Adhyaya 21

Verse 1

। ब्राह्मणा ऊचुः । मार्कंडेन कदा तत्र स्थापितः प्रपितामहः । कस्मिन्स्थाने कृतस्तेन स्वाश्रमो मुनिना वद

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਇਆ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

सूत उवाच । मृकण्डाख्यो द्विजश्रेष्ठ आसीद्वेदविदां वरः । चमत्कारपुराभ्याशेवानप्रस्याश्रमे स्थितः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ। ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।”

Verse 3

शांतात्मा नियमोपेतश्चकार सुमहत्तपः । तस्यैवं वर्तमानस्य वानप्रस्थस्य चाश्रमे

ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦਾ ਸੀ—

Verse 4

पश्चिमे वयसि प्राप्ते पुत्रो जज्ञे सुशोभनः । सर्वलक्षणसंपूर्णः पूर्णचंद्रसमप्रभः

ਜਦ ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਪੱਛਲੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 5

मार्कंड इति नामाऽथ तस्य चक्रे पिता स्वयम् । सोऽतीव ववृधे बालस्तस्मिन्नाश्रम उत्तमे

ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਮਾਰਕੰਡ’ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਬਾਲਕ ਉਸ ਉੱਤਮ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧਿਆ-ਫੁਲਿਆ।

Verse 6

शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे । वर्धमानस्य तस्यैवमतीताः पंच वत्सराः । बालक्रीडाप्रसक्तस्य पितुरुत्सङ्गवर्तिनः

ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਬਾਲਕ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ—ਬਾਲ-ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 7

कस्यचित्त्वथ कालस्य कश्चित्तत्र समागतः । सामुद्रिकस्य कृत्स्नस्य वेत्ता ज्ञानविधानभू

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਸਾਮੁਦ੍ਰਿਕ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਗਿਆਨ-ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਮਾਨ ਆਚਾਰਯ।

Verse 8

स तं शिशुं समालोक्य नखाग्रान्मूर्द्धजावधिम् । विस्मयोत्फुल्लनयन ईषद्धास्यमथाऽकरोत्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਖਾਂ ਦੇ ਅਗਰਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਤਕ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਕੀਤੀ।

Verse 9

मृकंडोऽपि समालोक्य ज्ञानिनं सस्मिताननम् । पप्रच्छ विनयोपेतः किंचित्तुष्टेन चेतसा

ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਮੁਖ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 10

मृकण्ड उवाच । कस्मात्त्वं विप्रशार्दूल वीक्ष्येमं मम दारकम् । सुचिरं विस्मयाविष्टस्ततोऽभूः सस्मिताननः

ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤਕ ਅਚੰਭੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ?”

Verse 11

सूत उवाच । असकृत्तेन संपृष्टः सकृद्ब्राह्मणसत्तमः । ततश्च कथयामास हास्यकारणमेव हि

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਖ਼ਰ ਬੋਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ।

Verse 12

ब्राह्मण उवाच । लक्षणानि शिशोरस्य दृश्यंते यानि सन्मुने । गात्रस्थानि भवेत्सत्यं तैः पुमानजरामरः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸਤਪੁਰਖ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਲੱਛਣ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ—ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਰਾ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 13

अस्य भावि पुनश्चाऽस्माद्दिवसान्निधनं शिशोः । षड्भिर्मासैर्न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्

ਪਰ ਅੱਜ ਹੀ ਤੋਂ ਇਸ ਬਾਲਕ ਦੀ ਮੁੜ ਮੌਤ ਨਿਯਤ ਹੈ; ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅੰਦਰ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 14

एवं ज्ञात्वा द्विजश्रेष्ठ कुरुष्वाऽस्य हितं च यत् । इह लोके परे चैव बालकस्य ममाऽज्ञया

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਬਾਲਕ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 15

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रो जगामाऽभीप्सितां दिशम् । मृकण्डोऽपि ततस्तस्य चक्रे मौंजीनिबन्धनम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਮੌੰਜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 16

