Adhyaya 29

Verse 1

। सूत उवाच । एवं सर्वेषु तीर्थेषु संस्थितेषु द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं ख्यातिमापन्नं समस्ते धरणीतले

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਦ ਸਭ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮੋ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 2

समस्तेभ्यस्ततोऽदूरान्मुनयः शंसितव्रताः । संश्रयंति ततो भूपास्तपोऽर्थं जरयाऽन्विताः

ਉਹਨਾਂ (ਤੀਰਥਾਂ) ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੂਰ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਾਜੇ ਵੀ—ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ—ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਲਈ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 3

तथा ते लिंगिनो दान्ताः सिद्धिकामाः समंततः । समाश्रयंति तत्क्षेत्रं सवर्तीर्थसमा श्रयम्

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਧਾਰੀ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ ਤਪਸਵੀ, ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ, ਚੌਹੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਆਸ਼੍ਰਯ-ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 4

तत्र सिद्धेश्वरंनाम लिंगमस्ति द्विजोत्तमाः । सर्वसिद्धिप्रदं नृणां स्वयं सिद्धिप्रदायकम्

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ‘ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਵਯੰ-ਸਿੱਧੀਦਾਤਾ ਹੈ।

Verse 5

निर्विद्य भूतले शर्वः सर्वव्यापी सदा शिवः । हाटकेश्वरसंज्ञेऽस्मिन्क्षेत्रे देवः स्वयं स्थितः

ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਰਵ ਧਰਤੀ-ਲੋਕ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਉਬ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ‘ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

लिंगरूपेण भगवान्प्रादुर्भूतः स्वयं हरः । स्मरणाद्दर्शनाच्चैव सर्वसिद्धिप्रदः सदा

ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਆਪ ਹੀ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਦਾ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 7

सिद्धेनाराधितो यस्मात्तस्मात्सिद्धेश्वरः स्मृतः । तस्यैव वरदानाद्धि अत्रैवावस्थितो हरः

ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਨੇ ਅਰਾਧਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਭਗਤ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 8

यस्तं पश्यति सद्भक्त्या शुचिः स्पृशति वा नरः । वांछितं लभते सद्यो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 9

तत्र सिद्धिं गताः पूर्वं शतशः पुरुषा भुवि । दर्शनात्स्पर्शनाच्चान्ये प्रणामादपरे नराः

ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਕਈਆਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ।

Verse 10

दक्षिणामूर्तिमासाद्य मन्त्रं तस्य षडक्षरम् । यो जपेच्छ्रद्धयोपेतस्तस्यायुः संप्रवर्धते

ਦਕਸ਼ਿਣਾਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਬਹੁਤ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Verse 11

यावत्संख्यं जपेन्मत्रं तावत्संख्यान्यहानि सः । आयुषः परतो मर्त्यो जीवते नात्र संशयः

ਜਿੰਨੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਰ ਉਹ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਰਤਭਾਵ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਨਿਯਤ ਆਯੁ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 12

ऋषय ऊचुः अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वया परिकीर्तितम् । आयुषोऽप्यधिकं मर्त्यो जीवते यदि मानवः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤ, ਇਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਮਰਤਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਯੁ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੀ ਸਕੇ।”

Verse 13

सूत उवाच अत्र वः कीर्तयिष्यामि स्वयमेव मया श्रुतम् । वदतस्तत्समुद्दिश्य यद्वत्सस्य महात्मनः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪ ਸੁਣਿਆ ਹੈ—ਯਦਵਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 14

पुरा मे वसमानस्य पुरतोऽत्र पितुर्गृहे । आयातः स मुनिस्तत्र वत्सो नाम महाद्युतिः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੀਪਤੀ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਤਸ ਸੀ।

Verse 15

वहमानो युवावस्थां द्वादशार्कस मद्युतिः । अंगैः सर्वैस्तु रूपाढ्यः कामदेव इवापरः

ਉਹ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਦੀ ਛਟਾ ਧਾਰੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ; ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਕਾਮਦੇਵ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 16

मत्पित्रा स तदा दृष्टस्ततो भक्त्याऽभिवादितः । अर्घ्यं दत्त्वा ततः प्रोक्तो विश्रांतो विनयेन च

ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 17

स्वागतं तव विप्रेंद्र कुतस्त्वमिह चागतः । आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि यथोचितम्

‘ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ! ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ—ਜੋ ਯਥੋਚਿਤ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?’

Verse 18

वत्स उवाच । तवाश्रमपदे सूत चातुर्मास्यसमुद्भवम् । कर्तुमिच्छाम्यनुष्ठानं शुश्रूषां चेत्करोषि मे

ਵਤਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੂਤ, ਤੇਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਰਤ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 19

लोमहर्षण उवाच । एवं विप्र करिष्यामि तवादेशमसंशयम् । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्त्वं मे गृहमागतः

ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ-ਪਾਤ੍ਰ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ।

Verse 20

एवमुक्ताथ मामाह स पिता द्विजसत्तमाः । त्वया वत्सस्य कर्तव्या शुश्रूषा नित्यमेव हि

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ, ਮੈਨੂੰ ਬੋਲੇ: ‘ਤੈਨੂੰ ਵਤਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।’

Verse 21

ततोऽहं विनयोपेतस्तस्य कृत्यानि कृत्स्नशः । करोमि स च मे रात्रौ चित्राः कीर्तयते कथाः

ਫਿਰ ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।

Verse 22

राजर्षीणां पुराणानां देवदानवरक्षसाम् । द्वीपानां पर्वतानां च स्वयं दृष्ट्वा सहस्रशः

ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ; ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ; ਅਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ—ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਵੇਖੀਆਂ ਸਨ।

Verse 23

एकदा तु मया पृष्टः कथांते प्राप्य कौतुकम् । विस्मयाविष्टचित्तेन स द्विजो द्विजसत्तमाः

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਜਦ ਮੇਰਾ ਕੌਤੁਕ ਜਾਗਿਆ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—ਉਹ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ।

Verse 24

भगवन्सुकुमारं ते शरीरं प्रथमं वयः । द्वीपानां च करोषि त्वं कथा श्चित्राः पृथक्पृथक्

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕੋਮਲ ਤੇ ਯੁਵਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲੀ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਦਵੀਪਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹੈਂ।

Verse 25

कथं सर्वं धरापृष्ठं ससमुद्रं निरीक्षितम् । स्वल्पेन वयसा तात विस्तरतो वद

ਹੇ ਤਾਤ! ਇੰਨੀ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਟ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਲਿਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।

Verse 26

त्वया ये कीर्तिता द्वीपाः समुद्राः पर्वतास्तथा । मनसापि न शक्यास्ते गन्तुं मर्त्यैः कथंचन

ਤੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਵੀਪਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਯੋਗ ਨਹੀਂ—ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 27

अत्र कौतूहलं जातमश्रद्धेयं वचस्तथा । श्रुत्वा श्रद्धेयवाक्यस्य तस्मात्सत्यं प्रकीर्तय

ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਕੌਤੁਕ ਜਾਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਵੀ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਚਨ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਸੱਚਾਈ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ।

Verse 28

तपसः किं प्रभावोऽयं किं वा मंत्रपराक्रमः । येन पृथ्वीतलं कृत्स्नं त्वया दृष्टं मुनीश्वर

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਿਸਤਾਰ ਵੇਖ ਲਿਆ?

