Adhyaya 22

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ श्रीमातां देववंदिताम् । सर्वकामप्रदां नृणामिहलोके परत्र च

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 2

या च सर्वमयी शक्तिर्यया व्याप्तमिदं जगत् । सा तस्मिन्पर्वते साक्षात्स्वयं वासमरोचयत्

ਜੋ ਸਰਵਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਰੁਚੀਵਾਨ ਹੋਈ।

Verse 3

पुरा देवयुगे राजा कलिंगोनाम दानवः । जरामरणहीनोसौ देवानां च भयंकरः

ਪੁਰਾਤਨ ਦੇਵ-ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਲਿੰਗ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦਾਨਵ-ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਜਰਾ ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਭਿਆਨਕ ਭੈ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 4

तेन सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । बलप्रभावतः स्वर्गो जितस्तेन सुराधिपः । ब्रह्मलोकमनुप्राप्तो देवैः सर्वैः समन्वितः

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਲ-ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿਆਪ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਵੀ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ (ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਇੰਦਰ) ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 5

तेन दैत्येन सर्वेऽपि त्रासिताः सुरमानवाः । कलिंगोनाम दैत्यः स स्वयमिन्द्रो बभूव ह

ਉਸ ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਸਾਰੇ—ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਡਰਾ ਦਿੱਤੇ। ਕਲਿੰਗ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪ ਹੀ ਇੰਦਰ ਬਣ ਬੈਠਾ।

Verse 6

वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाः सुरर्षयः । तेन सर्वे कृता दैत्या यथायोग्यं नराधिप

ਵਸੁ, ਮਰੁਤ, ਸਾਧ੍ਯ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਸੁਰ-਋ਸ਼ੀ—ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗਿਆ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।

Verse 7

यज्ञभागान्स्वयं सर्वे बुभुजुस्ते च दानवाः । तपोऽर्थे च ततो देवा गताः सर्वेऽर्बुदाचलम्

ਉਹ ਦਾਨਵ ਆਪ ਹੀ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗ ਭੋਗਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸਭ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 8

अद्यापि देवताखातं त्रैलोक्ये ख्यातिमागतम् । तत्र व्रतपराः सर्वे पत्रमूलफलाशिनः

ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖਾਤਾ ਹੋਇਆ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਭੇ ਵ੍ਰਤ-ਪਰਾਏਣ ਹੋ ਕੇ ਪੱਤੇ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਹੀ ਆਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 9

अव्यक्ताः परमत्रासाद्ध्यायंतस्ते च संस्थिताः । पंचाग्निसाधकाः केचित्तत्र व्रतपरायणाः

ਅਤਿ ਭਯ-ਭਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਹਟੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੰਚਾਗ੍ਨਿ-ਸਾਧਕ, ਵ੍ਰਤ-ਪਰਾਏਣ ਤਪਸਵੀ ਸਨ।

Verse 10

एकाहारा निराहारा वायुभक्षास्तथा परे । अन्ये मासोपवासाश्च चान्द्रायणपरायणाः

ਕੁਝ ਇਕਾਹਾਰੀ ਸਨ, ਕੁਝ ਨਿਰਾਹਾਰੀ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਵਾਯੁਭਕ੍ਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੁ ਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਸਨ। ਅਨੇਕ ਹੋਰ ਮਾਸੋਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਾਏਣ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 11

कृच्छ्रसांतपने निष्ठा महापाराकिणः परे । अंबुभक्षा वायुभक्षाः फेनपाश्चोष्मपाः परे

ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਂਤਪਨ ਤਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸਨ; ਹੋਰ ਮਹਾਪਾਰਾਕ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਅੰਬੁਭਕ੍ਸ਼ ਸਨ, ਕੁਝ ਵਾਯੁਭਕ੍ਸ਼; ਕੁਝ ਫੇਨਪਾ ਸਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਉਸ਼੍ਮਪਾ—ਕੇਵਲ ਤਾਪ ਹੀ ਪੀ ਕੇ ਜੀਊਂਦੇ ਸਨ।

Verse 12

जपहोमपराश्चान्ये ध्यानासक्तास्तथा परे । बलिनैवद्यदानैश्च गंधधूपैर्नराधिप

ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਏਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਬਲਿ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਦਾਨ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ—ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ—ਉਹ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 13

