Adhyaya 44

Verse 1

अर्जुन उवाच । दिव्यप्राकारमिच्छामि श्रोतुं चाहं मुनीश्वर । कथं कार्याणि कानीह स्फुटं यैः पुण्यपापकम्

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਖ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

Verse 2

नारद उवाच । शपषाः पोशघटकौ विषाग्न तप्तमाषकौ । फलं च तंदुलं चैव दिव्यान्यष्टौ विदुर्बुधाः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਪਸ਼ਾ, ਪੋਸ਼ ਅਤੇ ਘਟਕ ਦੀਆਂ ਪਰਖਾਂ; ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਅੱਗ; ਤਪਤ ਮਾਸ਼ਕ; ਅਤੇ ਫਲ ਤੇ ਚੌਲ—ਇਹ ਅੱਠ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਖਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 3

असाक्षिकेषु चार्थेषु मिथो विवदमानयोः । राजद्रोहाभिशापेषु साहसेषु तथैव च

ਜਿੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਨਾ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਦੋ ਪੱਖ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਦੇ ਹੋਣ; ਰਾਜਦ੍ਰੋਹ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ; ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ-ਅਭਿਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਸਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿੱਚ—ਉਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਖਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 4

अविदस्तत्त्वतः सत्यं शपथेनाभिलंघयेत् । महर्षिभिश्च देवैश्च सत्यार्थाः शपथाः कृताः

ਜੋ ਤੱਤਵਤಃ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਸ਼ਪਥ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਰਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਸ਼ਪਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਬਣਾਈ।

Verse 5

जवनो नृपतिः क्षीणो मिथ्याशपथमाचरेत् । वसिष्ठाग्रे वर्षमध्ये सान्वयः किल भारत

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਵਨ ਰਾਜਾ ਨਾਸ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਪਥ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਾਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ—ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਸਮੇਤ।

Verse 6

अंधः शत्रुगृहं गच्छेद्यो मिथ्याशपथांश्चरेत् । रौरवस्य स्वयं द्वारमुद्धाटयति दुर्मतिः

ਜੋ ਝੂਠੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਵੈਰੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

मन्यंते वै पापकृतो न कश्चितपश्यतीति नः । तांश्च देवाः प्रपश्यंति स्वस्यैवांतरपौरुषाः

ਪਾਪੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ‘ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।’ ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ।

Verse 8

आदित्यचंद्रावनिलोऽनलश्च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च । अहश्च रात्रिश्च उभे च संध्ये धर्मो हि जानाति नरस्य वृत्तम्

ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਅਗਨੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਜਲ, ਅੰਦਰਲਾ ਹਿਰਦਾ ਅਤੇ ਯਮ; ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ—ਧਰਮ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 9

एवं तस्मादभिज्ञाय सत्यर्थशपथांश्चरेत् । वृथा हि शपथान्कुर्वन्प्रेत्य चेह विनश्यति

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੱਚ ਦੇ ਅਰਥ ਲਈ ਹੀ ਕਸਮ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਕਸਮਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

इदं सत्यं वदामीति ब्रुवन्साक्षी भवान्यतः । शुभाशुभफलं देहि शुचिः पादौ रवेः स्वृशेत्

‘ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵ-ਸਾਕਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹੇ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ: ‘ਮੇਰੇ ਸੱਚ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਮੈਨੂੰ ਦੇਹ।’

Verse 11

अथ शास्त्रस्य विप्रोऽपि शस्त्रस्यापि च क्षत्रियः । मां संस्पृशंस्तथा वैश्यः शुद्रः स्वगुरुमेव च

ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਯ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਮੇਰਾ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ (ਸ਼ਪਥ ਕਰੇ)।

Verse 12

मातरं पितरं पूज्यं स्पृशेत्साधारणं त्विदम् । कोशस्य रूपं पूर्वं ते व्याख्यातं पांडुनंदन

ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਧਾਰਣ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ, ‘ਕੋਸ਼’ ਦਾ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

Verse 13

विप्रवर्ज्यं तथा केशं वर्णिनां दापयेन्नृपः । यो यो यद्देवताभक्तः पाययेत्तस्य तं नरम्

ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਕੇਸ਼ (ਸਪਰਸ਼-ਸ਼ਪਥ ਲਈ) ਦਿਵਾਏ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਲ ਪਿਲਾ ਕੇ ਸ਼ਪਥ ਕਰਵਾਏ।

Verse 14

समभक्तं च देवानामादित्यस्यैव पाययेत् । सर्वेषां चोग्रदेवानां स्नापयेदायुधास्त्रकम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਭਾਗ ਨਾਲ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਆਦਿਤ੍ਯ’ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ/ਜਲ-ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਸਭ ਉਗ੍ਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਯੁਧ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਏ।

Verse 15

स्नानोदकं वा संकल्पं गृहीत्वा पाययेन्नवम् । त्रिसप्तरात्रमध्ये च फलं कोशस्य निर्दिशेत्

ਸਨਾਨ-ਜਲ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ (ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਨਵਾਂ ਜਲ-ਅਰਪਣ/ਪਾਨ ਕਰਵਾਏ। ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਕੋਸ਼’ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫਲ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 16

अतः परं महादिव्यविधानं श्रृणु यद्भवेत् । संशयच्छेदि सर्वेषां धार्ष्ट्यत्तद्दिव्यमेव च

ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਉਸ ਮਹਾ-ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਸੁਣੋ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਡਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ‘ਦਿਵ੍ਯ’ ਹੈ।

Verse 17

सशिरस्कंप्रदातव्यमिति ब्रह्मा पुराब्रवीत् । महोग्राणां च दातव्यमशिरस्कमपि स्फुटम्

‘ਸਿਰ ਸਮੇਤ, ਅਰਥਾਤ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,’ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਮਹਾ-ਉਗ੍ਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 18

साधूनां वर्णिनां राजा न शिरस्कं प्रदापयेत् । न प्रवातेधटं देयं नोष्णकाले हुताशनम्

ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਵਰਣਿਨਾਂ (ਦੀਖਿਆਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ) ਲਈ ਰਾਜਾ ‘ਸਿਰ’ ਦਾ ਦਾਨ ਨਾ ਕਰਵਾਏ। ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ‘ਧਟ’ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾ ਦੇਣੀ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਵਨ-ਅਗਨੀ ਨਾ ਕਰਨੀ।

Verse 19

वर्णिनां च तथा कालं तंदुलं मुखरोगिणाम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਿਨਾਂ ਲਈ ‘ਕਾਲ’ (ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪਦਾਰਥ/ਮਾਪ) ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦੁਲ—ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ—ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 20

कुष्ठपित्तार्दितानां च ब्राह्मणानां च नो विषम् । तप्तमाषकमर्हंति सर्वे धर्म्यं निरत्ययम्

ਕੁਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਵਿਸ਼ ਨਹੀਂ (ਦੇਣਾ/ਵਰਤਣਾ) ਚਾਹੀਦਾ। ਸਭ ਹੀ ਤਪਤ ਮਾਸ਼ਕ (ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤਿਆਰੀ/ਮਾਪ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ—ਇਹ ਧਰਮਯੁਕਤ ਅਤੇ ਨਿਰਭਯ ਹੈ।

Verse 21

न व्याधिमरके देशे शपथान्कोशमेव च । दिव्यान्यासुरकैर्मंत्रैः स्तंभयंतीह केचन

ਰੋਗ ਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਸਮਾਂ ਜਾਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਪਰਖ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ-ਇਮਤਿਹਾਨ ਨਾ ਕਰਾਏ ਜਾਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਸੁਰੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਖਾਂ ਨੂੰ ਜਕੜ ਕੇ ਰੋਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

प्रतिघातविदस्तेषां योजयेद्धर्मवत्सलान् । दिव्यानां स्तभकाञ्ज्ञात्वा पापान्नित्यं महीपतिः

ਰਾਜਾ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਉਪਾਅ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ। ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਦਾ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇ।

Verse 23

विवासयेत्स्वकाद्राष्ट्रात्ते हि लोकस्य कंटकाः । तेषामन्वेषणे यत्नं राजा नित्यं समाचरेत्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਾਂਟੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ-ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ।

Verse 24

ते हि पापसमाचारास्तस्करेभ्योऽपि तस्कराः । प्राग्दृष्टदोषान्स्वल्पेषु दिव्येषु विनियोजयेत्

