Adhyaya 19

Verse 1

देव्युवाच । यद्येवं सकलश्चंद्रः कथं न विधृतस्त्वया । अन्तभावे कलानां तत्कारणं कथय प्रभो

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰੋਕਿਆ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 2

ईश्वर उवाच । अमा षोडशभेदेन देवि प्रोक्ता महाकला । संस्थिता परमा माया देहिनां देह धारिणी

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਮਾ ਨੂੰ ਮਹਾਕਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਮਾਇਆ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ।

Verse 3

अमादिपौर्णमास्यंता या एव शशिनः कलाः । तिथयस्ताः समाख्याताः षोडशैव प्रकीर्तिताः

ਅਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੌਰਨਿਮਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ—ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਉਹੀ ਕਲਾਵਾਂ ‘ਤਿਥੀਆਂ’ ਕਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 4

अमा सूक्ष्मा परा शक्तिः सा त्वं देवि प्रकीर्तिता । प्रलयोत्पत्तियोगेन स्थिताः कालक्रमोदिताः

ਅਮਾ ਸੁਖਮ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈਂ। ਪ੍ਰਲਯ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਪ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

षोडशैव स्वरा ये तु आद्याः सृष्टयंतकाः प्रिये । कालस्यावयवास्ते च विज्ञेयाः कालवेदिभिः

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੋ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਆਦਿ ਸਵਰ ਹਨ—ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਗ ਹੀ ਸਮਝਣ।

Verse 6

त्रुटिर्लवो निमेषश्च कला काष्ठा मुहूर्तकम् । रात्र्यहःपक्षमासाश्च अयनं वत्सरं युगम्

ਤ੍ਰੁਟੀ, ਲਵ, ਨਿਮੇਸ਼, ਕਲਾ, ਕਾਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਮੁਹੂਰਤ; ਫਿਰ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ, ਪੱਖ ਤੇ ਮਾਸ; ਫਿਰ ਅਯਨ (ਅੱਧਾ ਵਰ੍ਹਾ), ਵਰ੍ਹਾ ਅਤੇ ਯੁਗ—ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪੜਾਵਾਂ ਹਨ।

Verse 7

मन्वतरं तथा कल्पं महाकल्पं च षोडश । कला विसर्जनी या तु जीवमाश्रित्य वर्तते

ਮਨਵੰਤਰ, ਕਲਪ ਅਤੇ ਮਹਾਕਲਪ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਗੁਣਾ ਵਿਧਾਨ। ਜੋ ‘ਵਿਸਰਜਨੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 9

सा सृजत्यखिलं विश्वं विषुवद्वयसंयुतम् । तथा संवरणी या तु विश्वं संहरते प्रिये । नेत्रपाताच्चतुर्भागस्त्रुटिकालो निगद्यते । तस्माच्च द्विगुणं विद्धि निमिषं तन्महेश्वरि

ਉਹ ਦੋ ਵਿਸੁਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਚਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਸੰਵਰਣੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਕਲਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਾਗ ਤ੍ਰੁਟੀ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਨਿਮੇਸ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਜਾਣ।

Verse 10

निमिषैस्त्रिंशद्भिः काष्ठा ताभिर्विंशतिभिः कला । विंशतिकलो मुहूर्तः स्याद्दिनं पंचदशैस्तु तैः

ਤੀਹ ਨਿਮੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਸ਼ਠਾ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਵੀਹ ਕਾਸ਼ਠਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਲਾ। ਵੀਹ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਐਸੇ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 11

दिनमाना निशा ज्ञेया अहोरात्रं द्वयाद्भवेत् । तैः पंचदशभिः पक्षो द्विपक्षो मास उच्यते

ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਾਲੀ ਜਾਣੋ; ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰ (ਦਿਨ-ਰਾਤ) ਬਣਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਪੰਦਰਾਂ (ਦਿਨਾਂ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

मासैश्चैवायनं षड्भिर्वर्षं स्यादयनद्वये । चत्वारिंशच्च लक्षाणि लक्षाणां त्रितयं पुनः

ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨਾਲ ‘ਅਯਨ’ (ਅਰਧ-ਵਰ੍ਹਾ) ਬਣਦਾ ਹੈ; ਦੋ ਅਯਨਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚਾਲੀ ਲੱਖ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਲੱਖਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

विंशतिश्च सहस्राणि ज्ञेयं सौरं चतुर्युगम् । चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वंतरमुदाहृतम्

ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ (ਇਕਾਈਆਂ) ਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰ ਇਕਹੱਤਰ ਐਸੇ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 14

ऐंद्रमेतद्भवेदायुः समासांतं च कीर्तितम् । चतुर्दशेन्द्रैः प्रलीनैः कल्पं ब्रह्मदिनं भवेत्

ਇਹੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਯੁ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਵਰਣਿਤ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਵਧੀ ਕਲਪ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ—ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 15

रात्रिश्च तावती चैव चतुर्युगसहस्रिका । अनेन दिनमानेन शताब्दं जीवति प्रिये

ਉਨੀ ਹੀ ਮਾਪ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਹੈ—ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਵਾਲੀ। ਇਸ ਦਿਨ-ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

ममैव निमिषार्द्धेन सहस्राणि चतुर्द्दश । विनश्यंति ततो विष्णोरसंख्याताः पितामहाः

ਮੇਰੀ ਅੱਧੀ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਐਸੇ ਚੱਕਰ) ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਸੰਖ ਪਿਤਾਮਹ—ਬ੍ਰਹਮਾ—ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 17

एवं क्रमेण देवेशि समुत्पन्नमिदं जगत् । शशिसूर्यविभागेन चित्ररूपमनंतकम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਕ੍ਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਇਹ ਅਨੰਤ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਤ੍ਰਮਯ ਬਣਿਆ।

Verse 18

कला देवि यदाद्यंतमनादिमजमव्ययम् । तदान्वितः शशी तस्यामधोमुखमवस्थितः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ‘ਕਲਾ’ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਹੈ; ਪਰ ਪਰਮ ਤੱਤ ਅਨਾਦਿ, ਅਜ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਉਸ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਥੇ ਅਧੋਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 19

एवं क्षयोदयं ज्ञेयं चंद्रार्काभ्यामवस्थितम् । सृष्टिक्रमं मया प्रोक्तं संहारमधुना शृणु

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਘਟਣਾ-ਵਧਣਾ (ਕ੍ਸ਼ਯ-ਉਦਯ) ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੰਹਾਰ ਸੁਣੋ।

Verse 21

अहोरात्रं मुहूर्तेन मुहूर्तं तु कलाहतम् । कलां काष्ठा हतां कृत्वा काष्ठां निमिषभाजिताम्

ਅਹੋਰਾਤ੍ਰ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ਠਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਨਿਮੀਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਕਰਕੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

निमिषं च लवैर्हत्वा लवं त्रुटिविभाजितम् । तदतीतं प्रशांतं च निर्विकारमलक्षणम्

ਨਿਮੀਸ਼ ਨੂੰ ਲਵਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਵ ਨੂੰ ਤ੍ਰੁਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਹੈ—ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਲਕਸ਼ਣ।

Verse 23

तस्य चेयं परा माया कला शिरसि धारिता । सा शक्तिर्देवदेवस्य विश्वाकारा परा प्रिये । मोहयित्वा तु संतानं संसारयति पार्वति

ਉਸ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਇਹ ਉੱਚੀ ਮਾਇਆ—ਕਲਾ—ਸ਼ਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਕੇ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 24

एवमेतज्जगद्देवि उत्पत्तिस्थितिलक्षणम् । यत्रैवोत्पद्यते कृत्स्नं पुनस्तत्रैव लीयते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਫਿਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

सेयं मायामयी शक्तिः शुद्धाशुद्धस्वरूपिणी । चंद्ररूपा स्थिता सा तु तव देवि प्रकाशयेत्

ਇਹੀ ਮਾਇਆਮਈ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ, ਚੰਦਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 26

देव्युवाच । पंचाग्निनोपसन्तप्ता वर्षकोटीरनेकधा । तत्तपः सफलं जातं मेऽद्य देव जगत्पते