पूजयंतः परां शक्तिं देवीं स्वकार्यहेतवे । एवं तेषां व्रतस्थानां तपसा भावितात्मनाम् । विमुक्तिरभवद्राजन्सर्वेषां कर्मबन्धनात्

ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮਿਕ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 14

ततः पूर्णे सहस्रांते वर्षाणां नृपसत्तम । देवी प्रत्यक्षतां प्राप्ता कन्यकारूपधारिणी

ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 15

पूर्वं जाता महाराज धूममूर्तिर्भयावहा । ततो ज्वाला ततः कन्या शुक्लवासोऽनुलेपना । दृष्ट्वा तां तुष्टुवुर्देवाः कृतांजलिपुटास्ततः

ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਜਵਾਲਾ ਬਣੀ; ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਕੁਮਾਰੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 16

नमोऽस्तु सर्वगे देवि नमस्ते सर्वपूजिते । कामगेऽचिन्त्ये नमस्ते त्रिदशाश्रये

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਦੇਵੀ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤੇ। ਹੇ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਅਚਿੰਤ੍ਯਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਹੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 17

नमस्ते परमादेवि ब्रह्मयोने नमोनमः । अर्धमात्रेक्षरे चैव तस्यार्धार्धे नमोनमः

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮਾਦੇਵੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਯੋਨੀ—ਮੂਲ ਸਰੋਤ—ਤੈਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਅਰਧ-ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਾਲੇ ਅਕਸ਼ਰ-ਰੂਪਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ‘ਅਰਧ ਦੇ ਅਰਧ’ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 18

नमस्ते पद्मपत्राक्षि विश्वमातर्नमोनमः । नमस्ते वरदे देवि रजःसत्त्वतमोमयि

ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤ੍ਰ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਮਾਤਾ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਹੇ ਵਰਦਾਇਨੀ ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਤੂੰ ਹੀ ਰਜ, ਸੱਤਵ ਅਤੇ ਤਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।

Verse 19

स्वस्वरूपस्थिते देवि त्वं च संसारलक्षणम् । त्वं बुद्धिस्त्वं धृतिः क्षांतिस्त्वं स्वाहा त्वं स्वधा क्षमा

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਬੁੱਧੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਧੀਰਜ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਖ਼ਾਂਤੀ (ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ) ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਖ਼ਮਾ (ਮਾਫ਼ੀ) ਹੈਂ।

Verse 20

त्वं वृद्धिस्त्वं गतिः कर्त्री शची लक्ष्मीश्च पार्वती । सावित्री त्वं च गायत्री अजेया पापनाशिनी

ਤੂੰ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਗਤੀ ਹੈਂ, ਕਰਤ੍ਰੀ ਹੈਂ, ਸ਼ਚੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈਂ—ਅਜੇਯਾ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ।

Verse 21

यच्चान्यदत्र देवेशि त्रैलोक्येऽस्तीतिसंज्ञितम् । तद्रूपं तावकं देवि पर्वतेषु च संस्थितम्

ਹੇ ਦੇਵેશੀ, ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ‘ਅਸਤਿ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 22

वह्निना च यथा काष्ठं तंतुना च यथा पटः । तथा त्वया जगद्व्याप्तं गुप्ता त्वं सर्वतः स्थिता

ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਿਆਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ। ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਸਭ ਥਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈਂ।

Verse 23

पुलस्त्य उवाच । एवं स्तुता जगन्माता तानुवाच सुरोत्तमान् । वरो मे याच्यतां शीघ्रमभीष्टः सुरसत्तमाः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— ‘ਹੇ ਦੇਵ-ਪ੍ਰਵਰੋ, ਜੋ ਵਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਮੰਗ ਲਵੋ।’

Verse 24

किमत्र गुप्तभावेन तिष्ठथ श्वभ्रमध्यगाः । मद्भक्तानां भयं नास्ति त्रैलोक्येपि चराचरे

‘ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਗੁਪਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਟਿਕੇ ਹੋ, ਖੱਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹੋ? ਮੇਰੇ ਭਕਤਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਭੈ ਨਹੀਂ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਵਿੱਚ।’

