Adhyaya 232

Verse 1

ऋषय ऊचुः । प्रसुप्ते देवदेवेशे शंखचक्रगदाधरे । यच्चान्यदपि कर्तव्यं नियमो व्रतमेव वा

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ਵਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਵ੍ਰਤ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣਾ ਯੋਗ ਹੈ?

Verse 2

होमो वाथ जपो वाथ दानं वा तद्वदस्व नः । सूत उवाच । यः कश्चिन्नियमो विप्राः प्रसुप्ते गरुडध्वजे

ਕੀ ਇਹ ਹੋਮ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਪ ਹੈ, ਜਾਂ ਦਾਨ—ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਵੀ ਨਿਯਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—

Verse 3

अनंतफलदः स स्यादित्युवाच पितामहः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कश्चिद्बाह्यो विजानता

ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਨਿਯਮ (ਦਿੱਖੀ ਵਰਤ) ਅਵਸ਼੍ਯ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 4

नियमो वा जपो होमः स्वाध्यायो व्रतमेव वा । कर्तव्यं ब्राह्मणश्रेष्ठास्तुष्ट्यर्थं चक्रपाणिनः

ਚਾਹੇ ਨਿਯਮ ਹੋਵੇ, ਜਪ ਹੋਵੇ, ਹੋਮ ਹੋਵੇ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਰਤ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ—ਇਹ ਸਭ ਚਕ੍ਰਪਾਣੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 5

चतुरो वार्षिकान्मासानेकभक्तेन यो नयेत् । वासुदेवं समुद्दिश्य स धनी जायते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਮਹੀਨੇ (ਚਾਤੁਰਮਾਸ) ਇਕ-ਭਕਤ—ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ—ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਰ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

नक्षत्रैर्भोंजनं कुर्याद्यः प्रसुप्ते जनार्दने । स धनी रूपसंपन्नः सुमतिश्च प्रजायते

ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਰੂਪ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸੁਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

एकांतरोपवासैश्च यो नयेद्द्विजसत्तमाः । चतुरो वार्षिकान्मासान्वैकुंठे स सदा वसेत्

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਜੋ ਕੋਈ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 8

षष्ठान्नकालभोजी स्याद्यः प्रसुप्ते जनार्दने । राजसूयाश्वमेधाभ्यां स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਵੇਲੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੋਹਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

त्रिरात्रोपोषितो यस्तु चतुर्मासान्सदा नयेत् । न स भूयोऽपि जायेत संसारेऽत्र कथंचन

ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 10

सायंप्रातः परो भूत्वा चतुर्मासान्सदा नयेत् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य स फलं लभते नरः

ਜੋ ਸਾਂਝ ਤੇ ਸਵੇਰ ਦੋਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਉੱਚੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਧਾਰ ਕੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਭਾਏ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

अयाचितं चरेद्यस्तु प्रसुप्ते मधुसूदने । न विच्छेदो भवेत्तस्य कदाचित्सह बंधुभिः

ਜਦੋਂ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸੀ ਤੇ ਜੀਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕਦੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 12

तैलाभ्यंगं च यो जह्याद्घृताभ्यंगं विशेषतः । चतुरो वार्षिकान्मासान्स स्वर्गे भोगभाग्भवेत्

ਜੋ ਤੈਲ ਦਾ ਅਭ੍ਯੰਗ ਛੱਡ ਦੇਵੇ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਘੀ ਦਾ ਲੇਪ—ਸਾਲ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ (ਚਾਤੁਰਮਾਸ) ਤੱਕ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 13

ब्रह्मचर्येण यो मासांश्चतुरोऽपि नयेन्नरः । विमानवरमारूढः स स्वर्गे स्वेच्छया वसेत्

ਜੋ ਨਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰ੍ਯ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਉਹ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵੀ ਬਿਤਾਏ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 14

यः स्नानं चतुरो मासान्कुरुते तैलवर्जितम् । मधुमांसपरित्यागी स भवेन्मुक्तिभाक्सदा

ਜੋ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਤੇਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਧੁ ਤੇ ਮਾਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 16

न स पापेन लिप्येत संवत्सरकृते पुनः । एतत्प्राह द्विजश्रेष्ठा मनुः स्वायंभुवो वचः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਫਿਰ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇੱਕ ਸੰਵਤਸਰ ਤੱਕ ਵੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼-ਵਚਨ ਹੈ।

Verse 17

शाके संक्रमते ब्रह्मा श्रावणे मासि संस्थिते । दध्नि भाद्रपदे विष्णुः क्षीरे चाश्वयुजे हरः

ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕ (ਹਰੀ ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਵਯੁਜ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

वर्जयेच्छ्रावणे शाकं दधि भाद्रपदे च यः । क्षीरमाश्वयुजे मासि कार्तिके च सदामिषम्

ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ ਸਾਗ-ਪੱਤੇ ਤਿਆਗੋ, ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ, ਆਸ਼੍ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਮਾਸ ਦਾ ਪੂਰਨ ਤਿਆਗ ਕਰੋ।

Verse 19

यः कांस्यं वर्जयेन्मर्त्यः प्रसुप्ते गरुडध्वजे । स फलं प्राप्नुयात्कृत्स्नं वाजपेयातिरात्रयोः

ਜਦੋਂ ਗਰੁੜ-ਧ੍ਵਜ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ, ਤਦ ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਕਾਂਸ੍ਯ (ਘੰਟੀ-ਧਾਤ) ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਜਪੇਯ ਅਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