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੜਦੀ ਰਹੀ; ਅੱਜ, ਹੇ ਦੇਵ ਜਗਤਪਤੀ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਤਪ ਫਲਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।’

Verse 27

सृष्टियोगो मया ज्ञातः संहारश्च महेश्वर । चन्द्रोत्पत्तिस्वरूपं च कलामानं तथैव च

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਵੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਵਰੂਪ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਵੀ।

Verse 28

अधुना मम देवेश सन्देहो हृदि संस्थितः । कौतूहलं परं देव कथयस्व महेश्वर

ਹੁਣ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਵੱਸ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਅਤਿ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।

Verse 29

अमृतादेव संभूतः सर्वाह्लादकरः शशी । प्रियश्च तव देवेश वल्लभश्चंद्रमास्तथा

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਚੰਦਰਮਾ ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਚੰਦਰਮਾ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਸਚਮੁੱਚ ਤੇਰਾ ਵੱਲਭ।

Verse 31

सर्वौषधीनामधिपः पितॄणां प्रीणनं परम् । तदाश्रयश्च त्वद्भक्तस्त्व त्सेवातत्परः शशी

ਉਹ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਧਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇਰਾ ਭਕਤ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ।

Verse 32

तथापि सकलंकोऽयं कौतुकं कुरुते मम । देवि ब्रह्मांडसंघट्टमालामंडितशेखरः

ਤੱਥਾਪਿ ਇਹ ਕਲੰਕਿਤ ਚੰਦਰਮਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਚੰਭਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਿਖਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ-ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਤੋਂ ਬਣੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 33

शीर्षे तव निविष्टस्य कष्टं चंद्रस्य चेद्यदि । तर्हि नाथ न शोच्या वै संसारे दुःखभागिनः

ਜੇ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਕਲੇਸ਼ ਸਹੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਨਾਥ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਫਿਰ ਕੋਈ ਵੀ ਦਇਆਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 34

न चास्ति त्रिषु लोकेषु न चैतत्संभविष्यति । यत्र शक्तो भवत्कर्तुं दुःखस्यास्य च संक्षयम्

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ—ਜੋ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ।

Verse 35

सर्वेषां वर्तते शंका यथा मम महेश्वर । उत्पन्नं कारणं किंतद्येन सोमस्य लांछनम्

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ—ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ—ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ: ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਉੱਤੇ ਇਹ ਦਾਗ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ?

Verse 36

किमेतत्कारणं देव कथयस्व महेश्वर । अमृते संभवो यस्य कथं तस्यापि लांछनम्

ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਇਹ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਾਗ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 37

प्रियश्च तव देवेश लांछनं चापि तिष्ठति । कौतूहलं परं देव तत्त्वं मे वक्तुमर्हसि

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਦਾਗ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਤੱਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 38

एवमुक्तः स पार्वत्या देवदेवो महेश्वरः । उवाच परमप्रीतः प्रेम्णा शैलसुतां प्रभुः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸ਼ੈਲਸੁਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

ईश्वर उवाच । किं ते देवि महाशंकाद्योत्पन्ना वरवर्णिनि । ममोपरि न कर्त्तव्या निरुद्विग्ना भव प्रिये । पितुस्तव प्रभावेन लांछनं शशिनोऽभवत्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਕਿਉਂ ਉੱਠਿਆ? ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ, ਪ੍ਰਿਯੇ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦਾਗ ਆਇਆ।

Verse 40

भावित्वात्कर्मणो देवि दक्षस्याज्ञाव्यतिक्रमात् । समं वर्त्तस्व भार्याभिरित्युक्तः शशलांछनः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਭਾਗ੍ਯ-ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ, ‘ਖਰਗੋਸ਼-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ’ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ: “ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਰਤ।”

Verse 41

तद्वाक्यमन्यथा चक्रे ततः शप्तः शशी प्रिये । इदं पृष्टं तु यद्देवि त्वया लांछनकारणम्

ਪ੍ਰਿਯੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਉਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਸ਼ੀ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦਾਗ ਦਾ ਕਾਰਣ—ਉਹ ਇਹੀ ਹੈ।

Verse 42

कल्पेकल्पे पृथग्भावं कारणैरस्ति भामिनि । असंख्यातं च तद्वक्तुं शक्यं नैव मया प्रिये

ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਹਰ-ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਲਤ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਰਣ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 43

असंख्येयाश्चन्द्रमसः संभवंति पुनःपुनः । विनश्यंति च देवेशि सर्वमन्वन्तरान्तरम्

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਅਣਗਿਣਤ ਚੰਦਰਮਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਸ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਮਨਵੰਤਰ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਐਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

असंख्याताश्च कल्पाख्या असंख्याताः पितामहाः । हरयश्चाप्यसंख्याता एक एव महेश्वरः

ਅਸੰਖ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਹਨ, ਅਸੰਖ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਹਨ; ਅਸੰਖ ਹੀ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਹਨ—ਪਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ।

Verse 45

कोटिकोट्ययुतान्यत्र ब्रह्माण्डानि मम प्रिये । जलबुद्बुदवद्देवि संजातानि तु लीलया

ਹੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਕਰੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਉੱਠਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਦੇਵੀ—ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਲੀਲਾ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੁਖਾਲੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 46

तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्धा शंभोस्तु संनिधिः

ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਅਤੇ ਭਵ (ਰੁਦ੍ਰ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ—ਅੰਦਰਲੀ ਹਾਜ਼ਰੀ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 47

लयं चैव तथान्योन्यमाद्यंतं प्रकरोति च । सर्गसंहारसंस्थानां कर्त्ता देवो महेश्वरः

ਉਹੀ ਲਯ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਗੂੰਝ ਵੀ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਹਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਕਰਤਾ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਹੈ।

Verse 48

सर्गे च रजसा पृक्तः सत्त्वस्थः परिपालने । प्रतिसर्गे तमोयुक्तः सोऽहं देवि त्रिधा स्थितः

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਰਜਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਪਾਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ/ਸੰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਮਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਾਂ।

Verse 49

तस्मान्माहेश्वरो ब्रह्मा ब्रह्मणोऽधिपतिः शिवः । सदाशिवो भवेद्विष्णुर्ब्रह्मा सर्वात्मको ह्यतः

ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਭੀ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਸਰਵਾਤਮਾ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ।

Verse 50

स एव भगवान्रुद्रो विष्णुर्विश्व जगत्प्रभुः । अस्मिन्नण्डे त्विमेलोका अन्तर्विश्वमिदंजगत्

ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ। ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅੰਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਲੋਕ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰ-ਵਿਸ਼ਵ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 51

चन्द्रसूर्यग्रहा देवि ब्रह्माण्डेऽस्मिन्मनस्विनि । संख्यातुं नैव शक्यन्ते ये भविष्यंति ये गताः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਮਨ ਵਾਲੀਏ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ—ਜੋ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 52

अस्मिन्वाराहकल्पे तु वर्तमाने मनस्विनि । षडतीता महादेवि रोहिणीपतयः पुरा

ਹੇ ਮਨਸਵਿਨੀ, ਇਸ ਵਰਤਮਾਨ ਵਾਰਾਹ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਛੇ ਪਤੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

Verse 53

सप्तमोऽयं महादेवि वर्ततेऽमृतसंभवः । दक्षशापेन यो देवि संक्षीणो दृश्यतेऽधुना

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ—ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਜਨਮ ਚੰਦਰਮਾ ਜੋ ਹੁਣ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਘਟਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 54

अथ द्वितीये संप्राप्ते परार्द्धे चैव वेधसः । तस्य त्रिंशत्तिमे कल्पे पितृ कल्पेति विश्रुते

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਵੇਧਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਰਾਰਧ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਤੀਹਵੇਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਲਪ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਣਤੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 55

स्वायंभुवेंऽतरे प्राप्ते तस्यादौ त्वं सती किल । तस्मिन्काले महादेवि योभूद्दक्षः पिता तव

ਜਦੋਂ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨਵੰਤਰ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਤੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਦਕਸ਼ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ।

Verse 56

प्राणात्प्रजापतेर्जन्म तस्य दक्षस्य कीर्तितम् । अस्मिन्मन्वन्तरे देवि दक्षः प्राचेतसोऽभवत्