Verse 25

देवा ऊचुः । कलिंगेन वयं देवि निरस्ताः संगरे मुहुः । तेन व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਲਿੰਗ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਚਰ ਤੇ ਅਚਰ ਸਮੇਤ—ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।’

Verse 26

यज्ञभागो हृतोऽस्माकं दैत्यानां स प्रकल्पितः । तेन स्वर्गः समाक्रान्तः सुराः सर्वे निराकृताः

‘ਸਾਡੇ ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਵਰਗ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਨਿਕਾਲੇ ਗਏ ਹਨ।’

Verse 27

हत्वा दैत्यान्यथा भूयः शक्रः स्वपदमाप्नुयात् । तथा कुरु महाभागे वर एषोऽस्मदीप्सितः

‘ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ। ਇਹੀ ਵਰ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।’

Verse 28

देव्युवाच । यथा यूयं मया सृष्टास्तथैवायं महासुरः । विशेषो नास्ति मे कश्चिदुभयोः सुरसत्तमाः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਹੋ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਵੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ।

Verse 29

तस्मात्तान्वारयिष्यामि शक्राद्यांस्त्रिदिवात्पुनः । एवमुक्त्वा वरारोहा प्रेषयामास पार्थिव

“ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਹਟਾ ਦਿਆਂਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵਰਾਰੋਹਾ ਦੇਵੀ ਨੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ।

Verse 30

दूतं कलिंगदैत्याय त्यज त्वं त्रिदिवं द्रुतम् । स गत्वा बाष्कलिं दैत्यं सामपूर्वं वचोऽब्रवीत्

ਉਸ ਨੇ ਕਲਿੰਗ ਦਾਨਵ ਲਈ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ: “ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦੇ।” ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਦੈਤ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਤਵਨਾਪੂਰਕ ਬਚਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ।

Verse 31

दूत उवाच । या सा सर्वगता देवी शक्तिरूपा शुचि स्मिता । श्रीमाता जगतां माता देवैराराधिता परा । तेषां तुष्टा च देवी त्वामिदं वचनमब्रवीत्

ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਦੇਵੀ ਹੈ—ਸ਼ਕਤੀ-ਸਰੂਪਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਦ ਹਾਸ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ, ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਉਹ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤਾ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 32

स्वस्थानं गच्छ शीघ्रं त्वं शक्रो यातु त्रिविष्टपम् । मद्वाक्याद्दानवश्रेष्ठ देवत्वं न भवेत्तव

“ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ; ਸ਼ਕ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾਪਣ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 33

अहं लोकेश्वरो मत्वा सगर्वमिदमब्रवीत्

‘ਮੈਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ’ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 34

पुलस्त्य उवाच । स दूतवचनं श्रुत्वा दानवो मदगर्वितः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੂਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਦ-ਗਰਵ ਨਾਲ ਮਸਤ ਦਾਨਵ (ਇਉਂ ਬੋਲਿਆ)।

Verse 35

न भवद्भ्यस्वहं स्वर्गं प्रयच्छामि कथंचन । दूतोऽवध्यो भवेद्राज्ञामपि वैरे सुदारुणे । एतस्मात्कारणाद्दूत न त्वां प्राणैर्वियोजये

“ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਰਾਜੇ ਭਿਆਨਕ ਵੈਰ ਵਿਚ ਵੀ ਦੂਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੂਤ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ।”

Verse 36

श्रीमातां यदि मे दूत दर्शयिष्यसि चेत्ततः । अभीष्टान्संप्रदास्यामि सत्यमेव ब्रवीम्यहम्

“ਹੇ ਦੂਤ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 37

अहं त्वया समं तत्र यास्ये यत्र स्थिता च सा । निग्रहं च करिष्यामि वाक्यं मे सत्यकारणम्

“ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਾਂਗਾ—ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੈ।”

Verse 38

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा मदोन्मत्तो दूतेन च स दानवः । अर्बुदं प्रययौ तूर्णं रोषेण महता वृतः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋਇਆ, ਦੂਤ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਅਰਬੁਦ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ।

Verse 39

दृष्ट्वा बाष्कलिमायांतं देवाः शक्रपुरोगमाः । वार्यमाणास्तदा देव्या पलायनपरायणाः

ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ—ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ—ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਲਾ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਪਲਾਇਨ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ।