ਉਹ ਪਾਪੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਚੋਰ ਹਨ। ਰਾਜਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦੋਸ਼ੀ ਜਾਣੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖ਼ਾਮੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੋਟੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗਾਏ।

Verse 25

महत्स्वपि न चार्थेषु धर्मज्ञान्धर्मवत्सलान् । न मिथ्यावचनं येषां जन्मप्रभृति विद्यते

ਵੱਡੇ ਧਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਡਿਗਦੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਝੂਠਾ ਬਚਨ ਕਦੇ ਵੱਸਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 26

श्रद्दध्यात्पार्थिवस्तेषां वचना देव भारत । ज्ञात्वा धर्मिष्ठतां राजा पुरुषस्य विचक्षणः

ਹੇ ਭਾਰਤ ਦੇਵ! ਰਾਜਾ ਐਸੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਧਾਰੇ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾ ਜਾਣ ਲਏ, ਉਹ ਵਿਵੇਕੀ ਨ੍ਰਿਪ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰੇ।

Verse 27

क्रोधाल्लोभात्कारयंश्च स्वयमेव प्रदुष्यति । तस्मात्पापिषु दिव्यं स्यात्तत्रादौ प्रोच्यते धटे

ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਖ ਹੋਵੇ; ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਧਟ’ (ਤਰਾਜ਼ੂ-ਪਰਖ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 28

सुसमायां पृथिव्यां च दिग्भागे पूर्वदक्षिणे । यज्ञियस्य तु वृक्षस्य स्थाप्यं स्यान्मुंडकद्वयम्

ਸਮਤਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਯਜ੍ਞਯੋਗ੍ਯ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਬਣੇ ਦੋ ‘ਮੁੰਡਕ’ ਖੰਭੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 29

स्तंभकस्य प्रमाणं च सप्तहस्तं प्रकीर्तितम् । द्वौ हस्तौ निखनेत्काष्ठं दृश्यं स्याद्धस्तपंचकम्

ਖੰਭੇ ਦਾ ਮਾਪ ਸੱਤ ਹੱਥ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਦੋ ਹੱਥ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾੜੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਹੱਥ ਉੱਪਰੋਂ ਦਿਸਣ।

Verse 30

अंतरं तु तयोः कार्यं तथा हस्तचतुष्टयम् । मुंडकोपरि काष्ठं च दृढं कुर्याद्विचक्षणः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਾਰ ਹੱਥ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਪੁਰਖ ਮੁੰਡਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੱਟੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਜਮਾਏ।

Verse 31

चतुर्हस्तं तुलाकाष्ठमव्रणं कारयेत्स्थिरम् । खदिरार्जुनवृक्षाणां शिंशपाशालजं त्वथ

ਚਾਰ ਹੱਥ ਲੰਬਾ, ਨਿਸ਼ਾਨ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੁਲਾ-ਕਾਠ ਬਣਵਾਏ; ਖਦਿਰ ਜਾਂ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ।

Verse 32

तुलाकाष्ठे तु कर्तव्यं तथा वै शिक्यकद्वयम् । प्राङ्मुखो निश्चलः कार्यः शुचौ देशे धटस्तथा

ਤੁਲਾ-ਕਾਠ ਉੱਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਿਕ੍ਯ (ਝੋਲੀਆਂ/ਟੋਕਰੇ) ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਧਟ (ਕਰਮ-ਕਰਤਾ) ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਅਡੋਲ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 33

पाषाणस्यापि जायेत् स्तंभेषु च धटस्तथा । वणिक्सुवर्णकारो वा कुशलः कांस्यकारकः

ਖੰਭੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਟ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਖੰਭਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਨਿਪੁਣ ਵਪਾਰੀ, ਸੁਨਾਰ, ਜਾਂ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਕਾਰੀਗਰ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 34

तुलाधारधरः कार्यो रिपौ मित्रे च यः समः । श्रावयेत्प्राड्विवाकोऽपि तुलाधारं विचक्षणः

