Adhyaya 166

Verse 1

देव्युवाच । प्रभासे संस्थिता या तु सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । तस्याश्चरित्रं मे ब्रूहि देवदेव जगत्पते

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ! ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾ।

Verse 2

व्रतमाहात्म्यसंयुक्तमितिहाससमन्वितम् । पाति व्रत्यकरं स्त्रीणां महाभाग्यं महोदयम्

ਇਹ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬਲਿਤ ਵਰਣਨ, ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਭਾਗ੍ਯ ਤੇ ਉੱਚੀ ਉਨੱਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । कथयामि महादेवि सावित्र्याश्चरितं महत् । प्रभासक्षेत्रसंस्थायाः स्थल स्थाने महेश्वरि । यथा चीर्णं व्रतकरं सावित्र्या राजकन्यया

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕੀਤਾ।

Verse 4

आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः । पार्थिवोऽश्वपतिर्नाम पौरजानपद प्रियः

ਮਦ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ।

Verse 5

क्षमावाननपत्यश्च सत्यवादी जितेन्द्रियः । प्रभासक्षेत्रयात्रायामाजगाम स भूपतिः । यात्रां कुर्वन्विधानेन सावित्रीस्थलमागतः

ਉਹ ਰਾਜਾ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਨਿਸੰਤਾਨ, ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 6

स सभार्यो व्रतमिदं तत्र चक्रे नृपः स्वयम् । सावित्रीति प्रसिद्धं यत्सर्वकामफलप्रदम्

ਉੱਥੇ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨ੍ਰਿਪ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹ ਵਰਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ‘ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਵ੍ਰਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 7

तस्य तुष्टाऽभवद्देवि सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । भूर्भुवःस्वरितीत्येषा साक्षान्मूर्तिमती स्थिता

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ—‘ਭੂਰ ਭੁਵಃ ਸ੍ਵਃ’ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ।

Verse 8

कमंडलुधरा देवी जगामादर्शनं पुनः । कालेन वहुना जाता दुहिता देवरूपिणी

ਕਮੰਡਲੁ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਇੱਕ ਧੀ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਾਈ ਰੂਪ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 9

सावित्र्या प्रीतया दत्ता सावित्र्याः पूजया तथा । सावित्रीत्येव नामाऽस्याश्चक्रे विप्राज्ञया नृपः

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੱਤ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਨੇ ‘ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ’ ਹੀ ਰੱਖਿਆ।

Verse 10

सा विग्राहवतीव श्रीः प्रावर्धत नृपात्मजा । सावित्री सुकुमारांगी यौवनस्था बभूव ह

ਉਹ ਨ੍ਰਿਪ-ਕੁਮਾਰੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਐਸੇ ਵਧੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੋਵੇ। ਕੋਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਯੌਵਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 11

या सुमध्या पृथुश्रोणी प्रतिमा काञ्चनी यथा । प्राप्तेयं देवकन्या वा दृष्ट्वा तां मेनिरे जनाः

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਮੱਧ ਵਾਲੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—“ਕੀ ਕੋਈ ਦੇਵਕਨਿਆ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ?”

Verse 12

सा तु पद्मा विशालाक्षी प्रज्वलतीव तेजसा । चचार सा च सावित्री व्रतं यद्भृगुणोदितम्

ਉਹ ਪਦਮਾ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁਮਾਰੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 13

अथोपोष्य शिरःस्नाता देवतामभिगम्य च । हुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयेद्वरवर्णिनी

ਫਿਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਧੋ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਪਾਠ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 14

तेभ्यः सुमनसः शेषां प्रतिगृह्य नृपात्मजा । सखीपरिवृताऽभ्येत्य देवी श्रीवत्सरूपिणी

ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਦਿਪਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਗਟ ਸੀ।

Verse 15

साऽभिवाद्य पितुः पादौ शेषां पूर्वं निवेद्य च । कृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वतः स्थिता

ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਭੇਟ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਕੁਮਾਰੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 16

तां दृष्ट्वा यौवनप्राप्तां स्वां सुतां देवरूपिणीम् । उवाच राजा संमन्त्र्य पुत्र्यर्थं सह मन्त्रिभिः

ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਯੌਵਨ-ਪ੍ਰਾਪਤ, ਦੇਵੀ-ਸਮ ਤੇਜਸਵੀ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਮੰਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਧੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 17

पुत्रि प्रदानकालस्ते न हि कश्चिद्वृणोति माम् । विचारयन्न पश्यामि वरं तुल्यमिहात्मनः

‘ਪੁੱਤਰੀ, ਤੇਰੇ ਵਿਵਾਹ-ਦਾਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ। ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਯੋਗ ਵਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।’

Verse 18

देवादीनां यथा वाच्यो न भवेयं तथा कुरु । पठ्यमानं मया पुत्रि धर्मशास्त्रेषु च श्रुतम्

‘ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਰਾ ਨਿੰਦਾ-ਯੋਗ ਨਾਮ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪੁੱਤਰੀ, ਇਹ ਮੈਂ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।’