Verse 40

भयेन महताविष्टा दिशो भेजुः समंततः । अथासौ बाष्कलिः प्राप्तः सैन्येन महता वृतः

ਵੱਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਲਰ ਗਏ। ਤਦ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 41

श्रीमाता तिष्ठते यत्र पर्वतेर्बुदसंज्ञके । दूतं च प्रेषयामास तमुवाच नराधिपः

ਜਿੱਥੇ ਅਰਬੁਦ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਆਖਿਆ।

Verse 42

बाष्कलिरुवाच । गच्छ दूतवर ब्रूहि श्रीमातां चारुहासिनीम् । भार्या मे भव सुश्रोणि अहं ते वशगः सदा

ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੂਤ, ਜਾ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਹਾਸ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿ—‘ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਰਹਾਂਗਾ।’

Verse 43

भविष्यति हि मे राज्यं सर्वं वशगतं तव । अन्यथा धर्षयिष्यामि सर्वैः सार्द्धं सुरोत्तमैः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਭ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੈਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 44

किमिंद्रेणाल्पवीर्येण किमन्यैश्च वरानने । सहस्राक्षो न मे तुल्यो न मे तुल्याः सुरासुराः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਘੱਟ ਬਲ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦੇਵ ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 45

पुलस्त्य उवाच । एतच्छ्रुत्वा ततो गत्वा स दूतः संन्यवेदयत् । तस्य सर्वं यथावाक्यं तेनोक्तं च महीपते

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਤ ਉੱਥੋਂ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬਚਨ ਕਹੇ ਗਏ ਸਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਪੂਰੇ ਸੁਣਾਏ।

Verse 46

ततः श्रुत्वा स्मितं कृत्वा चिंतयामास भामिनी । जरा मरणहीनोयं दैत्येन्द्रः शंभुना कृतः

ਫਿਰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ: ‘ਇਹ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਜਰਾ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।’

Verse 47

कथमस्य मया कार्यो निग्रहो देवताकृते । पुनश्चिंतयते यावत्सा देवी दानवं प्रति । तावत्तत्रागतः शीघ्रं स कामेन परिप्लुतः

‘ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕ ਕੇ ਦਬਾਵਾਂ?’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਦਾਨਵ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ; ਇੰਨੇ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 48

अथ दृष्टिनिपातेन सा देवी दानवाधिपम् । व्यलोकयत्ततस्तस्या निश्चयः संबभूव ह

ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੇਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਨਿਪਾਤ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਖਣ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 49

ततो जहास सा देवीशनकैर्वृपसत्तम । मुखात्तस्यास्ततः सैन्यं निष्क्रांतमतिभीषणम्

ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹੱਸ ਪਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸੈਨਾ ਨਿਕਲ ਆਈ।

Verse 50

हस्तिनो हयवर्याश्च पादाताश्च पृथग्विधाः । रथसाहस्रमारूढा योधाश्चापि सहस्रशः

ਉੱਥੇ ਹਾਥੀ, ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਸਨ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਯੋਧੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 51

तैः सैन्यं दानवेशस्य सर्वं शस्त्रैर्निपातितम् । पश्यतस्तस्य दैत्यस्य निश्चलस्यासुरस्य च

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦਾਨਵੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ; ਜਦਕਿ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ, ਉਹ ਅਚਲ ਅਸੁਰ, ਵੇਖਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 52

हते सैन्य बले तस्मिन्निंद्राद्यास्त्रिदिवौकसः । तामूचुर्वचनं देवि दानवं हन्तुमर्हसि । नास्मिञ्जीवति नो राज्यं स्वर्गे देवि भविष्यति

ਜਦ ਉਹ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਤਦ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਤ੍ਰਿਦਿਵ-ਵਾਸੀ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।”

Verse 53

पुलस्त्य उवाच । श्रुत्वा तद्वचनं तेषां ज्ञात्वा तं मृत्युवर्जितम् । पर्वतस्य महाशृंगं दत्त्वा तस्योपरि स्वयम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਾਨ ਚੋਟੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਬੈਠ ਗਈ।

Verse 54

निविष्टा सा जगन्माता श्रीमाता कामरूपिणी । हिताय जगतां राजन्नद्यापि वरपर्वते । तत्रैव वसते साक्षान्नृणां कामप्रदायिनी