अकालेऽपि कुमारस्य किंचिद्ध्यात्वा निजे हृदि । कारणं कारणज्ञः स ततः प्रोवाच तं सुतम्

ਸਮਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 17

यं कं चिद्वीक्षसे पुत्र भ्रममाणं द्विजोत्तमम् । तस्यावश्यं त्वया कार्यं विनयादभि वादनम्

ਪੁੱਤਰ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਤੈਨੂੰ ਘੁੰਮਦਾ ਦਿੱਸੇ, ਤੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੀ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੀਂ।

Verse 19

एवं तस्य व्रतस्थस्य षण्मासा दिवसैस्त्रिभिः । हीनाः स्युर्ब्राह्मणेंद्राणां नमस्कारपरस्य च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।

Verse 20

तान्दृष्ट्वा स मुनीन्सर्वान्नमश्चक्रे मुनेः सुतः । दीर्घायुर्भव तैरुक्तः सर्वैरपि पृथक्पृथक्

ਉਹ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: “ਤੂੰ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋਵੇਂ।”

Verse 21

अथ तं बालभावेन कौतुकाद्ब्रह्मचारिणः । चिरं दृष्ट्वाऽब्रवीद्वाक्यं वसिष्ठो मुनिपुंगवः

ਫਿਰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਬਾਲ-ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ, ਕੌਤੁਕ ਵਸ਼, ਦੇਰ ਤੱਕ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 22

सर्वैरेष शिशुः प्रोक्तो दीर्घा युरिति सादरम् । तृतीयेऽह्नि पुनः प्राणांस्त्यक्ष्यत्ययमसंशयः

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ‘ਦੀਰਘਾਯੂ’ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਪਰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 23

तन्न युक्तं भवेदीदृगस्माकं वचनं द्विजाः । तस्मात्तत्क्रियतां कर्म येनायं स्याच्चिरायुधृक्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਸਾਡਾ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠਾ ਪੈਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਐਸਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਬਾਲਕ ਚਿਰਕਾਲ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 24

ततो मिथः समालोच्य सर्वे ते मुनिपुंगवाः । प्रोचुर्न जीवनोपायो भवेन्मुक्त्वा पितामहम्

ਫਿਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵ ਬੋਲੇ: “ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਏ ਬਿਨਾ ਇਸ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਨਹੀਂ।”

Verse 25

तस्मात्तस्य पुरो नीत्वा बालोऽयं क्षीणजीवितः । क्रियतां तस्य वाक्येन यथा स्याच्चिरजीवभाक्

ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਘਟਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਜਾਓ; ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਬੱਚਾ ਚਿਰਜੀਵੀ ਹੋਵੇ।

Verse 26

ततस्तु ते समादाय सत्वरं ब्रह्मचारिणम् । ब्रह्मलोकं समाजग्मुस्त्यक्त्वा तीर्थपराक्रमम्

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

Verse 27

ततः प्रणम्य तं देवं वेदोक्तैः स्तवनैर्द्विजाः । स्तुत्वाऽथ संविधे तस्य निषेदुस्तदनन्तरम्

ਫਿਰ ਦਵਿਜ ਮੁਨੀਓਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਸਤੁਤਿ-ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤਿ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ।

Verse 28

तेषामनंतरं सोऽपि नमश्चक्रे पितामहम् । बालः प्रोक्तश्च दीर्घायुर्भवेति च स्वयंभुवा

ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲਕ ਨੇ ਵੀ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਸਵਯੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਬੱਚਾ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋਵੇ।”

Verse 29

अथोवाच मुनीन्सर्वान्विश्रांतान्पद्मयोनिजः । कुतो यूयं समायाताः सांप्रतं केन हेतुना

ਤਦ ਪਦਮਯੋਨਿਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਏ ਹੋ?”