Verse 19

पितुर्गेहे तु या कन्या रजः पश्यत्यसंस्कृता । ब्रह्महत्या पितुस्तस्य सा कन्या वृषली स्मृता

‘ਜੋ ਕੁਆਰੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਅਵਿਵਾਹਿਤ (ਵਿਵਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ) ਰਜੋਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਸ ਪਿਤਾ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ-ਸਮ ਪਾਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਕੁੜੀ “ਵ੍ਰਿਸ਼ਲੀ” ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।’

Verse 20

अतोऽर्थं प्रेषयामि त्वां कुरु पुत्रि स्वयंवरम् । वृद्धैरमात्यैः सहिता शीघ्रं गच्छावधारय

‘ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹਾਂ; ਪੁੱਤਰੀ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸਵਯੰਵਰ ਕਰ। ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਮਾਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਤ, ਜਲਦੀ ਜਾ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ।’

Verse 21

एवमस्त्विति सावित्री प्रोच्य तस्माद्विनिर्ययौ । तपोवनानि रम्याणि राजर्षीणां जगाम सा

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,’ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਈ। ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਤਪੋਵਨਾਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 22

मान्यानां तत्र वृद्धानां कृत्वा पादाभिवन्दनम् । ततोऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमाणि च

ਉਥੇ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 23

आजगाम पुनर्वेश्म सावित्री सह मंत्रिभिः । तत्रापश्यत देवर्षिं नारदं पुरतः शुचिम्

ਫਿਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਈ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ।

Verse 24

आसीनमासने विप्रं प्रणम्य स्मितभाषिणी । कथयामास तत्कार्यं येनारण्यं गता च सा

ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕਾਰਜ ਦੱਸਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਗਈ ਸੀ।

Verse 25

सावित्र्युवाच । आसीच्छाल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः । द्युमत्सेन इति ख्यातो दैवादन्धो वभूव सः

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਸ਼ਾਲਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਦ੍ਯੁਮਤਸੇਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।’

Verse 26

आर्यस्य बालपुत्रस्य द्युमत्सेनस्य रुक्मिणा । सामन्तेन हृतं राज्यं छिद्रेऽस्मिन्पूर्ववैरिणा

ਉਹ ਆਰਯ ਧਰਮੀ ਦ੍ਯੁਮਤਸੇਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜੇ ਬਾਲਕ ਸੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਰੁਕਮੀਨ ਨਾਮਕ ਸਾਮੰਤ—ਪੁਰਾਣਾ ਵੈਰੀ—ਇਸ ਛਿਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਹੜਪ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 27

स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम्

ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ—ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜੇ ਬਾਲਕ ਸੀ—ਦੇ ਸੰਗ, ਵਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 28

स तस्य च वने वृद्धः पुत्रः परमधार्मिकः । सत्यवागनुरूपो मे भर्तेति मनसेप्सितः

ਉਸੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ—ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਇਆ ਪਤੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਤੇ ਉਚਿਤ।

Verse 29

नारद उवाच । अहो बत महत्कष्टं सावित्र्या नृपते कृतम् । बालस्वभावादनया गुणवान्सत्यवाग्वृतः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹਾਏ! ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਮੋਲ ਲਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਯੌਵਨ-ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਣਵਾਨ, ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵਰ ਲਿਆ।

Verse 30

सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते । सत्यं वदेति मुनिभिः सत्यवान्नाम वै कृतम्

ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਮਾਤਾ ਵੀ ਸੱਚ ਉਚਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ,” ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ‘ਸਤ੍ਯਵਾਨ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 31

नित्यं चाश्वाः प्रियास्तस्य करोत्यश्वाश्च मृन्मयान् । चित्रेऽपि च लिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते

ਘੋੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ; ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵੀ ਘੋੜੇ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੋੜੇ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਚਿਤ੍ਰਾਸ਼ਵ’—ਅਰਥਾਤ ‘ਚਿੱਤਰਿਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

सत्यवान्रंतिदेवस्य शिष्यो दानगुणैः समः । ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिरौशीनरो यथा

ਸੱਤ੍ਯਵਾਨ ਰੰਤਿਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹੈ, ਦਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭਕਤ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ਼ੀਨਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਬੀ ਵਾਂਗ।

Verse 33

ययातिरिव चोदारः सोमवत्प्रियदर्शनः । रूपेणान्यतमोऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली

ਯਯਾਤੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਉਦਾਰ ਹੈ; ਸੋਮ ਵਾਂਗ ਦਰਸ਼ਨ-ਮਧੁਰ ਹੈ। ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ੍ਯੁਮਤ੍ਸੇਨ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।

Verse 34

एको दोषोऽस्ति नान्यश्च सोऽद्यप्रभृति सत्यवान् । संवत्सरेण क्षीणायुर्देहत्यागं करिष्यति

ਇੱਕ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ: ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਸੱਤ੍ਯਵਾਨ ਦੀ ਆਯੁ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕਰੇਗਾ।