Verse 29

किं वा देवप्रसादस्तु तवौषधिकृतोऽथवा । तच्च पुण्यतमं तात त्वं मे ब्रूहि सविस्तरम्

ਜਾਂ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਔਖਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ? ਹੇ ਤਾਤ! ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁੰਨਮਈ ਕਾਰਣ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 30

अथ मां स मुनिः प्राह विहस्य मुनिसत्तमाः । सत्यमेतत्त्वया ज्ञातं मम मंत्रपराक्रमम्

ਤਦ ਉਹ ਮੁਨੀ ਮੈਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ! ‘ਤੂੰ ਸਹੀ ਜਾਣਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਹੈ।’

Verse 31

सदाहमष्टसंयुक्तं सहस्रं शिवसन्निधौ । जपामि शिवमंत्रस्य षडक्षरमितस्य च

ਮੈਂ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਤਰ ਦੇ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਵੀ ਜਪਦਾ ਹਾਂ।

Verse 32

त्रिकालं तेन मे जातं सुस्थिरं यौवनं मुने । अतीतानागतं ज्ञानं जीवितं च सुखोदयम्

ਉਸ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਨੇ, ਮੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਗਿਆਨ ਉਪਜਿਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 33

मम वर्षसहस्राणि बहूनि प्रयुतानि च । संजातानि महाभाग दृश्यते प्रथमं वयः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬੀਤ ਗਏ; ਤੱਥਾਪਿ ਮੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਪਹਿਲੀ ਯੌਵਨ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 34

अत्र ते कीर्तयिष्यामि विस्तरेण महामते । यथा सिद्धिर्मया प्राप्ता प्रसादाच्छंकरस्य च

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 35

अहं हि ब्राह्मणो नाम्ना वत्सः ख्यातो महीतले । नानाशास्त्रकृताभ्यासः पुराऽसं वेदपारगः

ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਤਸ ਨਾਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਨਾਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ।

Verse 36

एतस्मिन्नेव काले तु मेनका च वराप्सराः । वसंतसमये प्राप्ता मर्त्यलोके यदृच्छया

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਮੇਨਕਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਪਸਰਾ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਯਦ੍ਰਿਚ্ছਾ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 37

सा गता भ्रममाणाथ काम्यकंनाम तद्वनम् । मत्तकोकिलनादाढ्यं मनोज्ञद्रुमसं कुलम्

ਭਟਕਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਕਾਮ੍ਯਕ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਵਨ ਵਿੱਚ ਗਈ—ਮੱਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ।

Verse 38

यत्रास्ते मुनिशार्दूलो देवरात इति स्मृतः । व्रतस्वाध्यायसंपन्नस्तपसा ध्वस्तकिल्विषः

ਉੱਥੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ ਇਕ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ‘ਦੇਵਰਾਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਪ ਭਸਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

Verse 39

उपविष्टो नदीतीरे देवतार्च्चापरा यणः । श्रद्धया परया युक्त एकाकी निर्जने वने

ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ; ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ।

Verse 40

अथ सा पश्यतस्तस्य विवस्त्रा प्राविशज्जलम् । दिव्यरूपसमोपेता घर्मार्ता वरवर्णिनी

ਤਦ, ਉਸ ਦੇ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੰਗੀ ਹੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਈ; ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ।

Verse 41

अथ तस्य मुनींद्रस्य रेतश्चस्कन्द तत्क्षणात् । दृष्ट्वा तां चारुसर्वांगीं जलमध्यं समाश्रिताम्

ਫਿਰ ਉਸ ਮੁਨੀ-ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੇਤ ਉਸੇ ਛਣ ਝੜ ਪਿਆ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਸੁੰਦਰ ਸਰਵਾਂਗੀ—ਜੋ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੀ ਸੀ।

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता सारंगी सुपिपा सिता । जलमिश्रं तया रेतः पीतं सर्वमशेषतः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਹਰਣੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਤ; ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਉਹ ਰੇਤ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੀ ਲਿਆ, ਇਕ ਰੱਤਾ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡਿਆ।

Verse 43

अथ साऽपि दधे गर्भं मानुषं वै प्रभावतः । अमोघरेतसो मासे सुषुवे दशमे ततः

ਤਦ ਉਸੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਵ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੀਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਮੋਘ ਸੀ।

Verse 44

जनयामास दीप्तांगी कन्यां पद्मदलेक्षणाम् । तस्मिन्नेव जले पुण्ये देवराताश्रमं प्रति

ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਰਾਤ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਦਿਪਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਨਿਆ ਜਨਮੀ।

Verse 45

अथ तां स मुनिर्ज्ञात्वा स्वज्ञानेन स्ववीर्यजाम् । कृपया परयाविष्टो जग्राह च पुपोष च

ਤਦ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਜ੍ਞਾਨ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਵੀਰ੍ਯ-ਜਨਿਤ ਹੈ; ਦਇਆ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ।

Verse 46

स्नेहेन महता युक्तः कृतकौतुकमंगलः । रक्षमाणो वने चैनां श्वापदेभ्यः प्रयत्नतः

ਵੱਡੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬਚਾਉਂਦਾ।

Verse 47

आजहार सुमृष्टानि तत्कृते सुफलानि सः । स्वयं गत्वा सुदूरं च कानने श्वापदाकुले

ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਉਹ ਚੁਣੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਉੱਤਮ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ; ਆਪ ਹੀ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ।

Verse 48

तत्रस्था ववृधे सा च नाम्ना ख्याता मृगावती । शुक्लपक्षे यथा व्योम्नि कलेव शशलक्ष्मणः

ਉਥੇ ਵੱਸਦਿਆਂ ਉਹ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ‘ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੰਦ ਦੀ ਕਲਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Verse 49

अथ सा भ्रममाणेन मया दृष्टा मृगेक्षणा । ततोऽहं कामबाणेन तत्क्षणात्ताडितो हृदि

ਫਿਰ ਮੈਂ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗਨੈਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਬਾਣ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਬੇਧ ਦਿੱਤਾ।

Verse 50

विज्ञाय च कुमारीं तां सवर्णां चारुहासिनीम् । आदरेण गृहं गत्वा स मुनिर्याचितस्ततः

ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਨ ਵਰਣ ਦੀ ਕੁਆਰੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਹਾਸ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਮੁਨੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 51

प्रयच्छैनां मम ब्रह्मन्पत्न्यर्थं निज कन्यकाम् । यथात्मा पोषयिष्यामि भोजनाच्छादनादिभिः