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਇਸ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦਕਸ਼ ‘ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 57

अंगुष्ठाद्दक्षिणाद्दक्षो भविष्यत्यधुना प्रिये । युगेयुगे भवन्त्येते सर्वे दक्षादयो द्विजाः

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਹੁਣ ਦਕਸ਼ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਯੁਗ-ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ—ਦਕਸ਼ ਆਦਿ—ਦੁਬਾਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 58

पुनश्चैव विनश्यन्ति विद्वांस्तत्र न मुह्यति । तस्यापमानात्त्वं देवि देहं तत्यक्थ वै पुरा

ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 59

तावद्वियुक्तोऽहं देवि त्वया मुक्तोऽभवं पुरा । यावद्वराहकल्पस्य चाक्षुषस्यान्तरं प्रिये

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਤੱਕ ਵਰਾਹ-ਕਲਪ ਦੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਿਆ ਰਿਹਾ; ਪ੍ਰਿਯੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 60

एकविंशो मनुश्चायं कल्पे वाराहसंज्ञके । कल्पेकल्पे महादेवि भवेन्नामान्तरं तव

ਵਰਾਹ ਨਾਮਕ ਇਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਨੁ ਇਕਵੀਂਹਵਾਂ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

अस्मिन्कल्पे तु वाराहे हिमवत्तपसार्ज्जिते । संभूता पार्वती देवि चाक्षुषस्यांतरे गते

ਪਰ ਇਸ ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ—ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਲੰਘ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਤੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 62

ब्रह्मणो दिनमेकं तु षण्मासेन तवावधिः । त्वं वियुक्ता मया सार्द्धं दक्षकोपेन भामिनि

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇਕ ਦਿਨ ਤੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਿਛੁੜ ਗਈ।

Verse 63

तव क्रोधेन ये शप्ता ऋषयो वै मया पुरा । तेऽपि देवि त्वया सार्द्धं जाता वैवस्वतेंतरे

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮੇ।

Verse 64

भृगुरंगिरा मरीचिस्तु पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च अष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः

ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਾ, ਮਰੀਚਿ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਅੱਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

Verse 65

दक्षस्य यज्ञे ते शप्ताः पूर्वं स्वायंभुवेन्तरे । जाता देवि पुनस्ते वै कल्पेस्मिंश्चाक्षुषे गते

ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਏ ਸੀ; ਪਰ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਇਸੀ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਜਨਮੀ।

Verse 66

देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम् । ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्नौ पूर्वं प्रजेप्सया

ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ (ਉਹ) ਵਾਰੁਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਤਦ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਕੀਤਾ।

Verse 67

ऋषयो जज्ञिरे पूर्वं सूर्यबिंबसमप्रभाः । पितुस्तव समीपं ते वरणाय तव प्रिये । प्रस्थापिता मया पूर्वं तत्त्वं जानासि सुव्रते

ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਆਹ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਣ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ।

Verse 68

अथ किं बहुनोक्तेन वच्मि ते प्रश्नमुत्तमम् । द्वितीये तु परार्द्धेऽस्मिन्वर्त्तमाने च वेधसः

ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਛੇ ਹੋਏ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰਮ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਸ ਵਰਤਮਾਨ ਦੂਜੇ ਅਰਧ ਵਿੱਚ…

Verse 69

श्वेतकल्पात्समारभ्य यावद्वाराहगोचरम् । समतीताश्च ये चन्द्रास्ताञ्छृणुष्व वरानने

ਸ਼ਵੇਤ ਕਲਪ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਜੋ ਚੰਦਰ-ਚਕ੍ਰ ਪੂਰੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਣ।

Verse 70

चतुःशतानि देवेशि षड्विंशत्यधिकानि तु । गतानि शीतरश्मीनां सप्तविंशोऽधुना प्रिये

ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ, ਸ਼ੀਤ-ਕਿਰਣ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਸੌ ਛੱਬੀ ਚਕ੍ਰ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਸਤਾਈਂਵਾਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 71

वैवस्वतेंऽतरे प्राप्ते यश्चायं वर्ततेऽधुना । त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयपुरःसरः

ਜਦੋਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਇਹੀ ਜੋ ਹੁਣ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਤਦ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ, ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਅਗੇਵਾਨ ਹੋ ਕੇ…

Verse 72

संजातो रोहिणीनाथो योऽधुना वर्त्तते प्रिये । तस्योत्पत्तिप्रसंगेन विष्णोर्मानुषसंभवान्

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਉਹ ਰੋਹਿਣੀ-ਨਾਥ (ਚੰਦਰਮਾ) ਜਨਮਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪੀ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 73

देहावतारान्वक्ष्यामि प्रारंभात्प्रथमान्प्रिये । पञ्चमः पंचदश्यां स त्रेतायां तु बभूव ह

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੈਂ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਹ-ਧਾਰੀ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਪੰਜਵਾਂ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ।

Verse 74

मांधाता चक्रवर्त्तित्वे तस्योतथ्यपुरःसरः । एकोनविंशत्रेतायां सर्वक्षत्रांतकोऽभवत्

ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਉਥਥ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬਣਿਆ। ਉਨੀਵੀਂ ਤ੍ਰੇਤਾ-ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 75

जामदग्न्यस्तथा षष्ठो विश्वामित्रपुरःसरः । चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा

ਛੇਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਜਾਮਦਗ્ન੍ਯ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਹੇ। ਚੌਵੀਹਵੇਂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣੇ।

Verse 76

सप्तमो रावणस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः । अष्टमे द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्

ਸੱਤਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਅੱਠਵੇਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਠਾਈਵੀਂ ਪ੍ਰਕਟਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 77

वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्ण्यपुरःसरः । तत्रैव नवमो विष्णुरदितेः कश्यपात्मजः

ਫਿਰ ਵੇਦਵਿਆਸ ਜਨਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਤੂਕਰਣ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਹੇ। ਓਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਪ੍ਰਕਟਤਾ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਆਤਮਜ ਵਜੋਂ ਹੋਈ।

Verse 78

देवक्यां वसुदेवात्तु ब्रह्मगर्गपुरःसरः । एकविंशतमस्यास्य द्वापरस्यांशसंक्षये । नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले स्वयम्

ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵਸੁਦੇਵ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਗਰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਇਸ ਇਕੀਵੀਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੀ ਅੰਸ਼-ਅਵਧੀ ਮੁੱਕਣ ਤੇ, ਧਰਮ ਨਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਪ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 79

कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनः । पूर्वजन्मनि विष्णुः स प्रमतिर्नाम वीर्यवान्

ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਮਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨ ਸੀ।

Verse 80

गोत्रेण वै चंद्रमसः संध्यामिश्रे भविष्यति । कल्किर्विष्णुयशानाम पाराशर्यप्रतापवान्

ਗੋਤ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ੀ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆਮਿਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰਯਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਲਕੀ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣਗੇ।

Verse 81

दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरःसरः । अनुकर्षश्च वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

ਦਸਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੇ ਯਾਗਵਲਕਯ ਹੋਣਗੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਣਗੇ।

Verse 82

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैर्भृशं शतसहस्रशः । निःशेषाञ्छूद्रराज्ञस्तांस्तदा स तु करिष्यति

ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਲੱਖਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।

Verse 83

पाखंडान्म्लेच्छजातींश्च दस्यूंश्चैव सहस्रशः । नात्यर्थं धार्मिका ये च ब्रह्मब्रह्मद्विषः क्वचित्

ਪਾਖੰਡੀਆਂ, ਮਲੇਛ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, (ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦੇਣਗੇ)।

Verse 84

प्रवृत्तचक्रो बलवाञ्च्छूराणामंतको बली । अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति

ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀ-ਚੱਕਰ ਚਲ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਦੁਰਜਨਾਂ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤਿਉ-ਦਾਤਾ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰੇਗਾ।

Verse 85

मानवस्य तु सोंऽशेन देवस्य भुवि वै प्रभुः । क्षपयित्वा तु तान्सर्वान्भाविनार्थेन नोदितान् । गंगायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्स्यति सानुगः

ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ—ਭਵਿੱਖ-ਕਾਲ ਦੇ ਭਾਗ੍ਯ ਨਾਲ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਯਾਇਆਂ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 86

ततो व्यतीते कल्कौ तु सामात्ये सहसैनिके । नृपेष्वपि च नष्टेषु तदात्वप्रहराः प्रजाः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਕਲਕੀ—ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ—ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇਗੀ।

Verse 87

रक्षणे विनिवृत्ते च हत्वा चान्योन्यमाहवे । परस्परहतास्ताश्च निराक्रंदाः सुदुःखिताः

ਜਦੋਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਣਗੇ। ਪਰਸਪਰ ਹਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬਿਨਾ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ ਦੇ ਪਏ ਰਹਿਣਗੇ, ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ।

Verse 88

क्षीणे कलियुगे चास्मिन्दशवर्षसहस्रके । स संध्यांशे तु निःशेषे कृतं वै प्रतिपत्स्यति

ਜਦੋਂ ਇਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਲਿਯੁਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ-ਅੰਸ਼ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 89

यदा चंद्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यंति प्रपत्स्यति तदा कृतम्

ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਤਿਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਇਕੋ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤਦੋਂ ਕ੍ਰਿਤ-ਯੁਗ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 90

अभिजिन्नाम नक्षत्रं जयंतीनाम शर्वरी । मुहूर्तो विजयो नाम यत्र जातो जनार्द्दनः

ਉਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਅਭਿਜਿਤ ਸੀ; ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਯੰਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿਜਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

Verse 91

देव्युवाच । नोक्तं यथावदखिलं भृगुशापविचेष्टितम् । पूर्वावतारान्मे ब्रूहि नोक्तपूर्वान्महेश्वर

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਉੱਠੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਤੁਸੀਂ ਯਥਾਵਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਅਵਤਾਰ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਏ—ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।

Verse 92

ईश्वर उवाच । यदा तु पृथिवी व्याप्ता दानवैर्बलवत्तरैः । ततः प्रभृति शापेन भृगुनैमित्तिकेन ह

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਦੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਹੋਏ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ (ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰਮ ਚੱਲਿਆ)।

Verse 93

जज्ञे पुनःपुनर्विष्णुः कर्त्तुं धर्मव्यवस्थितिम् । धर्मान्नारायणः साध्यः संभूतश्चाक्षुषेंतरे

ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਾਰਾਇਣ—ਸਾਧ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਆਵਿਰਭਾਵ ਹੋਇਆ।

Verse 94

यज्ञं प्रवर्तयामास स च वैवस्वतेंऽतरे । प्रादुर्भावे तदा तस्य ब्रह्मा चासीत्पुरोहितः

ਉਸ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਾਇਆ; ਇਹ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣੇ।

Verse 95

चतुर्थ्यां तु युगाख्यायामापन्नेषु सुरेष्विह । संभूतः स समुद्रात्तु हिरण्यकशिपोर्वधे

ਇੱਥੇ ਕਹੇ ਚੌਥੇ ਯੁਗ-ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਵਧ ਲਈ।

Verse 96

द्वितीयो नरसिंहोऽभूद्रुद्रस्तस्य पुरःसरः । लोकेषु बलिसंस्थेषु त्रेतायां सप्तमे युगे

ਦੂਜਾ ਅਵਤਾਰ ਨਰਸਿੰਹ ਹੋਇਆ; ਰੁਦ੍ਰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਬਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਹੇਠ ਸਥਾਪਿਤ ਸਨ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟਿਆ।

Verse 97

दैत्यैस्त्रैलोक्य आक्रांते तृतीयो वामनोभवत् । संक्षिप्यात्मानमंगेषु बृहस्पतिपुरःसरः

ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਲਿਆ, ਤੀਜਾ ਅਵਤਾਰ ਵਾਮਨ ਬਣਿਆ। ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੂਪ ਸੰਕੋਚ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਬਣਾਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 98

त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह । नष्टे धर्मे चतुर्थांशे मार्कंडेयपुरःसरः । एते दिव्यावतारा वै मानुष्ये कथिताः पुरा

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਸੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਤਾਰ ਹਨ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਆਏ ਹਨ।