Verse 35

नारदस्य वचः श्रुत्वा दुहिता प्राह पार्थिवम्

ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 36

सावित्र्युवाच । सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति ब्राह्मणाः । सकृत्कन्या प्रदीयेत त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ‘ਇਕ ਵਾਰੀ, ਸਦਾ ਲਈ’ ਹਨ।

Verse 37

दीर्घायुरथवाल्पायुः सगुणो निर्गुणोऽपि वा । सकृद्वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम्

ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਲਪਾਯੂ, ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਣਹੀਨ—ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੀ।

Verse 38

मनसा निश्चयं कृत्वा ततो वाचाऽभिधीयते । क्रियते कर्मणा पश्चात्प्रमाणं हि मनस्ततः

ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤਾਂ ਮਨ ਹੀ ਹੈ।

Verse 39

नारद उवाच । यद्येतदिष्टं भवतः शीघ्रमेव विधीयताम् । अविघ्नेन तु सावित्र्याः प्रदानं दुहितुस्तव

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਤੇਰੀ ਧੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਦਾਨ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 40

एवमुक्त्वा समुत्पत्य नारूदस्त्रिदिवं गतः । राजा च दुहितुः सर्वं वैवाहिकमथाकरोत् । शुभे मुहूर्ते पार्श्वस्थैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਾਰਦ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧੀ ਲਈ ਸਾਰਾ ਵਿਆਹਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ।

Verse 41

सावित्र्यपि च तं लब्ध्वा भर्तारं मनसेप्तितम् । मुमुदेऽतीव तन्वंगी स्वर्गं प्राप्येव पुण्यकृत्

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਸੁਕਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੰਨਵਾਨ ਜਨ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਖਿੜ ਉਠਦਾ ਹੈ।

Verse 42

एवं तत्राश्रमे तेषां तदा निवसतां सताम् । कालस्तु पश्यतां किञ्चिदतिचक्राम पार्वति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਉਹ ਸਤਪੁਰਖ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਸਮਾਂ ਕੁਝ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਿਆ।

Verse 43

सावित्र्यास्तु तदा नार्यास्तिष्ठन्त्याश्च दिवानिशम् । नारदेन यदुक्तं तद्वाक्यं मनसि वर्तते

ਪਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਉਹ ਸਤਿਨਾਰੀ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਅਡੋਲ ਰਹੀ; ਨਾਰਦ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਬਚਨ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 44

ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन । प्राप्तः कालोऽथ मर्तव्यो यत्र सत्यव्रतो नृपः

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਕ ਵੇਲੇ ਉਹ ਨਿਯਤ ਘੜੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਜਦ ਰਾਜਾ ਸਤਿਆਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਮਰਨਾ ਸੀ।

Verse 45

ज्येष्ठमासे सिते पक्षे द्वादश्यां रजनीमुखे । गणयंत्याश्च सावित्र्या नारदोक्तं वचो हृदि

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਸ਼ਾਮ ਢਲਦੇ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਮਾਂ ਗਿਣ ਰਹੀ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 46

चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिंत्य भामिनी । व्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताऽश्रमे

“ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ,” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਭਾਮਿਨੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਡੋਲ ਰਹੀ।

Verse 47

ततस्त्रिरात्रं न्यवसत्स्नात्वा संतर्प्य देवताम् । श्वश्रूश्वशुरयोः पादौ ववंदे चारुहासिनी

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ; ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਹਾਸ ਵਾਲੀ ਨੇ ਸੱਸ ਤੇ ਸੁਰੇ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 48

अथ प्रतस्थे परशुं गृहीत्वा सत्यवान्वनम् । सावित्र्यपि च भर्तारं गच्छंतं पृष्ठतोऽन्वयात्

ਫਿਰ ਸਤਿਆਵਾਨ ਕੁਹਾੜਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 49

ततो गृहीत्वा तरसा फलपुष्पसमित्कुशान् । अथ शुष्काणि चादाय काष्ठभारमकल्पयत्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਸਮਿਧਾਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 50

अथ पाटयतः काष्ठं जाता शिरसि वेदना । काष्ठभारं क्षणात्त्यक्त्वा वटशाखावलंबितः

ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਲੱਕੜ ਚੀਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਉਠੀ। ਤੁਰੰਤ ਲੱਕੜਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਵਟ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਝੁਕ ਗਿਆ।

Verse 51

सावित्रीं प्राह शिरसो वेदना मां प्रबाधते । तवोत्संगे क्षणं तावत्स्वप्तुमिच्छामि सुन्दरि

ਉਸ ਨੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਸੁੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 52

विश्रमस्व महाबाहो सावित्री प्राह दुःखिता । पश्चादपि गमिष्यामि ह्याश्रमं श्रमनाशनम्

ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਕੁਝ ਵੇਲਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਥਕਾਵਟ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ।”

Verse 53

यावदुत्संगगं कृत्वा शिरोस्य तु महीतले । तावद्ददर्श सावित्री पुरुषं कृष्णपिंगलम्

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਤਦ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਾਲੇ-ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਵੇਖਿਆ।