ਉਹ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉੱਥੇ ਆਸਨ ਲੈ ਬੈਠੀ; ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਰਪರ್ವਤ ਉੱਤੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 55

एतस्मिन्नेव काले तु सर्वे देवाः सवासवाः । तुष्टुवुस्तां महाशक्तिं भयहन्त्रीं प्रहर्षिताः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—ਜੋ ਭਯ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 56

प्रसन्नाऽभूत्ततो देवी तेषां तत्र नराधिप । स्वंस्वं स्थानं सुराः सर्वे परियांतु गतव्यथाः । गत्वा स्थानं स्वकं सर्वे परिपांतु गतव्यथाः

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। “ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲੌਟ ਜਾਣ, ਦੁੱਖ-ਵੇਥਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ; ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।”

Verse 57

वरं वरय देवेन्द्र ब्रूहि यत्ते मनोगतम् । तत्सर्वं संप्रदास्यामि तुष्टाहं भक्तितस्तव

“ਹੇ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ, ਵਰ ਮੰਗ; ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹ ਕਹਿ। ਤੇਰਾ ਭਕਤੀਭਾਵ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 58

इन्द्र उवाच । यदि तुष्टासि मे देवि शाश्वते भक्तिवत्सले । अत्रैव स्थीयतां तावत्स्वर्गे यावदहं विभुः

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ—ਸਨਾਤਨੀ, ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਜਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 59

प्रशास्मि राज्यं देवेशि शाश्वते भक्तवत्सले । अजरश्चामरश्चैव यतो दैत्यः सुरेश्वरि

ਹੇ ਦੇਵેશੀ, ਸਨਾਤਨੀ ਭਕਤਵਤਸਲੇ! ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ, ਅਜਰ ਅਤੇ ਅਮਰ ਨਾਮ ਦੇ ਦੈਤ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 60

हरेण निर्मितः पूर्वं येन तिष्ठति निश्चलः । प्रसादात्तव लोकाश्च त्रयः संतु निरामयाः

ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਿ ਨੇ ਰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ—ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਨਿਰਾਮਯ ਰਹਿਣ, ਸਭ ਦੁੱਖ-ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ।

Verse 61

अत्र त्वां पूजयिष्यामो वयं सर्वे समेत्य च । चैत्रशुक्लचतुर्द्दश्यां दृष्ट्वा त्वां यांतु सद्गतिम्

ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਅਤੇ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਉਹ ਸਦਗਤੀ—ਧਨ੍ਯ ਮਾਰਗ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।

Verse 62

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः सर्वदेवैः समन्वितः । हृष्टस्त्रिविष्टपं प्राप्तो देव्यास्तस्याः प्रभावतः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ (ਇੰਦਰ) ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ।

Verse 63

सापि तत्र स्थिता देवी देवानां हितकाम्यया

ਉਹ ਦੇਵੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ।

Verse 64

यस्तां पश्यति चैत्रस्य चतुर्द्दश्यां सिते नृप । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्ज्जितम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

किं व्रतैर्नियमैर्वापि दानैर्दत्ते नराधिप । सर्वे तद्दर्शनस्यापि कलां नार्हंति षोडशीम्

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਵ੍ਰਤਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਜਾਂ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।

Verse 66

तत्रैव पादुके दिव्ये तया न्यस्ते नराधिप । यस्ते पश्यति भूयोऽसौ संसारं न हि पश्यति । सर्वान्कामानवाप्नोति इह लोके परत्र च

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਦੁਕਾਂ ਹਨ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 67

ययातिरुवाच । कस्मिन्काले द्विजश्रेष्ठ देव्या मुक्तेऽत्र पादुके । कस्माच्च कारणाद्ब्रूहि सर्वं विस्तरतो मम

ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹ ਪਾਦੁਕਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਛੱਡੀਆਂ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ? ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 68

पुलस्त्य उवाच । तां देवीं मानवाः सर्वे संवीक्ष्य नृपसत्तम । प्राप्नुवंति परां सिद्धिं द्विविधां धर्मकारिणः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 69

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञदानादिकाः क्रियाः । प्रणष्टा भूतले राजंस्तीर्थयात्राव्रतोद्भवाः

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯਜ੍ਞ, ਦਾਨ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵੀ ਮਿਟ ਗਏ।

