Adhyaya 112

Verse 1

सूत उवाच । ततः कतिपयाहस्य गते तस्मिन्महीपतौ । स्वगृहं प्रति दुःखार्ते परिवारसमन्विते

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਸਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 2

पद्भ्यामेव समायाता ह्यष्टषष्टिर्द्विजोत्तमाः । परिश्रांताः कृशांगाश्च धूलिधूसरिताननाः

ਅੱਠਾਹਠ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਪੈਦਲ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲੇ।

Verse 3

यावत्पश्यति दाराः स्वा दिव्याभरण भूषिताः । दिव्यवस्त्रैः सुसंवीता राजपत्न्य इवापराः

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ—ਉਹ ਹੋਰ ਰਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 4

ततश्च विस्मयाविष्टाः पप्रच्छुस्ते क्षुधान्विताः । किमिदं किमिदं पापा विरुद्धं विहितं वपुः

ਫਿਰ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪਣੋ—ਇਹ ਰੂਪ ਧਰਮ-ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਉਂ ਹੈ?”

Verse 5

कथं प्राप्तानि वस्त्राणि भूषणानि वराणि च । नूनमस्मद्गतेर्भ्रंशः खे जातो नाऽन्यथा भवेत्

ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਭੂਸ਼ਣ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ? ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਡੀ ਗਤੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਡਿਗ ਗਈ ਹੈ—ਸਾਡੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਉਪਜਿਆ ਹੈ; ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

Verse 6

विकारमेनं संत्यक्त्वा युष्मदीयं सुगर्हिताः । अथ ताः सर्ववृत्तांतमूचुस्तापसयोषितः

ਇਹ ਅਣਉਚਿਤ ਬਦਲਾਅ—ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਸੀ—ਤਿਆਗ ਕੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 7

यथा राज्ञी समायाता दमयन्ती नृपप्रिया । भूषणानि च दत्तानि तया चैव यथा द्विजाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਣੀ ਦਮਯੰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਆਈ, ਅਤੇ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 8

यथा शापश्च सञ्जातो ब्राह्मणानां महात्मनाम् । अथ ते मुनयः क्रुद्धास्तच्छ्रुत्वा गर्हितं वचः । राजप्रतिग्रहो निंद्यस्तापसानां विशेषतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਉਪਜਿਆ। ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਨਿੰਦਿਆ ਹੈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ।”

Verse 9

ततो भूपस्य राष्ट्रस्य नाशार्थं जगृहुर्जलम् । क्रोधेन महताविष्टा वेपमाना निरर्गलम्

ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋਏ, ਬੇਕਾਬੂ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਸ਼ਾਪ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਾਸਤੇ ਜਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।

Verse 10

अनेन पाप्मनाऽस्माकं कुभूपेन प्रणाशिता । खे गतिर्लोभयित्वा तु पत्न्योऽस्माकमकृत्रिमाः । सरलास्तद्गणाः सर्वे येनेदृग्व्यसनं स्थितम्

ਇਸ ਪਾਪਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਕੁਕਰਮੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਾਡਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਡੀ ਗਤੀ ਤੇ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਲੋਭਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਫੁਸਲਾ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਦੇ ਜਣੇ ਵੀ—ਉਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤਾ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 11

सूत उवाच । एवं ते मुनयो यावच्छापं तस्य महीपतेः । प्रयच्छंति च तास्तावदूचुर्भार्या रुषान्विताः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁਨੀ ਉਸ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਹੀ ਲੱਗੇ ਸਨ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਬੋਲ ਉਠਿਆ।

Verse 12

न देयो भूपतेस्तस्य शापो ब्राह्मणसत्तमाः । अस्मदीयं वचस्तावच्छ्रोतव्यमविशंकितैः

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ।”

Verse 13

वयं सर्वा नरेन्द्रस्य भार्यया समलंकृताः । सुवस्त्रैर्भूषणैर्दिव्यैः श्रद्धापूतेन चेतसा

“ਅਸੀਂ ਸਭ ਨਰੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ—ਉੱਤਮ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ—ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਕਰਕੇ।”

Verse 14

वयं दरिद्रदोषेण सदा युष्मद्गृहे स्थिताः । कर्शिता न च संप्राप्तं सुखं मर्त्यसमु द्भवम्

