सरस्वतीम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਾਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਾ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 3

देव्युवाच । कथं स पातकान्मुक्तः कथं पापमभूत्पुरा । कथं तत्स्थापितं लिंगं किंप्रभावं वदस्व मे

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ? ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਉਹ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 4

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो देवि मुक्तः संसारसागरात् । सर्वान्कामान्स लभते सततं मनसि प्रियान्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

रामः पूर्वं परां प्रीतिं कृत्वा कृष्णस्य लांगली । चिन्तयामास बहुधा किं कृतं सुकृतं भवेत्

ਬਲਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ: "ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਸੱਚਾ ਪੁੰਨ (ਸੁਕ੍ਰਿਤ) ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?"

Verse 6

कृष्णेन हि विना नाहं यास्ये दुर्योधनान्तिकम् । पाण्डवान्वा समाश्रित्य कथं दुर्योधनं नृपम्

"ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?"

Verse 7

जामातरं तथा शिष्यं घातयिष्ये नरेश्वरम् । तस्मान्न पार्थं यास्यामि नापि दुर्योधनं नृपम्

"ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ - ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਅਰਜੁਨ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕੋਲ।"

Verse 8

तीर्थेष्वाप्लावयिष्यामि तावदात्मानमात्मना । कुरूणां पाण्डवानां च यावदंताय कल्पते

ਕੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਜਦ ਤੱਕ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਯਮ-ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 9

इत्यादिश्य हृषीकेशं पार्थदुर्योधनावपि । जगाम द्वारकां शौरिः स्वसैन्यैश्च परीवृतः

ਇਉਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪਾਰਥ ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਭੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ੌਰੀ (ਬਲਰਾਮ) ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 10

गत्वा द्वारावतीं रामो हृष्टतुष्टजनाकुलाम् । स्वैरन्तःपुरगैः सार्धं पपौ पानं हलायुधः

ਦਵਾਰਾਵਤੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ—ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੀ—ਹਲਾਯੁਧ ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਦਿਰਾ ਪਾਨ ਕੀਤੀ।

Verse 11

पीतपानो जगामाथ रैवतोद्यानमृद्धिमत् । हस्ते गृहीत्वा स गदां रेवत्यादिभिरन्वितः

ਮਦਿਰਾ ਪਾਨ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰੈਵਤ ਉਦਿਆਨ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਧਾਰ ਕੇ, ਰੇਵਤੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 12

स्त्रीकदंबकमध्यस्थो ययौ मत्तवदास्खलन् । ददर्श च वनं वीरो रमणीयमनुत्तमम्

ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੱਤੇ ਵਰਗਾ ਡੋਲਦਾ-ਡਗਮਗਾਂਦਾ ਚਲਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਅਨੁਪਮ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਵਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 13

सर्वत्र तरुपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम् । पुष्प पद्मवनोपेतं सपल्वलमहावनम्

ਹਰ ਥਾਂ ਮਹਾਵਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਸੀ। ਫੁੱਲਦਾਰ ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਕਮਲ-ਵਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਤੇ ਦਲਦਲੀ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਸੀ।

Verse 14

स शृण्वन्प्रीतिजनकान्वन्यान्मदकलाञ्छुभान् । श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्छब्दान्खगसुखेरितान्

ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਜਨਮਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਮੰਗਲਮਈ ਵਨ-ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ—ਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤਿ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਚਾਰੇ।

Verse 15

सर्वतः फलरत्नाढ्यान्सर्वतः कुसुमोज्ज्वलान् । अपश्यत्पादपांश्चैव विहगैरनुमोदितान्

ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸ ਨੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ ਜੋ ਰਤਨ-ਸਮ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ ਸਨ—ਮਾਨੋ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ-ਗਾਥਾ ਗਾਈ ਹੋਵੇ।

Verse 17

आम्रानाग्रातकान्भव्यान्नालिकेरान्सतिंदुकान् । आबल्वनांस्था पीतान्दाडिमान्बीजपूरकान् । पनसांल्लकुचान्मोचांस्तापांश्चापि मनोहरान् । पालेवतान्कुसंकुल्लान्नलिनानथ वेतसान्