Verse 54

किरीटिनं पीतवस्त्रं साक्षात्सूर्यमिवोदितम् । तमुवाचाथ सावित्री प्रणम्य मधुराक्षरम्

ਉਹ ਮਕੁਟਧਾਰੀ ਸੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ।

Verse 55

कस्त्वं देवोऽथवा दैत्यो यो मां धर्षितुमागतः । न चाहं केनचिच्छक्या स्वधर्माद्देव रोधितुम्

“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ—ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦੈਤ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਧਰਸ਼ਣ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।”

Verse 56

विद्धि मां पुरुषश्रेष्ठ दीप्तामग्निशिखामिव

ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਦਹਕਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਜਾਣ।

Verse 57

यम उवाच । यमः संयमनश्चास्मि सर्वलोकभयंकरः

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਯਮ ਹਾਂ, ਸੰਯਮਨ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ।

Verse 58

क्षीणायुरेष ते भर्ता संनिधौ ते पतिव्रते । न शक्यः किंकरैर्नेतुमतोऽहं स्वयमागतः

ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਪਤੀ ਆਯੁ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਰੇ ਦੂਤ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 59

एवमुक्त्वा सत्यव्रतशरीरात्पाशसंयुतः । अंगुष्ठमात्रं पुरुषं निचकर्ष यमो बलात्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਫੰਦਾ ਧਾਰੇ ਯਮ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਬਲ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।

Verse 60

अथ प्रयातुमारेभे पंथानं पितृसेवितम् । सावित्र्यपि वरारोहा पृष्ठतोऽनुजगाम ह

ਫਿਰ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਮਾਰਗ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੀ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈ।

Verse 61

पतिव्रतत्वाच्चाश्रांता तामुवाच यमस्तथा । निवर्त गच्छ सावित्रि मुहूर्तं त्वमिहागता

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਦੇ ਥੱਕੀ ਨਹੀਂ; ਤਦ ਯਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਮੁੜ ਜਾ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਲਈ ਹੀ ਆਈ ਹੈਂ।”

Verse 62

एष मार्गो विशालाक्षि न केनाप्यनुगम्यते

“ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਨਾਰੀ, ਇਹ ਮਾਰਗ ਹਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਸਰਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।”

Verse 63

सावित्र्युवाच । न श्रमो न च मे ग्लानिः कदाचिदपि जायते । भर्तारमनुगच्छन्त्या विशिष्टस्य च संनिधौ

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਥਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਮੂਰਛਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹਾਂ।”

Verse 64

सतां सन्तो गतिर्नान्या स्त्रीणां भर्ता सदा गतिः । वेदो वर्णाश्रमाणां च शिष्याणां च गतिर्गुरुः

“ਸੱਜਣਾਂ ਲਈ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੇਦ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।”

Verse 65

सर्वेषामेव भूतानां स्थानमस्ति महीतले । भर्त्तारमेकमुत्सृज्य स्त्रीणां नान्यः समाश्रयः

“ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਹੈ; ਪਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ, ਕੇਵਲ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯਥਾਰਥ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 66

एवमन्यैः सुमधुरैर्वाक्यैर्धर्मार्थसंहितैः । तुतोष सूर्यतनयः सावित्रीं वाक्यमब्रवीत्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੇ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ ਯਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 67

यम उवाच । तुष्टोऽस्मि तव भद्रं ते वरं वरय भामिनि । सापि वव्रे च राज्यं स्वं विनयावनतानना

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ ਨਾਰੀ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ।” ਤਦ ਉਹ ਵੀ, ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਖ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮੰਗੀ।

Verse 68

चक्षुःप्राप्तिं तथा राज्यं श्वशुरस्य महात्मनः । पितुः पुत्रशतं चैव पुत्राणां शतमात्मनः

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸੱਸੁਰ ਲਈ ਨੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੰਗੀ; ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਸੌ ਪੁੱਤਰ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਮੰਗੇ।

Verse 69

जीवितं च तथा भर्तुर्धर्मसिद्धिं च शाश्वतीम् । धर्मराजो वरं दत्त्वा प्रेषयामास तां ततः

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਮੰਗੀ। ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 70

अथ भर्तारमासाद्य सावित्री हृष्टमानसा । जगाम स्वाश्रमपदं सह भर्त्रा निराकुला

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਚਿੱਤ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 71

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां च तया चीर्णं व्रतं त्विदम् । माहात्म्यतोऽस्य नृपतेश्चक्षुःप्राप्तिरभूत्पुरः

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨੇਤਰਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 72

ततः स्वदेशराज्यं च प्राप निष्कण्टकं नृपः । पितास्याः पुत्रशतकं सा च लेभे सुताञ्छतम्

ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼-ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਕੰਟਕ ਸੀ—ਵੈਰੀਆਂ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।

Verse 73

एवं व्रतस्य माहात्म्यं कथितं सकलं मया

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਸਮੂਹ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 74

देव्युवाच । कीदृशं तद्व्रतं देव सावित्र्या चरितं महत् । तस्मिंस्तु ज्येष्ठमासे हि विधानं तस्य कीदृशम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ! ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਆਚਰਿਤ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ?

