Adhyaya 53

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेद्ब्रह्मपदं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । यत्र पूर्वं पदं न्यस्तं ब्रह्मणा लोककारिणा

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਪਦ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।

Verse 2

पुरा ब्रह्मादयो देवास्तत्र सर्वे समाहिताः । अर्बुदे पर्वते रम्य ऋषयश्च सुनिर्मलाः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅਰਬੁਦ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ।

Verse 3

अचलेश्वरयात्रायां सुभक्त्या भाविता नृप । अथ ते मुनयः सर्वे प्रोचुर्देवं पितामहम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਚਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਤਦ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । प्रभूतनियमैर्होमैर्व्रतस्नानैश्च नित्यशः । उपवासैश्च निर्विण्णा वयं सर्वे पितामह

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ, ਹੋਮਾਂ, ਨਿੱਤ ਦੇ ਵਰਤ-ਸਨਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।

Verse 5

तस्मात्सदुपदेशं त्वं किंचिद्दातुमिहार्हसि । तरामो येन देवेश दुर्गं संसारसागरम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਸੱਚਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੋ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਇਸ ਕਠਿਨ ਦੁৰ্গ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕੀਏ।

Verse 6

अयाचितोपचारैश्च जपहोमैः सुदुष्करैः । मन्त्रैर्व्रतैस्तथा दानैः स्वर्गप्राप्तिं वदस्व नः

ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਕੀਤੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਜਪ ਤੇ ਹੋਮ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 7

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा तदा देवः कृपान्वितः । चिंतयामास सुचिरमिह किंचित्प्रहस्य च

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਦ ਉਹ ਕਰੁਣਾਮਯ ਦੇਵ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।

Verse 8

ततः स्वकं पदं त्यक्त्वा रम्ये पर्वतरोधसि । अथोवाच मुनीन्सर्वान्ब्रह्मा संश्लक्ष्णया गिरा

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਸ ਸੁਹਾਵਣੇ ਪਹਾੜੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਮਲ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । एतन्महापदं रम्यं सर्वपातकनाशनम् । स्पृशंतु ऋषयः सर्वे ततो यास्यथ सद्गतिम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਰਮਣੀਯ ਮਹਾਪਦ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸਦਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੋਗੇ।”

Verse 10

विना स्नानेन दानेन व्रतहोमजपादिभिः । हितार्थं सर्वलोकानां मया न्यस्तं पदं शुभम्

“ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਵਰਤ, ਹੋਮ, ਜਪ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਪਦ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 11

अस्मिन्पदे मया न्यस्ते यांति लोकाः सहस्रशः । स्पृशंतु ऋषयः सर्वे देवाश्चापि पदं मम

“ਇਹ ਪਦ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰ ਜੀਵ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ—ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ—ਮੇਰੇ ਇਸ ਪਦ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ।”

Verse 12

एकैवात्र प्रकर्त्तव्या श्रद्धा वाऽव्यभिचारिणी । यश्च श्रद्धान्वितः सम्यक्पदमेतन्मुनीश्वराः

“ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ: ਅਡੋਲ, ਅਵਿਚਲ ਸ਼ਰਧਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਇਸ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ…”

Verse 13

पूजयिष्यति संप्राप्ते कार्तिके पूर्णिमादिने । तोयैः फलैश्च विविधैर्गंधमाल्यानुलेपनैः

ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਉਹ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਲ ਨਾਲ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਅੰਗਲੇਪਨ (ਚੰਦਨ ਆਦਿ) ਨਾਲ ਕਰੇ।

Verse 14

ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु मिष्टान्नेन स्वशक्तितः । स यास्यति न सन्देहो मम लोकं सुदुर्लभम्

ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ—ਮੇਰੇ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

पुलस्त्य उवाच । ततो मुनिगणाः सर्वे सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः । पूजयित्वा पदं तत्र ब्रह्मलोकं समागताः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਸਾਰੇ ਮੁਨਿਗਣ, ਯਥੋਚਿਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 16

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पदं पूज्यं नरोत्तम । पितामहपदं सम्यक्छ्रद्धया स्वर्गदायकम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਹਰ ਪ੍ਰਯਤਨ ਨਾਲ ਇਸ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਹੀ ਇਹ ਪਦ—ਯਥਾਵਿਧੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

अन्यत्कौतूहलं राजन्महद्दृष्टं महाद्भुतम् । पदस्य तस्य यच्छ्रुत्वा जायते विस्मयो महान्

ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਕ ਕੌਤੁਹਲ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ: ਇਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਸਮਯ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 18

आयामविस्तरेणाऽपि प्राप्ते कृतयुगे नृप । न संख्या जायते राजञ्छुक्लवर्णस्य मानवैः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਨਾਲ ਮਾਪਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਰਾਜਨ, ਉਸ ਸ਼ੁਕਲ-ਵਰਨ ਪ੍ਰਕਟਤਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

Verse 19

ततस्त्रेतायुगे प्राप्ते रक्तवर्णं प्रदृश्यते । सुव्यक्तं संख्यया युक्तं सर्वलोकनमस्कृतम्

ਫਿਰ ਜਦ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਕਤ-ਵਰਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਸੁਸਪਸ਼ਟ, ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਮਾਪਯੋਗ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ।

Verse 20

द्वापरे कपिलं तच्च लघुमात्रं प्रदृश्यते । कलौ कृष्णं सुसूक्ष्मं च रम्ये पर्वतरोधसि

ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਪਿਲ-ਵਰਨ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਮਾਪ ਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਵਰਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਸੁਹਾਵਣੇ ਪਹਾੜੀ ਦਰਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे ब्रह्मपदोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਅੰਦਰ ‘ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤ੍ਰਿਪੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।