अक्षारलवणाशी च यो भवेद्ब्राह्मणोत्तमः । तस्यापि सकलाः पूर्ताः प्रभवंति सदा ततः

ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖਾਰ ਅਤੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਉਸ ਲਈ ਪੂર્ત ਧਰਮਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪੁੰਨ ਸਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 21

यो होमं चतुरो मासान्प्रकरोति तिलाक्षतैः । स्वाहांतैर्वैष्णवैर्मंत्रैर्न स रोगेण युज्यते

ਜੋ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤਿਲ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ ਨਾਲ, ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ।

Verse 22

यो जपेत्पौरुषं सूक्तं स्नात्वा विष्णोः स्थितोऽग्रतः । मतिस्तस्य विवर्धेत शुक्लपक्षे यथोडुराट्

ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 23

शतमष्टोत्तरं यावत्फलहस्तः प्रदक्षिणाम् । करोति विष्णोर्मौनेन न स पापेन लिप्यते

ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫਲ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮੌਨ ਵਰਤ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ੧੦੮ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 24

मिष्टान्नं ब्राह्मणेंद्राणां यो ददाति स्वशक्तितः । विशेषात्कार्तिके मासि सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

यः स्वाध्यायं चतुर्वेदैर्विष्णोरायतने चरेत् । चतुरो वार्षिकान्मासान्स विद्वान्सर्वदा भवेत्

ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਆਲਯ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਸਦਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

नृत्यगीतादिकं यश्च कुर्याद्विष्णोः सदा गृहे । अप्सरसोऽस्य कुर्वंति पुरतः स्वर्गतस्य च

ਜੋ ਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ ਆਦਿਕ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਸਵਰਗ ਗਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਦ ਵੀ।

Verse 27

यस्तु रात्रिदिनं विप्रो नृत्यगीतादिकं ददेत् । चतुरो वार्षिकान्मासान्स गन्धर्वत्वमाप्नुयात्

ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਤ ਦਿਨ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ ਆਦਿਕ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਇਹ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਏ, ਉਹ ਗੰਧਰਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

एते च नियमाः सर्वे शक्यंते यदि भो द्विजाः । कर्तुं च चतुरो मासानेकस्मिन्वाऽपि कार्त्तिके

ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਜੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਨਿਭਾਏ ਜਾ ਸਕਣ, ਤਾਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਅਥਵਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕੇਵਲ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੋ।

Verse 29

तथापि चैव कर्तव्यं लोकद्वयमभीप्सता । कार्तिक्यां ब्राह्मणश्रेष्ठा वैष्णवैः पुरुषैरिह

ਤੱਥਾਪਿ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਜੋ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 30

कांस्यं मांसं क्षुरं क्षौद्रं पुनर्भोजनमैथुने । कार्तिके वर्जयेद्यस्तु य एतान्ब्राह्मणः सदा

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਮਾਸ, ਹਜਾਮਤ/ਛੁਰਾ, ਸ਼ਹਿਦ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਮੈਥੁਨ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਯਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

पूर्वोक्तानां तु सर्वेषां नियमानां फलं लभेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

अथ यः कार्तिके मासि प्रासादस्योपरि द्विजाः । जलशाय्याख्यदेवस्य कलशे दीपकं ददेत् । पूर्वोक्तनियमानां च स षण्णां फलभाग्भवेत्

ਹੁਣ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੇ ਉਪਰ, ਜਲਸ਼ਾਯੀ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਉੱਤੇ ਦੀਵਾ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਛੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

यद्यदिष्टतमं किंचि त्सुप्राप्यं चैव यद्भवेत् । नियमस्तस्य कर्तव्यश्चातुर्मास्ये शुभार्थिभिः

ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੋਵੇ—ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਿਯਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਧਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 34

नियमे च कृते दद्याद्ब्राह्मणाय तदेव हि । नियमस्तु कृतो यस्य स्वशक्त्या स्यात्फलं ततः

ਨਿਯਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹੀ ਵਚਨਬੱਧ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਫਲ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

यो विना नियमं मर्त्यो व्रतं वा जाप्यमेव वा । चतुर्मासान्नयेन्मूर्खो जीवन्नपि मृतो हि सः

ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਰਤਯ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨੇ ਬਿਨਾ ਨਿਯਮ—ਬਿਨਾ ਵ੍ਰਤ ਜਾਂ ਜਪ ਦੇ—ਗੁਜ਼ਾਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਰੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 36

यथा काक यवाः प्रोक्ता यथारण्यास्तिलोद्भवाः । नाममात्रप्रसिद्धाश्च तथा ते मानवा भुवि

ਜਿਵੇਂ ‘ਕਾਂ-ਜੌ’ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉੱਗੇ ਤਿਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਅਸਲ ਸਾਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ।

Verse 37

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यो यत्नेन कार्तिके । एकोऽपि नियमः कश्चित्सुसूक्ष्मोऽपि द्विजोत्तमाः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ—ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਹੀ ਸਹੀ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸੁਖ਼ਮ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਵਸ਼੍ਯ ਧਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 38

एतद्वः सर्वमाख्यातं चातुर्मासीसमुद्भवम् । व्रतानां नियमानां च माहात्म्यं विस्तराद्द्विजाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 39

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं पठेद्वापि समाहितः । चातुर्मासी कृतात्पापात्सोऽपि मुक्तिमवाप्नुयात्

ਜੋ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਇਹ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਏਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 232

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यव्रतनियमवर्णनंनाम द्वात्रिंशदुत्तरद्विशतमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, ‘ਜਲਸ਼ਾਯ੍ਯੁ’ ਉਪਾਖ੍ਯਾਨ ਅੰਦਰ ‘ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਦੋ ਸੌ ਬੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।