ਤੁਲਾ-ਧਾਰ (ਤੋਲ-ਯੰਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਉਹ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜੋ ਵੈਰੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਨ—ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਵੇ। ਵਿਵੇਕੀ ਪ੍ਰਾੜਵਿਵਾਕ (ਨਿਆਯਾਧੀਸ਼) ਵੀ ਤੁਲਾ-ਧਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਵੇ।

Verse 35

ब्रह्मघ्ने ये स्मृता लोका ये च स्त्रीबालघातके । तुलाधारस्य ते लोकास्तुलां धारयतो मृषा

ਜੋ ਲੋਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਘਾਤਕ ਲਈ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਉਹੀ ਲੋਕ ਤੁਲਾ-ਧਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤਰਾਜੂ ਝੂਠ ਨਾਲ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਧੋਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

एकस्मिंस्तोलयेच्छिक्ये ज्ञातं सूपोषितं नरम् । द्वितीये मृत्तिकां शुभ्रां गौरां तु तुलयेद्बुधः

ਤਰਾਜੂ ਦੇ ਇਕ ਪੱਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸੁਪੋਸ਼ਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੋਲੋ; ਦੂਜੇ ਪੱਲੇ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸ਼ੁੱਧ, ਚਮਕੀਲੀ, ਫਿੱਕੀ-ਸਫੈਦ ਮਿੱਟੀ ਤੋਲੇ।

Verse 37

इष्टिकाभस्मपाषाणकपालास्थीनि वर्जयेत् । तोलयित्वा ततः पूर्वं तस्मात्तमवतारयेत्

ਇੱਟ, ਰਾਖ, ਪੱਥਰ, ਟੁੱਟੇ ਘੜੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ (ਪੱਲੇ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਵਜੋਂ) ਤਿਆਗੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੋਲ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਰਾਜੂ ਤੋਂ ਉਤਾਰੋ।

Verse 38

मूर्ध्नि पत्रं ततो न्यस्य न्यस्तपत्रं निवेशयेत् । पत्रे मंत्रस्त्वयं लेख्यो यः पुरोक्तः श्वयंभुवा

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਤਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਰੱਖੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾਓ। ਉਸ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 39

ब्रह्मणस्त्वं सुता देवी तुलानाम्नेति कथ्यते । तुकारो गौरवे नित्यं लकारो लघुनि स्मृतः

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ‘ਤੁਲਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ। ‘ਤੁ’ ਅੱਖਰ ਸਦਾ ਗੁਰੁਤਾ (ਭਾਰ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਲਾ’ ਅੱਖਰ ਲਘੁਤਾ (ਹਲਕਾਪਣ) ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 40

गुरुलाघवसंयोगात्तुला तेन निगद्यसे । संशयान्मोचयस्वैनमभिशस्तं नरं शुभे

“ਗੁਰੁਤਾ ਅਤੇ ਲਘੁਤਾ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੂੰ ‘ਤੁਲਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਇਸ ਅਭਿਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।”

Verse 41

भूय आरोपयेत्तं तु नरं तस्मिन्सपत्रकम् । तुलितो यदि वर्धेत शुद्धो भवति धर्मतः

ਫਿਰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਤਰਾਜੂ ਉੱਤੇ ਪੱਤੇ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਬਿਠਾਓ। ਜੇ ਤੋਲਣ ਤੇ ਉਹ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ (ਨਿਰਦੋਸ਼) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

हीयमानो न शुद्धः स्यादिति धर्मविदो विदुः । शिक्यच्छेदे तुलाभंगे पुनरारोपयेन्नरम्

ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਝੋਲੀ ਦੀ ਰੱਸੀ ਕੱਟ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਤਰਾਜੂ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਓ।

Verse 43

एवं निःसंशयं ज्ञानं यच्चान्यायं न लोपयेत् । एतत्सर्वं रवौ वारे कार्यं संपूज्य भास्करम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਰਹਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 44

अथातः संप्रवक्ष्यामि विषदिव्यं श्रृणुष्व मे

ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸ਼-ਦਿਵ੍ਯ (ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਗਨੀ-ਪਰੀਖਿਆ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 45