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਮੁਨੀ! ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਾਸਤੇ ਦੇ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਕਰਾਂਗਾ—ਭੋਜਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਸਭ ਨਾਲ।”

Verse 52

ततस्तेन प्रदत्ता मे तत्क्षणादेव सुन्दरी । विधिना शास्त्रदृष्टेन नक्षत्रे भग दैवते

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਪਲ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ—ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਭਗ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ।

Verse 53

ततः कतिपयाहस्य मयोढा सा सुविस्मिता । सखीजनसमायुक्ता फलार्थं निर्गता वने

ਫਿਰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਫਲ ਲੈਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲੀ।

Verse 54

अथ वीरुधसंछन्ने वने तस्मि न्सुसंस्थिते । तया न्यस्तं पदं मूर्ध्नि तृणाच्छन्नस्य भोगिनः

ਫਿਰ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਢੱਕੀ ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਘਾਹ ਹੇਠ ਲੁਕਿਆ ਪਿਆ ਸੱਪ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

Verse 55

सा दष्टा सहसा तेन पतिता वसुधातले । विषार्दिता गतप्राणा तत्क्षणादेव भामिनी

ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨੂੰ ਡੱਸ ਲਿਆ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀ ਉਸੇ ਪਲ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਗਈ।

Verse 56

अथ सख्यः समागत्य तस्या दुःखेन दुःखिताः । शशंसुस्ता यथावृत्तं रुदन्त्यो मम सूतज

ਤਦ ਸਖੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਸੁਣਾ ਗਈਆਂ, ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ।

Verse 57

ततोऽहं सत्वरं गत्वा दृष्ट्वा तां पतितां भुवि । विलापान्कृतवान्दीनो रुदितं करुणस्वरम्

ਤਦ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਦੌੜਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਦਿਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ-ਭਰੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਰੋਇਆ।

Verse 58

इयं मे सुविशालाक्षी मनःप्राणसमा प्रिया । मृता भूमौ यया हीनो नाहं जीवितुमुत्सहे

ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੁਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਅਤਿ ਪਿਆਰੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰੀ ਪਈ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।

Verse 59

सोऽहमद्य गमिष्यामि परलोकं सहानया । प्रियारहितहर्म्यस्य जीवितस्य च किं फलम्

ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਪ੍ਰਿਯਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਬਿਨਾ ਘਰ-ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ?

Verse 60

पुत्रपौत्रवधूभिश्च भृत्यवर्गयुतस्य च । पत्नीहीनानि नो रेजुर्गृहाणि गृहमेधिनाम्

ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ, ਵਧੂਆਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਘਰ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ।

Verse 61

यदीयं कर्णनेत्रांता तन्वंगी मधुरस्वरा । न जीवति पृथुश्रोणी मरिष्येऽ हमसंशयम्

ਜੇ ਇਹ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ—ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨ-ਕੁੰਡਲ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲਟਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ—ਜੀਉਂਦੀ ਨਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 62

एवं विलपमानस्य मम सूत कुलोद्वह । आगताः सुहृदः सर्वे रुरुदुस्तेऽपि दुःखिताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਸੂਤ, ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੁਹਿਰਦ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਹ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪਏ।

Verse 63

रुदित्वा सुचिरं तत्र तैः समं महतीं चिताम् । कृत्वा तां संनिधायाथ प्रदत्तो हव्यवाहनः

ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਰੋਇਆ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਹਵਨ-ਵਾਹਕ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 64

तत आदाय मां कृच्छ्रान्निन्युश्च स्वगृहं प्रति । रुदन्तं प्रस्खलन्तं च मुह्यमानं पदेपदे

ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ; ਮੈਂ ਰੋਂਦਾ, ਡਿੱਗਦਾ-ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਂਦਾ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 65

ततो निशावशेषेऽहमुत्थाय त्वरयाऽन्वितः । कांतादुःखपरीतात्मा गतोऽरण्यं तदेव हि

ਫਿਰ ਜਦ ਰਾਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਹੀ ਮੁੜ ਗਿਆ।

Verse 66

कामेनोन्मत्ततां प्राप्तो भ्रममाण इतस्ततः । विलपन्नेव दुःखार्तो वने जनविवर्जिते

ਕਾਮ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਨਮਾਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਵਿਲਾਪ ਹੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 67

क्व गतासि विशालाक्षि विजनेऽस्मिन्विहाय माम् । नाहं गृहं गमिष्यामि मम दुःखाय निर्दयः

“ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ? ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਨਿਰਦਈ ਭਾਗ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 68

एषोऽरुणकरस्पर्शात्स्वाभां त्यजति चंद्रमाः । निशाक्षये निरुत्साहो यथाहं विधिना कृतः

ਉਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਰੁਤਸਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਉਂ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 69

अयं तनुः समायाति सविता रक्तमंडलः । निगदिष्यति मे वार्तां नूनं कच्चित्त्वदुद्भवाम्

ਹੁਣ ਸੂਰਜ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੋਮਲ ਦਿਸਦਾ, ਲਾਲਿਮਾ ਭਰੇ ਮੰਡਲ ਨਾਲ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਵੇਗਾ—ਸ਼ਾਇਦ ਤੇਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਉੱਠੀ ਹੋਈ।

Verse 70

गगनं व्यापयन्सूर्यः संतापयति मां भृशम् । बाह्ये चाभ्यंतरे कामः कथं वक्ष्यामि जीवितम्

ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਵੀ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਮੈਨੂੰ ਸਤਾਂਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਜੀਊਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?

Verse 71

करींदः स्वयमभ्येति तत्कुचाभौ समुद्वहन् । कुम्भौ गत्वा तु पृच्छामि यदि शंसति तां प्रियाम्

ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਆਪ ਹੀ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੱਥੇ ਦੇ ਦੋ ਕੁੰਭ ਉਸ ਦੇ ਕੁਚਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ‘ਕੁੰਭਾਂ’ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?

Verse 72

एवं प्रलपमानस्य मम मोहो महानभूत् । भास्करांशुप्रतप्तस्य मदनाकुलितस्य च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਮੇਰਾ ਮੋਹ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਦਨ ਦੇ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 73

यंयं पश्यामि तत्राहं भ्रममाणो महावने । वृक्षं वा प्राणिनो वापि तंतं पृच्छामि मोहतः

ਉਸ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ—ਵ੍ਰਿੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਜੀਵ—ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।

Verse 74

त्वद्दंतमुसलप्रख्यं यस्या ऊरुयुगं गज । तां बालां वद चेद्दृष्टा दयां कृत्वा ममोपरि

ਹੇ ਗਜਰਾਜ! ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਯੁਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਊਰੂ ਤੇਰੇ ਦੰਦਾਂ ਵਰਗੀ ਮੁਸਲ-ਸਮ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸ।

Verse 75

त्वया जंबूक चेद्दृष्टा बिंबाफलनिभाधरा । दयिता मम तद्ब्रूहि श्रेयस्ते भविता महत्

ਹੇ ਜੰਬੂਕ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਦਯਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਦੇ ਹੋਠ ਬਿੰਬਾ-ਫਲ ਵਰਗੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 76