Verse 76

का देवता व्रते तस्मिन्के मन्त्राः किं फलं विभो । विस्तरेण महेश त्वं ब्रूहि धर्मं सनातनम्

“ਉਸ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਹੇ ਮਹੇਸ਼! ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ।”

Verse 77

त्रयोदश्यां तु ज्येष्ठस्य दन्तधावनपूर्वकम् । त्रिरात्रं नियमं कुर्यादुपवासस्य भामिनि

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਉਪਵਾਸ-ਸਹਿਤ ਨਿਯਮ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 78

अशक्तस्तु त्रयोदश्यां नक्तं कुर्याज्जितेन्द्रियः । अयाचितं चतुर्दश्यां ह्युपवासेन पूर्णिमाम्

ਪਰ ਜੋ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਿਤੇੰਦ੍ਰਿਯ ਹੋ ਕੇ ਨਕਤ (ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ) ਕਰੇ। ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਯਾਚਿਤ ਭੋਜਨ ਲਵੇ ਅਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ।

Verse 79

नित्यं स्नात्वा तडागे वा महानद्यां च निर्झरे । पांडुकूपे तु सुश्रोणि सर्वस्नानफलं लभेत्

ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ—ਚਾਹੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਝਰਨੇ ਵਿੱਚ—ਤੱਥਾਪਿ, ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਪਾਂਡੂ-ਕੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

विशेषात्पूर्णिमायां तु स्नानं सर्षपमृज्जलैः

ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਸਰੋਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ-ਮਲ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 81

गृहीत्वा वालुकं पात्रे प्रस्थमात्रे यशस्विनि । अथवा धान्यमादाय यवशालितिलादिकम्

ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਤਰਾ ਰੇਤ ਲੈ ਕੇ; ਜਾਂ ਫਿਰ ਜੌ, ਚੌਲ, ਤਿਲ ਆਦਿਕ ਅਨਾਜ ਲੈ ਕੇ—

Verse 82

ततो वंशमये पात्रे वस्त्रयुग्मेन वेष्टिते । सावित्रीप्रतिमां कृत्वा सर्वावयवशोभिताम्

ਫਿਰ ਬਾਂਸ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਣਾਏ—ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 83

सौवर्णीं मृन्मयीं वापि स्वशक्त्या दारुनिर्मिताम् । रक्तवस्त्रद्वयं दद्यात्सावित्र्या ब्रह्मणः सितम्

ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀ, ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ, ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੀ (ਪ੍ਰਤਿਮਾ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਲਈ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 85

पूर्णकोशातकैः पक्वैः कूष्माण्डकर्कटीफलैः । नालिकेरैः सखर्जूरैः कपित्थैर्दाडिमैः शुभैः

ਪੱਕੇ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਕੋਸ਼ਾਤਕ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ (ਕੱਦੂ) ਅਤੇ ਕੱਕੜੀ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਨਾਰੀਅਲਾਂ ਤੇ ਖਜੂਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਪਿੱਥ ਤੇ ਅਨਾਰਾਂ ਨਾਲ—ਭੇਟਾਂ ਸਜਾਏ।

Verse 86

जंबूजंबीरनारिंगैरक्षोटैः पनसैस्तथा । जीरकैः कटुखण्डैश्च गुडेन लवणेन च

ਜੰਬੂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੰਬੀਰ (ਸਿਟਰੋਨ) ਤੇ ਨਾਰੰਗੀ (ਸੰਤਰੇ) ਨਾਲ, ਅਖਰੋਟਾਂ ਤੇ ਪਨਸ (ਕਠਲ) ਨਾਲ; ਅਤੇ ਜੀਰਾ, ਤਿੱਖੇ ਮਸਾਲੇ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਲੂਣ ਨਾਲ ਵੀ—ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕਰੇ।

Verse 87

विरूढैः सप्तधान्यैश्च वंशपात्रप्रकल्पितैः । रंजयेत्पट्टसूत्रैश्च शुभैः कुंकुमकेसरैः

ਅਤੇ ਸੱਤ ਧਾਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰਿਤ ਰੂਪ, ਬਾਂਸ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਕੇ; ਸ਼ੁਭ ਪੱਟ-ਸੂਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੁੰਕੁਮ, ਕੇਸਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ (ਵੇਦੀ/ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰੇ।

Verse 88

अवतारं करोत्येवं सावित्री ब्रह्मणः प्रिया

ਇਸੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 89

तामर्च्चयीत मन्त्रेण सावित्र्या ब्रह्मणा समम् । इतरेषां पुराणोक्तो मंत्रोऽयं समुदाहृतः

ਉਸ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ। ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਭੀ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੁਣ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 90

ओंकारपूर्वके देवि वीणापुस्तकधारिणि । वेदांबिके नमस्तुभ्यमवैधव्यं प्रयच्छ मे

ਓਂਕਾਰ-ਪੂਰਵਕ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵੀਣਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅੰਬਿਕਾ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮੈਨੂੰ ਅਵੈਧਵ੍ਯ ਦਾ ਵਰ ਦਿਹ।