द्विप्रकारं च तत्प्रोक्तं घटसर्पविषं तथा । शृंगिणो वत्सनाभस्य हिमशैलभवस्य वा

ਉਹ ਵਿਸ਼-ਪਰੀਖਿਆ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ: ਘੜੇ-ਸਰਪ ਦਾ ਵਿਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ (ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ) ਦਾ ਵਿਸ਼—ਚਾਹੇ ਵਤ੍ਸਨਾਭ (ਅਕੋਨਾਈਟ) ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਿਮਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 46

यवाः सप्त प्रदातव्या अथवा षड्घृतप्लुताः । मूर्ध्नि विन्यस्तपत्रस्य पत्रे चैवं निवेशयेत्

ਸੱਤ ਜੌ ਦੇ ਦਾਣੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਜਾਂ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਛੇ ਦਾਣੇ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੱਤਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਾਣੇ ਉਸੇ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾਏ ਜਾਣ।

Verse 47

त्वं विष ब्रह्मणः पुत्र सत्यधर्मे व्यवस्थितः । त्रायस्वैनं नरं पापात्सत्येनास्य भवामृतम्

ਹੇ ਵਿਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸਤ੍ਯ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈਂ। ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾ; ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇਸ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ, ਮੌਤ ਨਹੀਂ।

Verse 48

येन वेगैर्विना जीर्णं छर्दिमूर्च्छाविवर्जितम् । तं तु शुद्धं विजानीयादिति धर्मविदो विदुः

ਜੇ ਉਹ ਬਿਨਾ ਤੀਬਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੇ ਹਜ਼ਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ (ਨਿਰਦੋਸ਼) ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 49

क्षुधितं क्षुधितः सर्पं घटस्थं प्रोच्य पूर्ववत् । संस्पृशेत्तालिकाः सप्त न दशेच्छुध्यतीति सः

ਜਦੋਂ ਸੱਪ ਭੁੱਖਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭੁੱਖਾ ਹੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਛੂਹੇ; ਉਹ ਨਹੀਂ ਡੱਸੇਗਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ (ਨਿਰਦੋਸ਼) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

अग्निदिव्यं यथा प्राह विरंचिस्तच्छृणुष्व मे । सप्तमंडलकान्कुर्याद्देवस्याग्रे रवेस्तथा

ਜਿਵੇਂ ਵਿਰਾਂਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਅਗਨੀ-ਦਿਵ੍ਯ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ। ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸੱਤ ਮੰਡਲ ਬਣਾਏ ਜਾਣ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵੀ।

Verse 51

मंडलान्मंडलं कार्यं पूर्वेणेति विनिश्चयः । षोडशांतुलकं कार्यं मंडलात्तावदं तरम्

ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਮੰਡਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਪਿਛਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ—ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੱਕ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅੰਗੁਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 52

आर्द्रवाससमाहूय तथा चैवाप्युपोपितम् । कारयेत्सर्वदिव्यानि देवब्राह्मणसंनिधौ

ਨਮੀਨ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਵਾਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ; ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ-ਪਰਿਖਿਆਂ ਕਰਵਾਏ।

Verse 53

प्रत्यक्षं कारयेद्दिव्यं राज्ञो वाधिकृतस्य वा । ब्राह्मणानां श्रुतवतां प्रकृतीनां तथैव च

ਦਿਵ੍ਯ-ਪਰਿਖਿਆ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ—ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਿਯੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ; ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸ਼੍ਰੁਤਿਜ्ञ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਸਾਕਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 54

पश्चिमे दिनकाले हि प्राङ्मुखः प्राञ्जलिः शुचिः । चतुरस्रे मंडलेऽन्ये कृत्वा चैव समौ करौ

ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ, ਪੱਛਮੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ। ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਚੌਕੋਰ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਸਮਾਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਥਾਂ ਰੱਖੇ।

Verse 55

लक्षयेयुः कृतादीनि हस्तयोस्तस्य हारिणः । सप्ताश्वत्थस्य पत्राणि भध्नीयुः करयोस्ततः

ਉਹ ਲੋਕ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਦੇ ਸੱਤ ਪੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣ।

Verse 56

नवेन कृतसूत्रेण कार्पासेन दृढं यथा । ततस्तु सुसमं कृत्वा अष्टांगुलमथायसम्

ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਨ ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਮਾਪ ਦਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।