Verse 30

प्रोच्यतां चापि यत्कृत्यं युष्माकं क्रियतेऽधुना । मद्गृहे संप्रयातानां कोऽयं बालोऽपि सद्व्रती

“ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹੜਾ ਕਰਤੱਬ ਜਾਂ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ—ਇਹ ਕੌਣ ਬਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਸਯਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ?”

Verse 31

मुनय ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन भ्रममाणा महीतलम् ः । चमत्कारपुराभ्याशे वयं प्राप्ताः पितामह

ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਅਸੀਂ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ।”

Verse 32

तत्रानेन वयं देव बालकेनाऽभिवादिताः । क्रमात्सर्वेरपि प्रोक्तो दीर्घायुरिति सादरम्

“ਉੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: ‘ਦੀਰਘਾਯੁ ਹੋਵੇਂ।’”

Verse 33

एतस्य तु पुनः शेषमायुषो दिवसत्र यम् । विद्यते विबुधश्रेष्ठ व्रीडितास्तेन वै वयम्

“ਪਰ, ਹੇ ਵਿਬੁਧ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਦੇ ਆਯੁਸ਼ ਦਾ ਬਾਕੀ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਦੀਰਘਾਯੁ’ ਕਿਹਾ ਸੀ।”

Verse 34

ततश्चैनं समादाय वयं प्राप्तास्तवांतिकम् । भवताऽपि तथा प्रोक्तो दीर्धायु र्बालकोऽस्त्वयम्

ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਆਏ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਭੀ ਐਸਾ ਹੀ ਉਚਾਰੋ—‘ਇਹ ਬਾਲਕ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋਵੇ।’

Verse 35

तस्माद्यथा वयं सत्या भवता सह पद्मज । भवाम कुरु तत्कृत्यमेतस्मादागता वयम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਦਮਜ (ਕਮਲ-ਜਨਮੇ), ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੱਚੇ ਠਹਿਰੀਏ, ਜੋ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ ਉਹ ਕਰ ਦਿਓ; ਇਸੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਏ ਹਾਂ।

Verse 36

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां पद्मसंभवः । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं समादाय च बालकम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਦਮ-ਸੰਭਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 37

मत्प्रसादादयं बालोजरामृत्युवि वर्जितः । भविष्यति न संदेहो वेदविद्याविचक्षणः

‘ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਰਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੀਣ ਤੇ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਬਣੇਗਾ।’

Verse 38

तस्मात्प्राग्धरणीपृष्ठं व्रजध्वं मुनिसत्तमाः । बालमेनं समादाय तस्मिन्नेवास्य मंदिरं

‘ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪৃষ্ঠ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸ ਜਾਓ। ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਓ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ, ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਮੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।’

Verse 39

यावदस्य पिता वृद्धः पुत्रदर्शनविह्वलः । न याति निधनं सार्धं धर्मपत्न्या द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਬੁੱਢਾ ਪਿਤਾ—ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤੜਪ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ—ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।

Verse 40

अथाऽयाताश्च तं बालं सर्वे ते मुनि सत्तमाः । आगत्य वसुधापृष्ठं तस्यैवाश्रमसंनिधौ

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਉਸ ਬਾਲਕ ਕੋਲ ਆਏ; ਉਸੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

अमुंचन्नग्नितीर्थे तं समाभाष्य ततः परम् । तीर्थयात्राकृते पश्चाज्जग्मुरन्यत्र सत्वरम्

ਅਗਨੀਤੀਰਥ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਤੀਰਥਯਾਤਰਾ ਲਈ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਲ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे विप्रो मृकंडः सुतवत्सलः । नापश्यत्स्वसुतं पश्चाद्विललाप सुदुःखितः

ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮ੍ਰਿਕੰਡ—ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ—ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ; ਫਿਰ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 43

अहो मे तनयोऽभीष्टः कथमद्य न दृश्यते । कूपांतः पतितः किं नु किं व्यालैर्वा निपातितः

ਹਾਏ! ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ? ਕੀ ਉਹ ਕੂਏਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?