अथवा बिल्व शंस त्वं यदि बिल्वोपमस्तनी । भ्रममाणा वने दृष्टा मम प्राणसमा प्रिया

ਅਥਵਾ, ਹੇ ਬਿਲਵ-ਵ੍ਰਿੱਖ! ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਦੇ ਸਤਨ ਬਿਲਵ-ਫਲ ਵਰਗੇ ਹਨ—ਵਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸਮ ਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।

Verse 77

त्वत्पुष्पसदृशांगी सा मम भार्या मनस्विनी । स त्वं चंपक जानीषे यदि त्वं शंस मे द्रुतम्

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇਰੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ; ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਨਸਵਿਨੀ ਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਚੰਪਕ-ਵ੍ਰਿੱਖ! ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸ।

Verse 78

मधूक तव पुष्पेण दयितायाः समौ शुभौ । कपोलौ पांडुरच्छायौ दृष्ट्वा त्वां स्मृतिमागतौ

ਹੇ ਮਧੂਕ ਵ੍ਰਿਖ਼, ਤੇਰੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ੁਭ ਗੱਲ੍ਹ—ਫਿੱਕੀ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਨੋਹਰ—ਯਾਦ ਆ ਗਏ; ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਿਮਰਨ ਮੁੜ ਜਾਗ ਪਿਆ।

Verse 79

कदलीस्तंभ सुव्यक्तं प्रियायाश्च सुकोमलौ । ऊरू त्वत्तोऽपि तन्वंग्याः सत्येनात्मानमालभे

ਹੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਡੰਡੇ, ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਤਨੁਅੰਗੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਊਰੂ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧ ਨਰਮ ਹਨ; ਇਸ ਸੱਚ ਦੀ ਸਾਕ੍ਹੀ ਦੇ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਪਥ ਨਾਲ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ।

Verse 80

भोभो मृग न मे भार्या त्वया दृष्टाऽत्र कानने । त्वत्समे लोचने स्पष्टे कज्जलेन समावृते

ਹੇ ਹੇ ਮ੍ਰਿਗ! ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਭਾਰਿਆ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ? ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ—ਸਾਫ਼ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ—ਪਰ ਕਾਜਲ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

Verse 82

कांतायाः पुरतो नित्यं विधत्तेंऽगं कलापकृत् । विहंगयोनि जातोऽपि वृद्ध्यर्थं पुष्पधन्वनः

ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੋਰ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਗ-ਸੌੰਦਰਯ ਵਿਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਧਨੁਧਾਰੀ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 83

योऽयं संदृश्यते हंसो हंसीमनुस्मरत्यसौ । गतिस्तादृङ्न चाप्यस्य मत्प्रियायाश्च यादृशी

ਇੱਥੇ ਦਿੱਸਦਾ ਇਹ ਹੰਸ ਆਪਣੇ ਹੰਸੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਚਾਲ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੀ ਹੈ।

Verse 84

एक एव सुधन्योऽयं चक्रवाको विहंगमः । मुहूर्तमपि योऽभीष्टां न त्यजेच्चक्रवाकिकाम्

ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨ ਹੈ ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ; ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਲਈ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸਾਥਣ ਚਕਰਵਾਕੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।

Verse 85

य एष श्रूयते रावो विभ्रमं जनयन्मम । किंवा पिकसमुत्थो ऽयं किं वा मे दयितोद्भवः

ਇਹ ਜੋ ਹੁਣ ਰੋਲਾ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਇਹ ਕੋਇਲ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੈ?

Verse 86

मां दृष्ट्वाऽयं मृगो याति तं मृगी याति पृष्ठतः । धावमाना ममाप्येवमनुयाति पुरा प्रिया

ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਹਰਣ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰਨੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਉਂ ਹੀ ਕਦੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵੀ ਦੌੜਦੀ ਹੋਈ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।

Verse 87

वारणोऽयं प्रियां कांतामनुरागानुयायिनीम् । स्पर्शयत्यग्रहस्तेन मम संस्मारयन्प्रियाम

ਇਹ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਂਤਾ ਨੂੰ—ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ—ਸੂੰਡ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 88

हा प्रिये मृगशावाक्षि तप्तकांचनसंनिभे । कथं मां न विजानासि भ्रमंतमिह कानने

ਹਾਏ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਹਰਣ-ਬੱਚੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ! ਮੈਂ ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੀ?

Verse 89

क्व सा भक्तिः क्व सा प्रीतिः क्व सा तुष्टिः क्व सा दया । निगदन्तं सुदीनं मां संभाषयसि नो यतः

ਉਹ ਭਗਤੀ ਕਿੱਥੇ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿੱਥੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕਿੱਥੇ, ਉਹ ਦਇਆ ਕਿੱਥੇ—ਜਦ ਮੈਂ ਅਤਿ ਦਿਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।

Verse 90

एवं प्रलपमानस्य मम प्राप्ताः सुहृज्जनाः । अन्वेषंतः पदं तत्र वनेषु विषमेषु च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਸੁਹਿਰਦ ਮਿੱਤਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨ-ਰਾਹ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।

Verse 91

ततस्तैः कोपरक्ताक्षैः प्रोक्तोऽहं सूतनंदन । भर्त्सद्भिः परुषैर्वाक्यैर्धिक्त्वां काममयाधुना

ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਕ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ—ਕਠੋਰ ਡਾਂਟ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ: “ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈਂ।”

Verse 92

त्वं किं शोचसि मूढात्मन्नशोच्यं जीवितं नृणाम् । यतस्त्वामपि शोचंतं शोचयिष्यंति चापरे

ਹੇ ਮੂੜ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੋਗ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਤੂੰ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਇਕ ਦਿਨ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਨਗੇ।

Verse 93

यूयं वयं तथा चान्ये संजाताः प्राणिनो भुवि । सर्व एव मरिष्यामस्तत्र का परिदेवना

ਤੁਸੀਂ, ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ ਹੋਰ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਰਨਗੇ; ਫਿਰ ਵਿਲਾਪ ਲਈ ਥਾਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

Verse 94

अदर्शनात्प्रिया प्राप्ता पुनश्चादर्शनं गता । न सा तव न तस्यास्त्वं वृथा किमनुशोचसि

ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ‘ਪਾਇਆ’, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਨਾ ਉਹ ਤੇਰੀ ਹੈ, ਨਾ ਤੂੰ ਉਸਦਾ—ਫਿਰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 95

नायमत्यंतसंवासः कस्यचित्केनचित्सह । अपि स्वेन शरीरेण किमुतान्यैर्वृथा जनैः

ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਈ ਵਾਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਥਾਈ ਸਾਥ ਨਹੀਂ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ?