Verse 91

एवं संपूज्य विधिवज्जागरं तत्र कारयेत् । गीतवादित्रशब्देननरनारीकदंबकम् । नृत्यद्धसन्नयेद्रात्रिं नृत्यशास्त्रविशारदैः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪੂਜਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਨੱਚਦੀ-ਹੱਸਦੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੇ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ।

Verse 92

सावित्र्याख्यानकं चापि वाचयीत द्विजोत्तमान् । यावत्प्रभातसमयं गीतभावरसैः सह

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਭੀ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਤੋਂ ਪਾਠ ਕਰਵਾਏ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਰਸ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗੀਤਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 93

विवाहमेवं कृत्वा तु सावित्र्या ब्रह्मणा सह । परिधाप्य सितैर्वस्त्रैर्दंपतीनां तु सप्तकम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੱਤ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਏ।

Verse 94

सावित्रीं ब्रह्मणा सार्धमेवं शक्त्या प्रपूजयेत् । गन्धैः सुगन्धपुष्पैश्च धूपनैवेद्यदीपकैः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਮੇਤ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਸੁਗੰਧ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੁਸ਼ਪ, ਧੂਪ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਤੇ ਦੀਪ ਅਰਪੇ।

Verse 95

अथ सावित्रीकल्पज्ञे सावित्र्याख्यानवाचके । दैवज्ञे ह्युञ्छवृत्तिस्थे दरिद्रे चाग्निहोत्रिणि

ਫਿਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਕਲਪ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਆਖਿਆਨ ਦਾ ਪਾਠਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਜੋਤਿਸ਼ੀ, ਉਂਛਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ, ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਬੁਲਾਏ/ਖੋਜੇ)।

Verse 96

एवं दत्त्वा विधानेन तस्यां रात्रौ निमन्त्रयेत् । पौर्णमास्यां वटाधस्ताद्दंपतीनां चतुर्दश

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਸੀ ਰਾਤ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਖ ਹੇਠਾਂ ਚੌਦਾਂ ਦੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕਰੇ।

Verse 97

ततः प्रभातसमये उषःकाल उपस्थिते । भक्ष्यभोज्यादिकं सर्वं सावित्रीस्थलमानयेत्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ਼ਾ-ਕਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਭੱਖ੍ਯ-ਭੋਜ੍ਯ ਆਦਿ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਲਿਆਵੇ।

Verse 98

पाकं कृत्वा तु शुचिना रक्षां कृत्वा प्रयत्नतः । ब्राह्मणान्गृहिणीयुक्तांस्तत आह्वानयेत्सुधीः

ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪਾਕ ਬਣਾਕੇ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੱਦੇ।

Verse 99

सावित्र्याः स्थलके तत्र कृत्वा पादाभिषेचनम् । सुस्नातान्ब्राह्मणांस्तत्र सभार्यानुपवेशयेत्

ਉੱਥੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਿਠਾਵੇ।

Verse 100

सावित्र्याः पुरतो देवि दंपत्योर्भोजनं ददेत् । तेनाहं भोजितस्तत्र भवामीह न संशय

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪ ਉੱਥੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 101

द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः । लक्ष्म्याः सहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति

ਜੋ ਕੋਈ ਦੂਜੇ (ਦੰਪਤੀ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੇਸ਼ਵ ਭੋਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਵਰਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 102

सावित्र्या सहितो ब्रह्मा तृतीये भोजितो भवेत् । एकैकं भोजनं तत्र कोटिभोजसमं स्मृतम्

ਤੀਜੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਭੋਜਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਇਕ ਭੋਜਨ-ਦਾਨ ਕਰੋੜ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 103

अष्टादशप्रकारेण षड्रसीकृतभोजनम् । देव्यास्तत्र महादेवि सावित्रीस्थलसन्निधौ

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਲਈ ਅਠਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦਾ, ਛੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 104

विधवा न कुले तस्य न वंध्या न च दुर्भगा । न कन्याजननी चापि न च स्याद्भर्तुरप्रिया । अष्टौ दोषास्तु नारीणां न भवंति कदाचन

ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਬਾਂਝ, ਨਾ ਦੁર્ભਾਗੀ; ਨਾ ਕੇਵਲ ਧੀਆਂ ਹੀ ਜਣਨ ਵਾਲੀ ਮਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਹੋਣ ਵਾਲੀ। ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅੱਠ ਦੋਸ਼ ਉੱਥੇ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 105

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे च भोजनम् । दातव्यं सर्वदा देवि कटुनीलविवर्जितम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਦਾ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਕਟੁ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ‘ਨੀਲ’ (ਕਾਲੇ/ਵਰਜਿਤ) ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 106

न चाम्लं न च वै क्षारं स्त्रीणां भोज्यं कदाचन । पंचप्रकारं मधुरं हृद्यं सर्वं सुसंस्कृतम्