Verse 70

शून्यास्ते नरकाः सर्वे संबभूवुर्यमस्य ये । यज्ञभागविहीनाश्च देवाः कष्टमुपागताः

ਯਮ ਦੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਦੇਵਤਾ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।

Verse 71

अथ सर्वे नृपश्रेष्ठ देवास्तत्र समागताः । ऊचुर्गत्वाऽर्बुदं तत्र श्रीमातां परमे श्वरीम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 72

देवा ऊचुः । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टाः सुरेश्वरि । मर्त्यलोके वयं तेन कर्मणातीव पीडिताः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ! ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਅਭਾਵ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।

Verse 73

दृष्ट्वा त्वां देवि पाप्मानः सिद्धिं यांति सपूर्वजाः । तस्माद्यथा वयं पुष्टिं व्रजामस्ते प्रसादतः

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਪਾਪੀ ਭੀ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।

Verse 74

न निष्क्रामति दैत्यश्च बाष्कलिस्त्वं तथा कुरु

ਅਤੇ ਦੈਤ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖ।

Verse 75

पुलस्त्य उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा संचिंत्य सुचिरं तदा । मुक्त्वा स्वे पादुके तत्र कृत्वा चाश्मसमुद्भवे । देवानुवाच राजेंद्र सर्वानर्त्तिमुपागतान्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 76

श्रीदेव्युवाच । युष्मद्वाक्येन त्यक्तो हि मयाऽयं पर्वतोत्तमः । विन्यस्ते पादुके तस्य रक्षार्थं बाष्कलेः सुराः

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਇਸ ਉੱਤਮ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਰੋ! ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।

Verse 77

मत्पादुकाभराक्रांतो न स दैत्यः सुरोत्तमाः । स्थानात्प्रचलितुं शक्तः स्तंभितः स्याद्यथा मया

ਹੇ ਸੁਰੋਤਮੋ! ਮੇਰੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੈਤ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹਿਲਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਥੰਮ੍ਹਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਅਚਲ ਹੋ ਕੇ।

Verse 78

एतच्छास्त्रं मया कृत्स्नं पादुकार्थं विनिर्मितम् । अध्यात्मकं हितार्थाय प्राणिनां पृथिवीतले

ਇਹ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਦੁਕਾ ਦੇ ਅਰਥ—ਪਵਿੱਤਰ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਰੱਖਿਆ—ਲਈ ਰਚਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੈ।

Verse 79

शास्त्रमार्गेण चानेन भक्त्या यः पादुके मम । पूजयिष्यति सिद्धिः स्यात्तस्य मद्दर्शनोद्भवा

ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 80

चैत्रशुक्लचतुर्द्दश्यामहमत्रार्बुदे सदा । अहोरात्रे वसिष्यामि सुगुप्ता गिरिगह्वरे

ਚੈਤਰ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਅਰਬੁਦ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਾਂਗਾ; ਦਿਨ ਰਾਤ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਪਤ ਵੱਸਾਂਗਾ।

Verse 81

पर्वतोऽयं ममाभीष्टो न च त्यक्तुं मनो दधे । तथापि संपरित्यक्तो युष्माकं हितकाम्यया

ਇਹ ਪਹਾੜ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਧਾਰੀ; ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 82

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तु सा देवी समंताद्देवकिंनरैः । स्तूयमाना ययौ स्वर्गं मुक्त्वा ते पादुके शुभे

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸਤੁਤੀਤ ਹੋਂਦੀ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਈ।

Verse 83

अद्यापि सिद्धिमायांति योगिनो ध्यानतत्पराः । तन्निष्ठास्तद्गतप्राणा यथा देव्याः प्रदर्शनात्

ਅੱਜ ਵੀ ਧਿਆਨ-ਪਰਾਇਣ ਯੋਗੀ, ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 84

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्व परिपृच्छसि । श्रीमातासंभवं पुण्यं पादुकाभ्यां च भूमिप

ਹੇ ਭੂਮਿਪਾਲ ਰਾਜਨ! ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ।

Verse 85

यस्त्वेतत्पठते भक्त्या श्लाघते वाऽथ यो नरः । सर्वपापैर्महाराज मुच्यते ज्ञानतत्परः

ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।