ਉਸ ਨੇ ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਸੁੰਦਰ ਆਗ੍ਰਾਤਕ, ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਤਾੜ ਅਤੇ ਤਿੰਦੂਕ ਵੇਖੇ; ਆਬਲਵਨ, ਪੀਤ, ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਬੀਜਪੂਰਕ (ਸਿਤਰੋਂ) ਵੀ। ਪਨਸ, ਲਕੂਚ, ਕੇਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੋਹਰ ਫਲ; ਅਤੇ ਪਾਲੇਵਤ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਬੇਤਸ (ਨਰਕਟ) ਵੀ ਵੇਖੇ।

Verse 18

भल्लातकानामलकींस्तिन्दुकांश्च महाफलान् । इंगुदान्करमर्दांश्च हरीतकबिभीतकान्

ਉਸ ਨੇ ਭੱਲਾਤਕ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਆਮਲਕੀ (ਆਂਵਲਾ), ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਦੂਕ ਵੀ ਵੇਖੇ; ਇੰਗੁਦ ਅਤੇ ਕਰਮਰਦ, ਅਤੇ ਹਰੀਤਕ ਤੇ ਬਿਭੀਤਕ ਵੀ।

Verse 19

एतानन्यांश्च स तरून्ददर्श यदुनन्दनः । तथैवाशोकपुन्नागकेतकीबकुलांस्तथा

ਯਦੁ-ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨੰਦਨ ਉਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਗਿਆ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਕੇਤਕੀ ਅਤੇ ਬਕੁਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 20

चंपकान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सुमालतीः । पारिजातान्कोविदारा न्मन्दारेन्दीवरांस्तथा

ਉੱਥੇ ਚੰਪਕ ਅਤੇ ਸਪਤਪਰਨ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਕਰ্ণਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਮਾਲਤੀ ਲਤਾਵਾਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ, ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਇੰਦੀਵਰ ਵੀ—ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 21

पाटलान्पुष्पितान्रम्भान्देवदारुद्रुमांस्तथा । शालांस्तालांश्च स्तमालांनिचुलान्वञ्जुलांस्तथा

ਉੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਪਾਟਲਾ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਬਾਗ, ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਰ ਵੀ ਸਨ; ਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਖਜੂਰ, ਸਤਮਾਲਾ, ਨਿਚੁਲ ਅਤੇ ਵੰਜੁਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ—ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 22

चकोरैः शतपत्रैश्च भृंगराजैः समावृतान् । कोकिलैः कलविंकैश्च हारीतैर्जीवजीवकैः

ਉਹ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਚਕੋਰ, ਸ਼ਤਪਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਇਲਾਂ, ਕਲਵਿੰਕ, ਹਾਰੀਤ ਅਤੇ ਜੀਵਜੀਵ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਜਾਂ ਜੀਵੰਤ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

Verse 23

प्रियपुत्रैश्चातकैश्च शुकैरन्यैर्विहंगमैः । श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूज द्भिश्चाप्यधिष्ठितैः

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਿਯਪੁਤ੍ਰ, ਚਾਤਕ, ਤੋਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ, ਜੋ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰਮਣੀਕ ਲੱਗਦੀ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮੋਹਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 24

सरांसि च सपद्मानि मनोज्ञसलिलानि च । कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा रोचनकोत्पलैः

ਉੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਲ ਮਨੋਹਰ ਦਿਸਦਾ ਸੀ—ਕੁਮੁਦ, ਸ਼ੁੱਧ ਪੁੰਡਰੀਕ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਚਨਕ ਉਤਪਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 25

कह्लारैः कमलैश्चापि चर्चितानि समंततः । कदंबैश्चक्रवाकैश्च तथैव जलकुक्कुटैः

ਚੌਫੇਰੇ ਉਹ ਜਲ ਕਹ੍ਲਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ, ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਜਲ-ਕੁੱਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦਾ।

Verse 26

कारण्डवैः प्लवैर्हंसैः कूर्मैर्मंडुभिरेव च । एतैरन्यैश्च कीर्णानि तथान्यैर्जलवा सिभिः

ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਕਾਰੰਡਵ ਬਤਖਾਂ, ਪਲਵ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਕਛੂਆਂ ਤੇ ਮੇਡਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲਚਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਠਸੇ ਪਏ।

Verse 27

क्रमेण संचरन्रामः प्रेक्षमाणो मनोरमम् । जगामानुगतः स्त्रीभिर्लतागृहमनुत्तमम्

ਇਉਂ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਰਾਮ, ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਰਣ ਨਾਲ, ਅਤਿ-ਉੱਤਮ ਲਤਾ-ਗ੍ਰਿਹ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 28