“ਪਰ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹੀਆਂ (ਆਸਰੇ)। ਅਸੀਂ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਸਧਾਰਣ ਸੁਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।”

Verse 15

एतेषां परलोकोऽत्र विद्यते ये तपोरताः । न च मर्त्यफलं किंचिदपि स्वल्पतरं भवेत्

ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਸੱਚਾ ਮਹੱਤਵ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਹੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ—even ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਵੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਰਥਹੀਨ ਹੈ।

Verse 16

अन्येषां विषयस्थानामिह लोकः प्रकीर्तितः । भोगप्रसक्तचित्तानां नीचानां सुदुरात्मनाम्

ਪਰ ਜੋ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਲੋਕ ਹੀ ‘ਰਾਜ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਲਪਟੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਨੀਚ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ।

Verse 17

गृहस्थाश्रमिणां चैव स्वधर्मरतचेतसाम् । इह लोकः परश्चैव जायते नाऽत्र संशयः

ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਚਿੱਤ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਦਾ ਲੋਕ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 18

ता वयं नात्र सन्देहो गृहस्थाश्रममुत्तमम् । संसेव्य साधयिष्यामो लोकद्वयमनुत्तमम्

ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ—ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਹ ਦੇ—ਉੱਤਮ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਲਾਭ ਸਾਧਾਂਗੇ।

Verse 19

तस्माद्गृहाणि रम्याणि प्रवदंति समाहिताः । भूपालाद्भूमिमादाय वृत्तिं चैवाभिवांछिताम्

ਤਦ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ: “ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸੁਹਣੇ ਘਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਭੂਮੀ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਡੀ ਇੱਛਿਤ ਜੀਵਿਕਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।”

Verse 20

ततश्चैवाथ वीक्षध्वं पुत्रपौत्रसमुद्भवम् । सौख्यं चापि कुमारीणां बांधवानां विशेषतः

ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦਾ ਉਭਾਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੇਖੋਗੇ।

Verse 21

न करिष्यथ चेद्वाक्यमेतदस्मदुदीरितम् । सर्वाः प्राणपरित्यागं करिष्यामो न संशयः

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਗਏ ਇਸ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 22

यूयं स्त्रीवधपापेन युक्ताः सन्तस्ततः परम् । नरकं रौरवं दुर्गं गमिष्यथ सुनिश्चितम्

ਤੁਸੀਂ, ਇਸਤਰੀ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਓਗੇ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ।

Verse 23

एवं ते मुनयः श्रुत्वा तासां वाक्यानि तानि वै । भूपृष्ठे तत्यजुस्तोयं शापार्थं यत्करैर्धृतम्

ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸਰਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 24

ततस्तत्तोयनिर्दग्धं तद्विभागं क्षितेस्तदा । ऊषरत्वमनुप्राप्तमद्यापि द्विजसत्तमाः

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਖਾਰੀ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਬਣ ਗਿਆ—ਅਤੇ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 25

आस्तामन्नादिकं तत्र यदुत्पं न प्ररोहति । न जन्म चाप्नुयाद्भूयः पक्षी वा कीट एव वा

ਉੱਥੇ ਅੰਨ ਆਦਿਕ ਭੀ ਬੀਜੇ ਜਾਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੇ। ਉੱਥੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—ਨਾ ਪੰਛੀ ਵਜੋਂ, ਨਾ ਕੀੜੇ ਵਜੋਂ ਵੀ।

Verse 26

तृणं वाथ मृगस्तत्र किं पुनर्भक्तिमान्नरः । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं श्रद्धया फाल्गुने नरः

ਜੇ ਉੱਥੇ ਤ੍ਰਿਣ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗ ਭੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਭਕਤੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ! ਜੋ ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 27

पौर्णमास्यां रवैर्वारे स पितॄनुद्धरेन्निजान् । अपि स्वकर्मणा प्राप्तान्नरके दारुणाकृतौ

ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਐਤਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਣ।

Verse 112

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये दमयन्त्युपाख्यान ऊषरोत्पत्तिमाहात्म्यकथनंनाम द्वादशोत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ, ਨਾਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ਦਮਯੰਤੀ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ‘ਊਸ਼ਰ ਉਤਪੱਤੀ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਨਾਮ ਇਕ ਸੌ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।