ਨਾ ਖੱਟਾ, ਨਾ ਹੀ ਖਾਰਾ/ਖ਼ਾਰ (ਖ਼ਾਰੀ-ਕਠੋਰ) ਭੋਜਨ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਪਰੋਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਵਾਲਾ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 107

घृतपूर्णापूपकाश्च बहुक्षीरसमन्विताः । पूपकास्तादृशाः कार्या द्वितीयाऽशोकवर्तिका

ਘੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਪੂਪ (ਮਿੱਠੇ ਕੇਕ) ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੂਪਕ ਬਣਾਏ ਜਾਣ; ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ‘ਅਸ਼ੋਕ-ਵਰਤਿਕਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤਿਕਾ (ਦੀਵਾ-ਬੱਤੀ/ਰੋਲ-ਅਰਪਣ) ਹੈ।

Verse 108

तृतीया पूपिका कार्या खर्जुरेण समन्विताः । चतुर्थश्चैव संयावो गुडाज्याभ्यां समन्वितः

ਤੀਜੀ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਖਜੂਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੂਪਿਕਾ (ਮਿੱਠੇ ਕੇਕ) ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਚੌਥੀ ਭੇਟ ਸੰਯਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਗੁੜ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 109

आह्लादकारिणी पुंसां स्त्रीणां चातीव वल्लभा । धनधान्यजनोपेतं नारीनरशताकुलम् । पूपकैस्तु कुलं तस्या जायते नात्र संशयः

ਇਹ ਭੇਟਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਧਨ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਰੀ-ਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੂਪਿਕਿਆਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲਦੀ-ਫੂਲਦੀ ਹੈ।

Verse 110

न ज्वरो न च संतापो दुःखं च न वियोगजम् । अशोकवर्तिदानेन कुलानामेकविंशतिः

ਨਾ ਜ਼ੁਕਾਮੀ ਜਵਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੜਨ ਵਾਲਾ ਸੰਤਾਪ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਦੁੱਖ। ਅਸ਼ੋਕ-ਵਰਤੀ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਕੁਲ ਦੀ ਇਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਕਲਿਆਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 111

वधूभिश्च सुतैश्चैव दासीदासैरनन्तकैः । पूरितं च कुलं तस्याः पूरिका या प्रयच्छति

ਜੋ ਪੂਰੀਕਾ (ਮਿੱਠੀ ਭਰੀ ਰੋਟੀ/ਕੇਕ) ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੁਲ ਵਧੂਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਦਾਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 112

पुत्रिण्यो वै दुहितरो वधूभिः सहिताः कुले । शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः

ਸ਼ਿਖਰিণੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯੁਵਤੀਆਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਧੂਆਂ ਵੀ ਆਉਣਗੀਆਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 113

मोदते च कुलं सर्वं सर्वसिद्धिप्रपूरितम् । मोदकानां प्रदानेन एवमाह पितामहः

ਮੋਦਕਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕੁਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 114

एतच्च गौरिणीनां तु भोजनं हि विशिष्यते

ਇਹੀ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਗੌਰੀ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ (ਸੁਹਾਗਣ ਭਗਤਣਾਂ) ਲਈ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਿਧਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 115

सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता । सहस्रभोजिनी देवि भवेज्जन्मनिजन्मनि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸੁਭਾਗਣੀ, ਪੁੱਤਰਵਤੀ, ਸਾਧਵੀ, ਧਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਨਮੋਂ-ਜਨਮ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 116

पानानि चैव मुख्यानि हृद्यानि मधुराणि च । द्राक्षापानं तु चिंचायाः पानं गुडसमन्वितम्

ਮੁੱਖ ਪਾਨੀਏ ਵੀ ਰੁਚਿਕਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਹੋਣ—ਜਿਵੇਂ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦਾ ਪਾਨ, ਅਤੇ ਗੁੜ ਮਿਲੀ ਇਮਲੀ ਦਾ ਪਾਨ।

Verse 117

सरसेन तु तोयेन कृतखण्डेन वै शुभम् । सुवासिनीनां पेयं वै दातव्यं च द्विजन्मनाम्

ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਅਤੇ ਖੰਡ (ਸੁੱਧ ਚੀਨੀ) ਨਾਲ ਬਣੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਪੇਯ-ਵਸਤੂ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 118

इतरैरितराण्येव वर्णयोग्यानि यानि च । सुरभीणि च पानानि तासु योग्यानि दापयेत्

ਹੋਰ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਾਨੀਯ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 119

प्रतिपूज्य विधानेन वस्त्रदानैः सकंचुकैः । कुङ्कुमेनानुलिप्तांगाः स्रग्दामभिरलंकृताः । गंधैर्धूपैश्च संपूज्य नालिकेरान्प्रदापयेत्

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਾ ਕਰਕੇ—ਕੰਚੁਕ ਸਮੇਤ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ—ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਅੰਗ ਲੇਪ ਕਰੇ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪ-ਦਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ; ਗੰਧ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਨਾਰੀਕੇਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 120