Verse 96

मृतं वा यदि वा नष्टं योतीतमनुशोचति । स दुःखेन लभेद्दुःखं द्वावनर्थो प्रपद्यते

ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਲਈ ਹੀ ਰੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਅਨਰਥ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

एवं संबोधयित्वा मां गृहीत्वा ते मुहुर्जनैः । निन्यु र्गृहं ततः सर्वे वनात्तस्मात्सुदारुणात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ-ਬੁਝਾ ਕੇ, ਉਹ ਲੋਕ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਚਲੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

Verse 98

ततो मम गृहस्थस्य स्मरमाणस्य तां प्रियाम् । उत्पन्नः सुमहान्कोपः सर्पान्प्रति महामते

ਫਿਰ ਮੈਂ—ਗ੍ਰਿਹਸਥ—ਜਦੋਂ ਉਸ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਸੱਪਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਠਿਆ।

Verse 99

ततः कोपपरीतेन प्रतिज्ञातं मया स्फुटम् । सर्पानुद्दिश्य यत्सर्वं तन्निबोधय दारुणम्

ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਮੈਂ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ। ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਨਿਸ਼ਚਯ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣੋ।

Verse 100

अद्यप्रभृति चेन्नाहं सर्पं दृष्टिवशं गतम् । निहन्मि दण्डघातेन तत्पापं स्याद्ध्रुवं मम

ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠ ਆਇਆ ਕੋਈ ਸੱਪ ਮੈਂ ਡੰਡੇ ਦੇ ਘਾਟ ਨਾਲ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਪਾਪ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ।

Verse 101

यच्च निक्षेपहर्तॄणां यच्च विश्वासघातिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਜਮ੍ਹਾਂ ਧਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਵੇ—ਜੇ ਮੈਂ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠ ਆਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ।

Verse 102

यत्पापं साधुनिंदायां मातापितृवधे च यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪਾਪ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਵੇ—ਜੇ ਮੈਂ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠ ਆਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ।

Verse 103

परदाररतानां च यत्पापं जीवघातिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਵੇ—ਜੇ ਮੈਂ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠ ਆਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ।

Verse 104

उक्तौ चाभिरतानां च यत्पापं गरदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੇ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ।

Verse 105

कृतघ्नानां च यत्पापं परवित्तापहारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਨਾਸ਼ੁਕਰਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੇ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ।

Verse 106

यत्पापं शस्त्रकर्तृणां तथा वह्निप्रदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੇ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ।

Verse 107

व्रतभंगेन यत्पापं व्रतिनां निंदयापि यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਵਰਤ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੇ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ।

Verse 108

यत्पापं भ्रूणहत्यायां मृष्टमांसाशिनां च यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੇ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ।

Verse 109

वृक्षच्छेद प्रसक्तानां यत्पापं शल्यकारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਏ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਰੁੱਖ ਕੱਟਣ ਦੇ ਆਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯ ਵਾਂਗ ਘਾਵ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਆਵੇ।

Verse 110

पाखंडिनां च यत्पापं नास्तिकानां च यद्भवेत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਏ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਪਾਖੰਡੀ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਆਵੇ।

Verse 111

मांसमद्यप्रसक्तानां यत्पापं विटभोजिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਏ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਮਾਸ ਤੇ ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਆਦੀ ਅਤੇ ਨੀਚ/ਅਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ।

Verse 112

मृषावादप्रसक्तानां पररंध्रावलोकिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਏ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦੇ ਆਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਭੇਦ ਟਟੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਆਵੇ।

Verse 113

यत्पापं साक्ष्यकर्तृणां धान्यसंग्रहकारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਏ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਛੁਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਆਵੇ।

Verse 114

आखेटकरतानां च यत्पापं पाशदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੰਦੇ ਤੇ ਬੰਧਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਹੈ—ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਇਆ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਆਵੇ।

Verse 115

नित्यं प्रेषणकर्तॄणां यत्पापं मधुजीविनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਜੋ ਪਾਪ ਸਦਾ ਦੂਤਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਧੁ ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਇਆ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਆਵੇ।

Verse 116

अदृष्टदेववक्त्राणां यत्पापं मत्स्यजीविनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਜੋ ਪਾਪ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੱਛੀ ਫੜ ਕੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਇਆ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਆਵੇ।

Verse 117

विवादे पृच्छमानानां पक्षपातेन जल्पताम् । भयाद्वा यदि वा लोभाद्द्वेषाद्वा कामतोऽपि वा

ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਜੋ ਪੱਖਪਾਤ ਨਾਲ ਬੋਲਣ, ਚਾਹੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਲੋਭ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ ਵੀ—

Verse 118

यत्पापं तु भवेत्तेषां निर्दयानां दुरात्मनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਉਹਨਾਂ ਨਿਰਦਈ, ਦੁਰਾਤਮਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਉੱਠਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਇਆ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਆਵੇ।

Verse 119

कन्याविक्रयकर्तृणां यत्पापं पापसंगिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਹੈ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਆਵੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਿਗਾਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਇਆ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ।

Verse 120

विद्याविक्रयकर्तॄणां यत्पापं समुदाहृतम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਪਾਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਆਵੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਿਗਾਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਆਇਆ ਇਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ।

Verse 121

एवं मया प्रतिज्ञाय कोपाविष्टेन सूतज । गृहीतो लगुडः स्थूलो वधार्थं पवनाशिनाम्

ਇਉਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਪਵਨ-ਭੱਖੀ (ਸੱਪਾਂ) ਦੇ ਵਧ ਲਈ।

Verse 122

ततःप्रभृत्यहं भूमौ भ्रमामि लगुडायुधः । ब्राह्मीं वृत्तिं परित्यज्य मार्गमाणो भुजंग मान्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਦਾ-ਹਥਿਆਰ ਧਾਰ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵਰਤੀ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 123

मया कोपपरीतेन बहवः पन्नगा हताः । विषोल्बणा महाकायास्तथान्ये मध्यमाधमाः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੱਪ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ; ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤੀਖੇ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਮੱਧਮ ਤੇ ਨੀਚ ਜਾਤ ਦੇ।

Verse 124

एकदाहं वनं प्राप्तो गहनं लगु डायुधः । शयानं तत्र चापश्यं जलसर्पं वयोऽधिकम्

ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਗਦਾ ਧਾਰ ਕੇ ਘਣੇ, ਗਹਿਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਬੁੱਢਾ ਜਲ-ਸਰਪ ਸ਼ਾਂਤ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

Verse 125

ततोऽहं दंडमुद्यम्य कालदंडोपमं रुषा । हन्मि तं यावदेवाहं स मां प्रोवाच पन्नगः

ਤਦ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇ ਦੰਡ ਵਰਗਾ ਦੰਡ ਚੁੱਕਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਪੰਨਗ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲ ਪਿਆ।

Verse 126

नापराध्यामि ते किंचिदहं ब्राह्मणसत्तम । संरंभात्तत्किमर्थं मां जिघांससि वयोऽधिकम्

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ—ਇਕ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ—ਕਿਉਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?”