स ददर्श द्विजांस्तत्र वेदवेदांगपार गान् । कौशिकान्भार्गवांश्चैव भारद्वाजांश्च गौतमान्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਖੇ—ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਪੰਡਿਤ; ਕੌਸ਼ਿਕ, ਭਾਰਗਵ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ।

Verse 29

विविधेषु च संभूतान्वंशेषु द्विजसत्तमान् । कथाश्रवणसोत्कण्ठानुपविष्टान्महा त्मनः

ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਮਹਾਤਮਾ ਜਨ, ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਤਤਪਰ।

Verse 30

कृष्णाजिनोत्तरीयेषु कूर्चेषु च वृसीषु च । सूते च तेषां मध्यस्थं कथयानं कथाः शुभाः

ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਨੂੰ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਈ, ਕੁਸ਼ ਦੇ ਆਸਣਾਂ ਤੇ ਹਿਰਣ-ਚਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੂਤ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 31

पौराणिकाः सुरर्षीणामा द्यानां चरितक्रियाः । दृष्ट्वा रामं द्विजाः सर्वे मधुपानारुणेक्षणम्

ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਧੁਪਾਨ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਚੇਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 32

मत्तोऽयमिति मन्वानाः समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । पूजयन्तो हलधरं तमृते सूतवंशजम्

‘ਇਹ ਮੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ’ ਐਸਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਲਧਰ (ਬਲਰਾਮ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—ਸੂਤ ਵੰਸ਼ਜ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 33

ततः क्रोधसमाविष्टो हली सूतं महाबलः । निजघान विवृत्ताक्षः क्षोभिताशेषदानवः

ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹਲੀ (ਬਲਰਾਮ)—ਮਹਾਬਲੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਫਾੜੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਵੇ—ਉਸ ਨੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

अन्वासिते पदं ब्राह्म्यं तस्मिन्सूते निपातिते । निष्क्रान्तास्ते द्विजाः सर्वे वनात्कृष्णाजिनांबराः

ਜਦ ਉਹ ਸੂਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀ ਜੰਗਲੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 35

अवधूतं तथात्मानं मन्यमानो हलायुधः । चिन्तयामास सुमहन्मया पापमिदं कृतम्

ਹਲਾਯੁਧ (ਬਲਰਾਮ) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਵਧੂਤ ਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ—‘ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।’

Verse 36

ब्रह्मासनगतो ह्येष यः सूतो विनिपातितः । तथा ह्येते द्विजाः सर्वे मामवेक्ष्य विनिर्गताः

‘ਜਿਸ ਸੂਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਏ ਹਨ।’

Verse 37

शरीरस्य च मे गन्धो लोहस्येवासुखावहः । आत्मानं चावगच्छामि ब्रह्मघ्नमिति कुत्सितम्

‘ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਧ ਵੀ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਤ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ—ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।’

Verse 38

धिङ्ममार्थं तथा मद्यं महिमानमकीर्तिदम् । येना विष्टेन सुमहन्मया पापमिदं कृतम्

‘ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ ਮੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਖੋਹ ਕੇ ਕੇਵਲ ਅਕੀਰਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਗੰਦੇ ਨਸ਼ੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਅਤਿ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।’

Verse 39

स्मृत्युक्तं ते करिष्यामि प्रायश्चित्तं यथाविधि । उक्तमस्त्येव मनुना प्रायश्चित्तादिकं क्रमात्

ਮੈਂ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਵੇਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਮਨੂ ਨੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

Verse 41

क्षेत्रेश्वरस्य विज्ञानाद्विशुद्धिः परमा मता । शरीरस्य विशुद्धिस्तु प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः

ਖੇਤਰేశਵਰ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ੁੱਧੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 42

ततोऽद्यतः करिष्यामि व्रतं द्वादशवार्षिकम् । स्वकर्मख्यापनं कुर्वन्प्रायश्चित्तमनुत्तमम्

ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨੁੱਤਮ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 43

इयं विशुद्धिरज्ञानाद्धत्वा चाकामतो द्विजम् । कामतो ब्राह्मणवधे निष्कृतिर्न विधीयते

ਇਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਬੈਠਣ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਿਧਾਨਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 44