नेत्राणां चाञ्जनं कृत्वा सिन्दूरं चैव मस्तके । पूगीफलानि हृद्यानि वासितानि मृदूनि च । हस्ते दत्त्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

ਨੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਜਨ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਸਿੰਦੂਰ ਧਰ ਕੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਕੋਮਲ, ਮਨੋਹਰ ਪੂਗੀਫਲ (ਸੁਪਾਰੀ) ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੇਵੇ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ।

Verse 121

स्वयं च भोजयेत्पश्चाद्बंधुभिर्बालकैः सह

ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪ ਵੀ ਬੰਧੂਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਕਾਂ ਸਮੇਤ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 123

एवमेव पितॄणां च आगम्य स्वे च मन्दिरे । पिण्डप्रदानपूर्वं तु श्राद्धं कृत्वा विधानतः । पितरस्तस्य तुष्टा वै भवन्ति ब्रह्मणो दिनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ; ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 124

तीर्थादष्टगुणं पुण्यं स्वगृहे ददतः शुभे । न च पश्यन्ति वै नीचाः श्राद्धं दत्तं द्विजातिभिः

ਤੀਰਥ ਤੇ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਨੀਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ।

Verse 125

एकान्ते तु गृहे गुप्ते पितॄणां श्राद्धमिष्यते । नीचं दृष्ट्वा हतं तत्तु पितॄणां नोपतिष्ठति

ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕਾਂਤ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੇ ਨੀਚ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।

Verse 126

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं गुप्तं च कारयेत् । पितॄणां तृप्तिदं प्रोक्तं स्वयमेव स्वयंभुवा

ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਪ੍ਰਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 127

गौरीभोज्यादिका या तु उत्सर्गात्क्रियते क्रिया । राजसी सा समाख्याता जनानां कीर्तिदायिनी

ਪਰ ਜੋ ਕਰਮ ਗੌਰੀ-ਭੋਜ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸਰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਰਾਜਸੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੀਰਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 128

इदं दानं सदा देयमात्मनो हित मिच्छता । श्राद्धे चैव विशेषेण यदीच्छेत्सात्त्विकं फलम्

ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦਾਨ ਸਦਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੇਲੇ—ਜੇ ਉਹ ਸਾਤ्तਵਿਕ, ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਚਾਹੇ।

Verse 129

इदमुद्यापनं देवि सावित्र्यास्तु व्रतस्य च । सर्वपातकशुद्ध्यर्थं कार्यं देवि नरैः सदा । अकामतः कामतो वा पापं नश्यति तत्क्षणात्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦਾ ਉਦਯਾਪਨ (ਸਮਾਪਨ-ਕਰਮ) ਹੈ। ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਬਿਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪਾਪ ਉਸੇ ਖਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 130

इह लोके तु सौभाग्यं धनं धान्यं वराः स्त्रियः । भवंति विविधास्तेषां यैर्यात्रा तत्र वै कृता

ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗ, ਧਨ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 131

इदं यात्राविधानं तु भक्त्या यः कुरुते नरः । शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਯਾਤਰਾ-ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਸੁਣਦਾ ਹੀ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 132

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलके शुभे । प्रदक्षिणा यः कुरुते फलदानैर्यथाविधि

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਸ਼ੁਭ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਸਥਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 133

अष्टोत्तरशतं वापि तदर्धार्धं तदर्धकम् । यः करोति नरो देवि सृष्ट्वा तत्र प्रदक्षिणाम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ—ਅਤੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 134

अगम्यागमनं यैश्च कृतं ज्ञानाच्च मानवैः । अन्यानि पातकान्येवं नश्यंते नात्र संशयः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਅਗਮ੍ਯ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜੇਹੇ ਅਪਰਾਧ ਵੀ—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਸਭ ਪਾਤਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 135

यैर्गत्वा स्थलके संध्या सावित्र्याः समुपासिता । स्वपत्न्याश्चैव हस्तेन पांडुकूपजलेन च

ਜੋ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਾਂਡੂ-ਕੂਪ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਨਿਯਤ ਸੰਧਿਆ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 136

भृंगारकनकेनैव मृन्मयेनाथ भामिनि । आनीय तु जलं पुण्यं संध्योपास्तिं करोति यः । तेन द्वादशवर्षाणि भवेत्संध्या ह्युपासिता

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਜੋ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭ੍ਰਿੰਗਾਰ (ਪਾਤ੍ਰ) ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੁੰਨ ਜਲ ਲਿਆ ਕੇ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੰਧਿਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 137

अश्वमेधफलं स्नाने दाने दशगुणं तथा । उपवासे त्वनंतं च कथायाः श्रवणे तथा

ਇਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ; ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ; ਅਤੇ ਕਥਾ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਵੀ ਓਹੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 166

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्रीव्रतविधिपूजनप्रकारोद्यापनादिकथनंनाम षट्षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅੰਦਰ, ‘ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਪੂਜਨ-ਪ੍ਰਕਾਰ, ਉਦਯਾਪਨ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਛਿਆਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।