Verse 127

ततो मया स संप्रोक्तः कोपात्सलि लपन्नगः । महामन्युपरीतेन स्मृत्वा भार्यां मृगावतीम् । मम भार्या प्रिया पूर्वं सर्पेणासीद्विनाशिता

ਤਦ ਮਹਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਜਲਜ ਪੰਨਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯ ਭਾਰਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਸੱਪ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।”

Verse 128

ततोऽहं तेन वैरेण सूदयामि महो रगान् । अद्य त्वामपि नेष्यामि वैवस्वतगृहं प्रति । हत्वा दंडप्रहारेण तस्मादिष्टतमं स्मर

“ਇਸ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਸਰਪਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮ) ਦੇ ਘਰ ਭੇਜਾਂਗਾ; ਦੰਡ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਹਤ ਕਰ ਕੇ—ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ।”

Verse 129

ततः स मां पुनः प्राह भयेन महतावृतः । शृणु तावद्वचोऽस्माकं ततः कुरु यथोचितम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ: “ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀ ਬਾਤ ਸੁਣ; ਫਿਰ ਜੋ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰ।”

Verse 130

अन्ये ते पन्नगा विप्र ये दशंतीह मानवान् । वयं सलिलसंभूता निर्विषाः सर्परूपिणः

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਨਾਗ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਅਸੀਂ ਜਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਾਂ—ਸੱਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਿਸ਼-ਰਹਿਤ ਹਾਂ।”

Verse 131

एवं प्रजल्पमानोऽपि स दंडेन मया हतः । सूत तत्सूदनार्थाय निर्विकल्पेन चेतसा

ਇਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਹੇ ਸੂਤ! ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਵੱਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 132

अथासौ लगुडस्पर्शात्तत्क्षणादेव पन्नगः । द्वादशार्क प्रतीकाशो बभूव पुरुषो महान्

ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਲਾਠੀ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਾਗ ਉਸੇ ਪਲ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 133

तदाश्चर्यं समालोक्य ततोऽहं विस्मयान्वितः । उक्तवांस्तं प्रणम्योच्चैः क्षम्यतामिति सादरम्

ਉਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 134

को भवान्किमिदं रूपं कृतं सर्पमयं विभो । किं वा ते ब्रह्मशापोऽयं किं वा क्रीडा सदेदृशी

ਹੇ ਵਿਭੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇਹ ਸੱਪ-ਸਰੂਪ ਕਿਉਂ ਧਾਰਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਹੈ?

Verse 135

ततः प्रोवाच मां हृष्टः स नरः प्रश्रयान्वितः । शृणुष्वावहितो भूत्वा वृत्तांतं स्वं वदामि ते

ਤਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਬੋਲਾ: “ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 136

अहमासं पुरा विप्र चमत्कारपुरोत्तमे । युवा परमतेजस्वी धनवान्सुसमृद्धिभाक्

“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ), ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੀ—ਜਵਾਨ, ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲਾ।”

Verse 138

कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र यात्रा व्यजायत । तत्र वादित्रघोषेण नादितं भुवनत्रयम्

“ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਯਾਤਰਾ-ਉਤਸਵ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਐਸਾ ਨਾਦ ਗੂੰਜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਭਰ ਗਏ ਹੋਣ।”

Verse 139

अथ तत्र समायाता मुनयः संशितव्रताः । देवस्य दर्शनार्थाय शतशोऽथ सहस्रशः

“ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।”

Verse 140

शैवाः पाशुपताश्चैव तथा कापालिकाश्च ये । महाव्रतधराश्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

ਸ਼ੈਵ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਤੇ ਕਾਪਾਲਿਕ ਵੀ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ—ਸਭ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 141

एकाहारा निराहारा वायुभक्षास्तथापरे । अब्भक्षाः फल भक्षाश्च शीर्णपर्णाशिनस्तथा

ਕੋਈ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ, ਕੋਈ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿੰਦੇ; ਕੋਈ ਵਾਯੁ-ਭਕਸ਼, ਕੋਈ ਜਲ-ਭਕਸ਼; ਕੋਈ ਫਲ ਖਾਂਦੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਹੀ ਆਹਾਰ ਕਰਦੇ।

Verse 142

तेऽभिवन्द्य यथान्यायं देवदेवं महेश्वरम् । उपाविष्टाः पुरस्तस्य कथाश्चक्रुः पृथग्विधाः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 143

राजर्षीणां पुराणानां देवेन्द्राणां च हर्षिताः । दयाधर्मसमोपेतास्तथान्येऽपि च भूरिशः

ਹਰਖਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤੇ, ਦਇਆ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 146

एवं महोत्सवे तत्र वर्तमाने महोदये । आगतो बहुभिः सार्धमहं यौवनगर्वितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ—ਉੱਚ ਮੰਗਲਮਯ ਉਦਯ—ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਇਆ, ਯੌਵਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ।

Verse 147

शिवदर्शनविद्वेषी तमसा संवृताशयः । यात्रोत्सव विनाशाय प्रेरितोऽन्यैः सुदुर्जनैः

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਨੀਚ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ-ਉਤਸਵ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 148

जलसर्पं समादाय सुदीर्घं भीषणाकृतिम् । लेलिहानं मुहुर्जिह्वां जरया परया वृतम्

ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਜਲ-ਸਰਪ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ—ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ; ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਮੁੜ ਮੁੜ ਲਹਿਰਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਘੋਰ ਬੁੱਢਾਪੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 149

ततश्च क्षिप्तवांस्तत्र महाजनसमागमे । तं दृष्ट्वा विद्रुताः सर्वे जना मृत्युभयार्दिताः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 150

तत्रासीत्तापसो नाम्ना सुप्रभः शंसितव्रतः । समाधिस्थः सुशिष्याढ्यस्तपसा दग्धकिल्बिषः

ਉੱਥੇ ਸੁਪ੍ਰਭ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸੁਯੋਗ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪਾਪ ਸਾੜ ਚੁੱਕਿਆ।

Verse 151

निष्कंपां सुदृढामृज्वीं नातिस्तब्धां न कुंचिताम् । ग्रीवां दधत्स्थिरां यत्नाद्गात्रयष्टिं च सर्वतः

ਉਸ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖਿਆ—ਬਿਨਾ ਕੰਬੇ, ਬਹੁਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਸਿੱਧੀ; ਨਾ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਨਾ ਝੁਕੀ ਹੋਈ—ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਆਸਨ-ਯਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਥਿਰ ਰੱਖਿਆ।

Verse 152

संपश्यन्नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् । तालुमध्यगतेनैव जिह्वाग्रेणाचलेन च

ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਾਸਿਕਾ ਦੇ ਅਗਰ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਵੇਖਦਾ; ਤਾਲੂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਅਚਲ ਜੀਭ ਦੇ ਅਗਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰੱਖਿਆ।

Verse 155

पश्यन्पद्मासनस्थं च वैदनाथं महेश्वरम् । यमक्षरं वदंत्येव सर्वगं सर्ववेदिनम्

ਉਸ ਨੇ ਪਦਮਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅੱਖਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਤੇ ਸਰਵਵੇਦੀ ਹੈ।