यः कामतो महापापं नरः कुर्य्नात्कथंचन । न तस्य निष्कृतिर्दृष्टा भृग्वग्निपतनादृते

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ—ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 45

अकामतः कृते पापे प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः । कामकारकृतेऽप्याहुरेके श्रुतिनिदर्शनात्

ਅਣਜਾਣੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਯੋਗ ਹੈ—ਇਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਵੇਦ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੁਝ ਜਣੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 46

विधिः प्राथमिकस्तस्माद्द्वितीये द्विगुणं चरेत् । तृतीये त्रिगुणं प्रोक्तं चतुर्थे नास्ति निष्कृतिः

ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਮੁੱਢਲਾ ਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਦੋਗੁਣਾ ਕਰੇ, ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਤਿਗੁਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਵਾਰੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ (ਛੁਟਕਾਰਾ) ਨਹੀਂ।

Verse 47

औषधं स्नेहमाहारं ददद्गोब्राह्मणादिषु । दीयमाने विपत्तिः स्यान्न स पापेन लिप्यते

ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦਵਾਈ, ਘੀ/ਤੇਲ ਦਾ ਸਨੇਹ, ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਦਾਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਅਪਘਾਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 48

अकारणं तु यः कश्चिद्द्विजः प्राणान्परित्यजेत् । तस्यैव तत्र दोषः स्यान्न तु योऽस्मै ददाति तत्

ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਉਸੇ ਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ (ਸਹਾਇਤਾ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।

Verse 49

परिष्कृतो यदा विप्रो हत्वाऽत्मानं मृतो यदि । निर्गुणः सहसा क्रोधाद्गृहक्षेत्रादिकारणात्

ਜੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ—ਅਚਾਨਕ, ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਘਰ-ਖੇਤ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉੱਠੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ—

Verse 50

त्रिवार्षिकं व्रतं कुर्या त्प्रतिलोमां सरस्वतीम् । गच्छेद्वापि विशुद्ध्यर्थं तत्पापस्येति निश्चितम्

ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੇ; ਜਾਂ ਪਾਪ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਾ (ਉਪਰਵਾਹ) ਸਰਸਵਤੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ—ਇਹੀ ਉਸ ਪਾਪ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਪਾਯ ਹੈ।

Verse 51

उद्दिश्य कुपितो हत्वा तोषितं वासयेत्पुनः । तस्मिन्मृते न दोषोऽस्ति द्वयोरुच्छ्रावणे कृते

ਜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਘਾਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ-ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਮਰ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਉਚਾਰਣ/ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦੇਣ ’ਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 52

षण्ढं तु ब्राह्मणं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत् । बहूनामेककार्याणां सर्वेषां शस्त्रधारिणाम्

ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਣਢ (ਨਪੁੰਸਕ) ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਹਤਿਆ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਵ੍ਰਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਇਕੋ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ (ਦਾਇਤਵ ਸਾਂਝਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 53

यद्येको घातयेत्तत्र सर्वे ते घातकाः स्मृताः । प्रायश्चित्ते व्यवसिते यदि कर्ता विपद्यते

ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਘਾਤ ਕਰਵਾਏ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਘਾਤਕ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਕਰਤਾ ਮਰ ਜਾਵੇ…

Verse 54

एनस्तत्प्राप्नुयादेनमिह लोके परत्र च । तदहं किं करोम्येष क्व गच्छामि दुरात्मवान्

ਉਹੀ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਵੇਗਾ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ। ‘ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਮੈਂ ਦੁਰਾਤਮਾ?’

Verse 55

धिङ्मां च पापचरितं महादुष्कृतकर्मिणम्

ਧਿਕ ਹੈ ਮੈਨੂੰ—ਪਾਪੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਮਹਾ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ!