Verse 44

कृत्वा मां दुःखसंतप्तं मातरं चापि पुत्रकः । प्रस्थितो दीर्घमध्वानं विरुद्धं कृतवान्विधिः

ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪਦਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲੰਮੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਵਿਧਿ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਤਾਓ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 45

पश्य ब्राह्मणि पापेन मया दुष्कृतकारिणा । न बालस्य मुखं दृष्टं प्रस्थितस्य यमालये

ਵੇਖੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ! ਮੇਰੇ ਪਾਪੀ, ਕੁਕਰਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਤੁਰਦੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਦਾ ਮੁਖ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

Verse 46

कथितं ज्ञानिना तेन मम पूर्वं महात्म ना । षङ्भिर्मासैः सुतस्तेऽयं देहत्यागं करिष्यति

ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ: ‘ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕਰੇਗਾ।’

Verse 47

सोऽहं पुत्रस्य दुःखेन साधयिष्ये हुताशनम् । यावच्छोकाग्निना कायो दह्यते न वरान ने

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਤਿਆਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ।

Verse 48

ब्राह्मण्युवाच । ममापि मतमेतद्धि यत्त्वया परिकीर्तितम् । तत्किं चिरयसि ब्रह्मञ्छीघ्रं दारूणि चानय

ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਵੀ ਮਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਜਲਦੀ ਲੱਕੜੀਆਂ ਵੀ ਲਿਆਓ।’

Verse 49

येनाऽहं भवता सार्धं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । पुत्रशोकेन संतप्ता सुभृशं दुःखशांतये

ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ—ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਹੋਈ—ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਵਨਾਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੱਭਾਂ।

Verse 50

सूत उवाच । एवं तयोः प्रवदतोर्दंपत्योर्द्विज सत्तमाः । आजगामाऽथ संहृष्टः स बालः सन्निधिं तयोः

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਹ ਬਾਲਕ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 51

तं दृष्ट्वा ब्राह्मणो हृष्टो ब्राह्मण्या सहितस्तदा । आनंदाश्रुप्लुताक्षोऽथ सम्मुख स्तमुपाद्रवत्

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਉਸ ਬਾਲਕ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 52

भूयोभूयः परिष्वज्य सभार्यः पृष्टवांस्तदा । क्व गतः स्वाश्रमाद्वत्स चिरात्कस्मादिहाऽगतः

ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ? ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ?”

Verse 53

शोकार्णवे परिक्षिप्य मां सभार्यं वयोऽधिकम् । तन्मा पुत्रक भूयस्त्वमीदृक्कर्म करिष्यसि

“ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ—ਜਦ ਅਸੀਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹਾਂ—ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁੜ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੀਂ।”

Verse 54

मार्कंडेय उवाच । अत्राऽद्य मुनयः प्राप्ता मया ते चाभिवादिताः । क्रमेण विनयात्तात स्मरमाणेन ते वचः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਮੁਨੀ ਆਏ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਪਿਤਾ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 55

दीर्घायुर्भव तैरुक्तः सर्वैरेव द्विजोत्तमैः । दृष्ट्वा मां विस्मयाविष्टैर्बालकं व्रतिनं विभो

ਉਹ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋ।” ਮੈਨੂੰ—ਇੱਕ ਬਾਲਕ, ਪਰ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀ—ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 56

अथ तात समालोक्य तेषां मध्यगतो मुनिः । वसिष्ठस्तान्मुनीन्सर्वान्प्रोवाच प्रहसन्निव

ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 57

वसिष्ठ उवाच । दीर्घायुर्भव यः प्रोक्तो युष्माभिर्मुनिपुंगवाः । तृतीये दिवसे सोऽयं बालः पंचत्वमेष्यति

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ “ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋ” ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਬਾਲਕ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਪੰਚਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 58