Verse 156

अनिंद्यं चाप्यभेद्यं च जरामरणवर्जितम् । पुलकांचितसर्वांगो योगनिद्रावशंगतः

ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਅਭੇਦ੍ਯ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਰੋਮਾਂਚ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਕੰਬ ਉਠੇ—ਉਹ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 158

अंगुष्ठतर्जनीयोगं कृत्वा हृदयसंगतम् । एवं तत्रोपविष्टस्य स सर्पस्तस्य विग्रहम्

ਅੰਗੂਠੇ ਤੇ ਤਰਜਨੀ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਦਰਾ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ-ਰੂਪ ਵੱਲ ਉਹ ਸੱਪ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 159

वेष्टयामास भोगेन निश्चलस्य महात्मनः । एतस्मिन्नंतरे शिष्यस्तस्यासीत्सुतपोऽन्वितः

ਉਹ ਸੱਪ ਨਿਸ਼ਚਲ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਟ ਪਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਸੁਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

Verse 160

श्रीवर्धनैतिख्यातो नानाशास्त्रकृतश्रमः । स दृष्ट्वा सर्पभोगेन समंताद्वेष्टितं गुरुम्

ਸ਼੍ਰੀਵਰਧਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

Verse 161

नातिदूरस्थितं मां च ज्ञात्वा तत्कर्मकारिणम् । उवाच परुषं वाक्यं कोपसंरक्तलोचनः

ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਕਰਤੂਤ ਮੇਰੇ ਹੀ ਹੱਥੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 162

स्फुरताधरयुग्मेन बाष्पगद्गदया गिरा । मया चेत्सुतपस्तप्तं गुरुशुश्रूषया सदा

ਕੰਬਦੇ ਹੋਠਾਂ ਅਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅਟਕੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ (ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਤਮ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ…”

Verse 163

निर्विकल्पेन चित्तेन यदि ध्यातो महेश्वरः । तेन सत्येन दुष्टोऽयं पापात्मा ब्राह्मणाधमः । ईदृक्कायो भवत्वाशु गुरुर्मे येन धर्षितः

“ਜੇ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਉਸ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਪਾਪੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ, ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 164

अथाहं सर्पतां प्राप्तस्तत्क्षणादेव दारुणाम् । पश्यतां सर्वलोकानां वदतां साधुसाध्विति

ਤਦ ਮੈਂ ਉਸੇ ਪਲ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ, “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!”

Verse 165

अथ गत्वा समाधेः स पर्यंतं संयतो मुनिः । ददर्श निज गात्रस्थं द्विजिह्वं दारुणाकृतिम्

ਫਿਰ ਸੰਯਮੀ ਮੁਨੀ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਦਾਰੁਣ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ ਦੋ-ਜਿਹਭੀ (ਦੁਹਰੀ ਜੀਭ ਵਾਲੀ) ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 166

अथ सर्पाकृतिं मां च दुःखेन महतान्वितम् । तटस्थं भयसंत्रस्तं तथा सर्वजनं तदा

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਪ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਯਭੀਤ ਵੇਖਿਆ।

Verse 168

न मे प्रियं कृतं शिष्य त्वयैतत्कर्म कुर्वता । शपता ब्राह्मणं दीनंनैष धर्मस्तपस्विनाम्

“ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾ, ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਇੱਕ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ। ਇਹ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।”

Verse 169

समो मानेऽपमाने च समलोष्टाश्मकांचनः । तपस्वी सिद्धिमायाति सुहृच्छत्रुसमाकृतिः

ਮਾਨ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤਪਸਵੀ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 170

तस्मादजानता वत्स शप्तोऽयं ब्राह्मणस्त्वया । बाल्यभावात्प्रसादोऽस्य भूयोयुक्तो ममाज्ञया

“ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਤੇਰੀ ਬਾਲ-ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਅਪਕੁਚਤਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋਵੇ।”

Verse 171

अथ श्रीवर्धनः प्राह प्रणिपत्य निजं गुरुम् । अमर्षवशमापन्नः कृतांजलिपुटः स्थितः

ਤਦ ਸ਼੍ਰੀਵਰਧਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ; ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 172

अज्ञानाद्यदिवा ज्ञानान्मया यद्व्याहृतं वचः । तत्तथैव न संदेहस्तस्मान्मौनं गुरो कुरु

ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਜੋ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਓਹੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗੁਰੂ, ਮੌਨ ਧਾਰੋ।

Verse 173

न मृषा वचनं प्रोक्तं स्वैरेणापि गुरो मया । किं पुनर्यत्तवार्थाय तस्मान्मौनं समाचर

ਹੇ ਗੁਰੂ, ਮੈਂ ਬੇਧਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝੂਠਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ; ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਹੀ ਅਰਥ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਝੂਠ ਬੋਲਾਂ? ਇਸ ਲਈ ਮੌਨ ਅਪਣਾਓ।

Verse 174

पश्चादुदयते सूर्यः शोषं याति महार्णवः । अपि मेरुश्च शीर्येत न मे स्यादन्यथा वचः

ਸੂਰਜ ਪੱਛਮੋਂ ਉਗ ਆਵੇ, ਮਹਾਸਾਗਰ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵੀ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 175

तमुवाच गुरुः शिष्यं स पुनः श्लक्ष्णया गिरा । जानाम्यहं न ते वाणी कथंचिज्जायतेऽन्यथा

ਤਦ ਗੁਰੂ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕੋਮਲ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਵਾਣੀ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।”

Verse 176

सदा शिष्यो वयःस्थोपि शासनीयः प्रयत्नतः । किं पुनर्बाल एव त्वं तेन त्वां वच्मि भूरिशः

ਸਦਾ ਚੇਲਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਮਰਦਾਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਅਜੇ ਬਾਲਕ ਹੈਂ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 177

धर्मं न व्ययते कोऽपि मुनीनां पूर्वसंचितम् । तपोधर्मविहीनानां गतिस्तेषां न विद्यते

ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪੂਰਵਕਾਲ ਤੋਂ ਜੋ ਧਰਮ ਸੰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਘਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਤਪ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਨਹੀਂ।

Verse 178

तस्मात्क्षमां पुरस्कृत्य वर्तितव्यं तपस्विभिः

ਇਸ ਲਈ ਤਪਸਵੀ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 179

न पापं प्रति पापः स्याद्बुद्धिरेषा सनातनी । आत्मनैव हतः पापो यः पापं तु समाचरेत्

ਪਾਪ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪਾਪ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 180

दग्धः स दहते भूयो हतमेवनिहंति च । सम्यग्ज्ञानपरित्यक्तो यः पापे पापमाचरेत्

ਜੋ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਫਿਰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਫਿਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਮ੍ਯਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਾਪ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਨਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 181