Verse 56

ईश्वर उवाच । इत्येवं विलपन्यावच्छोका कुलितमानसः । तावदाकाशसंभूता वागुवाचाशरीरिणी

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ; ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਇਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲੀ।

Verse 57

भोभो राम न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । गच्छ प्राभासिकं क्षेत्रं यत्र देवी सरस्वती

‘ਹੇ ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤਾਪ ਨਾ ਕਰ। ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।’

Verse 58

पञ्चस्रोताः स्थिता तत्र पञ्चपातकनाशनी । नदीनां प्रवरा सा तु ब्रह्मभूता सरस्वती

ਉੱਥੇ ਉਹ ਪੰਜ ਧਾਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪੰਜ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪਾ ਸਰਸਵਤੀ।

Verse 59

एकतः सर्वतीर्थानि ब्रह्माण्डे सचराचरे । गंगादीनि नरश्रेष्ठ तेषां पुण्या सरस्वती

ਇਕ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਵੀ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਤਿ-ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

Verse 60

तावद्गर्जंति पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न दृश्यते देवी प्रभासस्था सर स्वती

ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਗੱਜਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਵਾਸਿਨੀ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 61

तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं यत्र देवी सरस्वती । नान्यैस्तीर्थैः सहस्रैस्त्वं कर्तुं शक्यो विकल्मषः

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਿਰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

Verse 62

तन्मा कार्षीर्विलंबं त्वं गच्छ तीरं महोदधेः । प्राभासिके महादेवीं प्रतिलोमां विगाहय

ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ; ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮ ਰੀਤ ਨਾਲ ਉਤਰ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰ।

Verse 63

तत्रैवाराधय विभुं लिंगरूपिणमीश्वरम् । प्रतिष्ठाप्य महापापाच्छारी रात्त्वं विमोक्ष्यसि

ਉੱਥੇ ਹੀ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮਹਾਪਾਪ ਅਤੇ ਦੇਹ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।

Verse 64

इति श्रुत्वा वचो रामः परमानंदपूरितः । प्रभासक्षेत्रगमने मतिं चक्रे महामनाः

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 65

ततः स्वसैन्यसंयुक्तो द्रव्योपस्करसंयुतः । आजगाम महाक्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ, ਧਨ-ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 66

दृष्ट्वा मनोरम तीर्थं सरस्वत्यब्धिसंगमे । चकार हृदि संकल्पं प्रति लोमावगाहने

ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਤੀਰਥ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮ ਅਵਗਾਹਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਕਲਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 67

आहूय ब्राह्मणांस्तत्र प्रभासक्षेत्रवासिनः । सम्यग्यात्राविधानेन यात्रां तत्राकरोद्विभुः

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 68

यानि प्राभासिके क्षेत्रे तीर्थानि विविधानि तु । रवियोजनसंस्थानि तेषु यात्रां चकार सः

ਪ੍ਰਭਾਸਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਜੋ ‘ਰਵਿ-ਯੋਜਨ’ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।

Verse 69

प्रत्येकं च ददौ तेषु दानानि विविधानि तु । तथाऽधः स्थाप यामास सरस्वत्यब्धिसंगमे

ਉਹ ਹਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਸਵਤੀ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 70

पूर्वभागे महालिंगं कृत्वा यज्ञविधिक्रियाम् । एवं कृते महादेवि विमुक्तः पातकैरभूत्

ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਯਜ್ಞ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਐਸਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 71

निर्मर्लांगस्ततो देवि दिनानि दश संस्थितः । ततस्तां चैव स स्नात्वा प्रतिलोमां क्रमाद्ययौ । प्लक्षावहरणं यावत्समुद्राच्च हिमाह्वयम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਸ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਚਲਿਆ—ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਹਿਮਾਲਯ ਤੱਕ, ਪਲਕਸ਼ਾਵਹਰਣ ਨਾਮਕ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ।

Verse 72

एवं मुक्तः स पापौघै रामोऽभूत्प्रथितः प्रिये । तस्य लिंगस्य माहात्म्यात्सरस्वत्याः प्रसादतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ।

Verse 73

यस्तत्पूजयते देवि लिंगं पापभयापहम् । रामेश्वरेति कथितं सोऽपि मुच्येत पातकात्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਉਸ ਪਾਪ-ਭਯ ਨਾਸਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਪਾਤਕ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

अष्टम्यां च विशेषेण ब्रह्मकूर्चविधानतः । यस्तत्र कुरुते देवि सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਕੂರ್ಚ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 75

स्नात्वा तत्र वरारोहे सरस्वत्यब्धिसंगमे । रामेश्वरेतिनामानं ततः संपूज्य शंकरम् । गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿਹ ਵਾਲੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ‘ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਗੋ-ਦਾਨ ਅਵਸ਼੍ਯ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 76

इत्येवं कथितं देवि रामेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवः सम्यक्छ्रद्धावान्प्राप्नुयाद्दिवम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।