ततस्ते मुनयो भीता असत्यात्तात तत्क्षणात् । समादाय ययुस्तत्र यत्र ब्रह्मा व्यवस्थितः

ਤਦ ਉਹ ਮੁਨੀ ਝੂਠ ਪੈ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਉਸੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਿਦਮਾਨ ਸਨ।

Verse 59

नमस्कृतेन तेनाऽपि प्रोक्तोऽहं पद्मयोनिना । दीर्घायुर्भव पृष्टश्च कुतस्त्वमिह चागतः

ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਨਿਵਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪਦਮਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋਵੋ”; ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ—“ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ?”

Verse 60

अथ तैर्मुनिभिः सर्वैर्वृत्तांतं तस्य कीर्तितम् । आशीर्वादोद्भवं प्रोक्तं ततो वयमिहागताः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ।

Verse 61

यथाऽयं बालको देव त्वत्प्रसादात्पितामह । दीर्घायुर्जायते लोके तथा त्वं कर्तुमर्हसि

ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਬਾਲਕ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਹੈ।

Verse 62

ततोऽहं ब्रह्मणा तात जरामरणवर्जितः । विहितः प्रेषितस्तूर्णं स्वगृहं प्रति तैः समम्

ਤਦ, ਹੇ ਤਾਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 63

ते तु मां मुनयोत्रैव प्रमुच्याश्रमसन्निधौ । स्नानार्थं विविशुः सर्वे ह्रदेऽत्रैव सुशोभने

ਪਰ ਉਹ ਮੁਨੀ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।

Verse 64

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मृकंडो हर्षसंयुतः । प्रययौ सत्वरं तत्र यत्र ते मुनयः स्थिताः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਚਲ ਪਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 65

प्रणम्य तान्मुनीन्सर्वान्कृताञ्जलिपुटः स्थितः । प्रोवाच वः प्रसादेन कुलं मे वृद्धिमागतम्

ਉਹ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੁਲ ਵਧਦੀ-ਚੜ੍ਹਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 66

साधु प्रोक्तमिदं कैश्चिदाचार्यैर्मुनिसत्तमाः । साधुलोकं समाश्रित्य विख्यातं च जगत्त्रये

ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਹ ਬਚਨ ਕੁਝ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 67

साधूनां दर्शनं पुण्यं तीर्थभूता हि साधवः । तीर्थं फलति कालेन सद्यः साधुसमागमः

ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਧੂ ਆਪ ਹੀ ਜੀਵੰਤ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਤੀਰਥ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਧੂ-ਸੰਗਤ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 68

तस्मादतिथयः प्राप्ता यूयं सर्वेऽद्य मे गृहम् । प्रकरोमि किमातिथ्यं प्रोच्यतां द्विजसत्तमाः

ਇਸ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਤਿਥੀ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਹੋ, ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੇ ਘਰ ਹੋ। ਮੈਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਆਤਿਥ੍ਯ-ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।

Verse 69

ऋषय ऊचुः । एतदेव मुनेऽस्माकमातिथ्यं कोटिसंमितम् । अल्पायुरपि ते बालो यज्जातो मृत्युवर्जितः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਆਤਿਥ੍ਯ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਬਾਲਕ, ਅਲਪ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਭੀ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।”

Verse 70

मृकण्ड उवाच । मृत्युनाऽलिंगितं बालमस्मदीयं मुनीश्वराः । भवद्भिरद्य संरक्ष्य कुलं कृत्स्नं समुद्धृतम्

ਮ੍ਰਿਕੰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਕੜ ਲਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਕੁਲ ਉੱਧਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 71

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नाऽस्ति निष्कृतिः

“ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰੇ, ਸੁਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਤਘਨ—ਅਕ੍ਰਿਤਜਨ—ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ।”