उपकारिषु यः साधुः साधुत्वे तस्य को गुणः । अपकारिषु यः साधुः कीर्त्यते जनैः

ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਧੁ ਰਹੇ, ਉਸ ਸਾਧੁਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਕੀ ਹੈ? ਪਰ ਜੋ ਅਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਧੁ ਰਹੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਰਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 182

एवमुक्त्वा स तं शिष्यं ततो मामिदमब्रवीत् । दयया परया युक्तः सुव्रतः शंसितव्रतः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਪਰਮ ਦਇਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੁਵ੍ਰਤ—ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਬੋਲਿਆ।

Verse 183

नान्यथा वचनं भावि मम शिष्यस्य पन्नग । कञ्चित्कालं प्रतीक्षस्व तस्मात्सर्पवपुःस्थितः

“ਹੇ ਨਾਗ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦਾ ਬਚਨ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ।”

Verse 184

सर्प उवाच । कस्मिन्काले मुनिश्रेष्ठ शापो मेऽस्तमुपैष्यति । प्रसादं कुरु दीनस्य शापस्याज्ञानिनस्तथा

ਸੱਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਕਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਦਿਨ ਹਾਂ—ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।”

Verse 185

सुव्रत उवाच । मुहूर्तमपि गीतादि यः करोति शिवालये । न तस्य शक्यते कर्तुं संख्या धर्मस्य भद्रक

ਸੁਵ੍ਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰਕ, ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਭਰ ਵੀ ਗੀਤ ਆਦਿ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ-ਫਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।”

Verse 186

मुहूर्तमपि यो विघ्नं करोति च महोत्सवे । तस्य पापस्य नो संख्या कर्तुं शक्या हि केनचित्

ਜੋ ਕੋਈ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਭਰ ਵੀ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

Verse 188

शैवं षडक्षरं मंत्रं योजपेच्छ्रद्धयान्वितः । अपि ब्रह्मवधा त्पापं जातं तस्य प्रणश्यति

ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼ੈਵ ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 189

दशभिर्दिनजं पापं विंशत्या वत्सरोद्भवम् । षडक्षरस्य जाप्येन पापं क्षालयते नरः

ਦਸ ਵਾਰ (ਜਪ) ਨਾਲ ਦਿਨ-ਜਨਮ ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੀਹ ਨਾਲ ਸਾਲ ਭਰ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਪਾਪ। ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਜਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 190

तस्मात्त्वं जलमध्यस्थस्तं मंत्रं जप सादरम् । येन पापं क्षयं याति कृतमप्यन्यजन्मनि

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 191

यदा त्वां जलमध्यस्थं वत्सोनाम द्विजो रुषा । ताडयिष्यति दण्डेन तदा मोक्षमवाप्स्यसि

ਜਦ ਤੂੰ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਵਤਸੋਨਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਦ੍ਵਿਜ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 192

तस्माद्गच्छ द्रुतं सर्प स्थानादस्माज्जलाशये । किञ्चिदिष्टं मया प्रोक्तो विरराम स सन्मुनिः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੱਪ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਹਿਤਕਾਰੀ ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਸੀ, ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸੱਚਾ ਮੁਨੀ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 193

ततोऽहं दुःखसंयुक्तः संप्राप्तोऽत्र जलाशये । षडक्षरं जपन्मन्त्रं नित्यमेव व्यवस्थितः

ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਥੇ ਇਸ ਜਲਾਸ਼ਯ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 194

त्वत्प्रसादादहं मुक्तः सर्पत्वाद्ब्राह्मणोत्तम । किं करोमि प्रियं तेऽद्य तस्माच्छीघ्रतरं वद

ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸੱਪ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।

Verse 195

वत्सोनाम न सन्देहः स त्वं यः कीर्तितो मम । सुव्रतेन विमानं मे पश्यैतदुपसर्पति

ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਵਤਸ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਉਹ ਹੈਂ ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵੇਖ: ਮੇਰਾ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 196

ततः प्रोक्तो मया सम्यक्स सर्पो दिव्यरूपधृक् । भगवन्नुपदेशं मे किञ्चिद्देहि शुभाव हम्

ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਸੱਪ ਨੂੰ—ਜੋ ਹੁਣ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ—ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ‘ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ।’

Verse 197

येन नो जायते दुःखं प्रियलोपसमुद्भवम् । न दारिद्यं न च व्याधिर्न च शत्रुपराभवः

ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਯ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਨਾ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ, ਨਾ ਰੋਗ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵੈਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਪਰਾਜਯ।

Verse 198

अथोवाच स मां भूयः सोत्सुकः पुरुषोत्तमः । प्रश्नभारः समाख्यातस्त्वया मम द्विजोत्तम

ਫਿਰ ਉਹ ਉਤਸੁਕ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ: ‘ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਭਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।’

Verse 199

न चैतच्छक्यते वक्तुं विमाने समुपस्थिते । विस्तरात्तु ततो वच्मि संक्षेपेण तव द्विज

ਹੁਣ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 200

शैवः षडक्षरो मन्त्रो नृणामशुभहारकः । स त्वया शक्तितो विप्र जपनीयो दिवानिशम्

ਸ਼ੈਵ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਇਸ ਦਾ ਜਪ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰ।

Verse 201

ततः प्राप्स्यत्यसंदिग्धं यद्यद्वांछसि चेतसा । स्वर्गं वा यदि वा मोक्षं विमुक्तः सर्वपातकैः

ਉਸ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ—ਸਵਰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼—ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।

Verse 202

मया हि सुमहत्पापं सर्वदा समनुष्ठितम् । तत्रापि मंत्रमाहात्म्यात्प्राप्ता लोका महोदयाः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਆਇਆ; ਤਾਂ ਵੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮਹੋਦਯ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 203

एको दानानि सर्वाणि यच्छति श्रद्धयान्वितः । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ਇੱਕ ਭਗਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੈ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 204

सर्वतीर्थाभिषेकं च कुरुतेऽन्यो नरो द्विज । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸੇਕ-ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੈ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 205

चांद्रायणसहस्रं तु कुरुतेऽन्यो यथोचितम् । षडक्षरं जपेदन्यो मंत्रं ताभ्यां समं फलम्

ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 206

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते सलिलाशयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे यावद्वर्षशतं नरः

ਮਨੁੱਖ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸੁੱਤਾ ਰਹੇ, ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰੇ—ਇਉਂ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ।

Verse 207

अन्यः षडक्षरं मन्त्रं शुचिः श्रद्धासमन्वितः । जपेदहर्निशं मर्त्यः फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ਪਰ ਜੋ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ-ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਪ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਉਸ (ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 208

पितृपक्षे सदा चैको गयायां श्राद्धमाचरेत् । अन्यः षडक्षरं मन्त्रं जपेत्ताभ्यां समं फलम्

ਪਿਤ੍ਰਪੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਦਾ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ; ਦੂਜਾ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 209

गोसहस्रं ददात्येकः कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜ੍ਯੇਠ-ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਦੂਜਾ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ—ਫਲ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਨ ਹੈ।