Verse 72

तस्मात्कृतघ्नतादोषो न स्यान्मम मुनीश्वराः । यथा कार्यं भवद्भिश्च तथा सर्वैर्न संशयः

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਵੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 73

ऋषय ऊचुः । यदि प्रत्युपकाराय मन्यसे त्वं द्विजोत्तम । गृहं कुरुष्व नो वाक्याद्देवस्य परमेष्ठिनः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੂੰ ਯੋਗ ਪ੍ਰਤਿਉਪਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਦੇਵ ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਧਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।”

Verse 74

येनाऽयं बालकस्तेऽद्य कृतो मृत्युविवर्जितः । तस्मात्स्थापय तीर्थेन देवं तं प्रपितामहम्

ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਾਲਕ ਅੱਜ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਉਸ ਦੇਵ—ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ (ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ)—ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ।

Verse 75

पुत्रेण सहितः पश्चादाराधय दिवानिशम् । वयमेव त्वया सार्धं तं च देवं पितामहम्

ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਦਿਨ ਰਾਤ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 76

नित्यं प्रपूजयिष्यामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः । बालेनाऽनेन सार्धं ते सख्यमत्र स्थितं यतः । बालसख्यमिति ख्यातं नाम्ना तेन भविष्यति

ਅਸੀਂ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੇ; ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਭੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਨਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਬਾਲਸਖ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 77

तीर्थमन्यैरिति ख्यातं बालकानां हितावहम् । रोगार्तानां भयार्तानामस्माकं वचनात्सदा

ਇਹ ਤੀਰਥ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਬਾਲਕਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ—ਸਦਾ, ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ—ਰੋਗ ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ ਭੈ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ।

Verse 78

अस्मिंस्तीर्थे शिशुं लोकाः स्नापयिष्यंति ये द्विज । रोगार्तं वा भयार्तं वा पीडितं वा ग्रहादिभिः

ਹੇ ਦਵਿਜ, ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਗੇ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਭੈ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਗ੍ਰਹ ਆਦਿ ਦੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ—

Verse 79

भविष्यति न संदेहः सर्वदोषविवर्जितः । पितामहप्रसादेन तथाऽस्मद्वचनाद्द्विज

ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਦਵਿਜ, ਉਹ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 80

ये पुनर्मानुषा विप्र निष्कामाः श्रद्धयान्विताः । स्नानमात्रं करिष्यंति ते यांति परमां गतिम्

ਪਰ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ—ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਹੀ ਕਰ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 81

एवमुक्त्वाथ ते सर्वे मुनयः शंसितव्रताः । तमामंत्र्य मुनिं जग्मुस्तीर्थान्यन्यानि सत्वराः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਮুনি—ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ—ਉਸ ਮুনি ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 82

मृकण्डोऽपि सपुत्रश्च तस्मिन्स्थाने पितामहम् । स्थापयामास संहृष्टो ज्येष्ठे ज्येष्ठास्थिते विधौ

ਫਿਰ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕਰਮ ਹੋਇਆ।

Verse 83

ततश्चाऽराधयामास दिवारात्रमतंद्रितः । सपुत्रः श्रद्धया युक्तः संप्राप्तश्च परां गतिम्

ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਥਕ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 84

सूत उवाच । ततःप्रभृति तत्तीर्थं बालसख्यमिति स्मृतम् । पावनं सर्वजंतूनां बालानां रोगनाशनम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਬਾਲਸਖ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 85

ज्येष्ठे ज्येष्ठासु यो बालस्तत्र स्नानं समाचरेत् । न स पीडामवाप्नोति यावत्संवत्सरं द्विजाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜੇ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਾਲਕ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਲਕ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

Verse 86

ग्रहभूतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः । अगम्यः सर्वदुष्टानां तथाऽन्येषां प्रजायते

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਭੂਤਾਂ, ਪਿਸਾਚਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਤੋਂ ਅਪਹੁੰਚ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਸਭ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਅਜੈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।