Verse 57

पिंडं हुताशसंतप्तं पंचाशत्पलिकं दृढम् । आदौ पूजां रवेः कृत्वा हुताशस्याथ कारयेत्

ਪੰਜਾਹ ਪਲ ਭਾਰ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੋਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 58

रक्तचंदनधूपाभ्यां रक्तपुष्पैस्तथैव च । अभिशस्तस्य पत्रं च बध्नीयाच्चैव मूर्धनि

ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਭਿਸ਼ਸਤ (ਦੋਸ਼ਾਰੋਪਿਤ/ਪੀੜਤ) ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਤਾ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 59

मंत्रेणानेन संयुक्तं ब्राह्मणाभिहितेन च । त्वमग्ने वेदाश्चत्वारस्त्वं च यज्ञेषु हूयसे

ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਤ: ‘ਹੇ ਅਗਨੇ! ਤੂੰ ਹੀ ਚਾਰ ਵੇਦ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।’

Verse 60

पापं पुनासि वै यस्मात्तस्मात्पावक उच्यसे । त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वं मुखं ब्रह्मवादिनाम्

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਾਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ‘ਪਾਵਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀਆਂ (ਵੇਦ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ) ਦਾ ਵੀ ਮੁਖ ਹੈਂ।

Verse 61

जठरस्थोऽसि भूतानां ततो वेत्सि शुभाशुभम् । पापेषु दर्शयात्मानमर्चिष्मान्भव पावक

ਹੇ ਪਾਵਕ! ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਠਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਪਾਪ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਖਾ—ਅਰਚਿਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਉੱਠ।

Verse 62

अथवा शुद्धभावेषु शीतो भवमहाबल । ततोऽभिशस्तः शनकैर्मंडलानि परिक्रमेत्

ਜਾਂ ਫਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਤੂੰ ਸ਼ੀਤਲ ਹੋ ਜਾ। ਤਦ ਅਭਿਸ਼ਸਤ ਪੁਰਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ।

Verse 63

परिक्रम्य शनैर्जह्याल्लोहपिंडं ततः क्षितौ । विपत्रहस्तं तं पश्चात्कारयेद्व्रीहिमर्दनम्

ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਲੋਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹੱਥ ਖਾਲੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਮਲਣ/ਕੁੱਟਣ ਲਈ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 64

निर्विकारौ करौ दृष्ट्वा शुद्धो भवति धर्मतः । भयाद्वा पातयेद्यस्तु तदधो वा विभाव्यते

ਜੇ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਬਿਨਾ ਘਾਅ ਦੇ ਦਿੱਸਣ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਡਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਧੋ (ਦੋਸ਼ੀ) ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 65

पुनस्त्वाहारयेल्लोहं विधिरेष प्रकीर्तितः । अथातः संप्रऐवक्ष्यामि तप्तमाषविधिं श्रृणु

ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਏ—ਇਹ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਪਤ ਮਾਸ਼ (ਤਪਤਮਾਸ਼) ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ।

Verse 66

कारयेदायसं पात्रं ताम्रं वा षोडशांगुलम् । चतुरंगुलखातं तु मृन्मयं वापि कारयेत्

ਲੋਹੇ ਦਾ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅੰਗੁਲ ਮਾਪ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣਵਾਏ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਦੀ ਖੋਹ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 67

पूरयेद्घृततैलाभ्यां पलैर्विशतिभिस्ततः । सुतप्ते निक्षिपेत्तत्र सुवर्णस्य तु माषकम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਘੀ ਅਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਵੀਹ ਪਲ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਭਰ ਦੇਵੇ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਕ ਭਾਰ ਰੱਖੇ।

Verse 68

वह्न्युक्तं विन्यसेन्मंत्रमभिशस्तस्य मूर्धनि । अंगुष्ठांगुलियोगेन तप्तमाषं समुद्धरेत्

ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੋ ਮੰਤਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਸ਼ਾਰੋਪੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੇ; ਫਿਰ ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਉਂਗਲੀ ਜੋੜ ਕੇ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦਾਣਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ।

Verse 69

शुद्धं ज्ञेयमसंदिग्धं विस्फोटादिविवर्जितम् । फालशुद्धिं प्रवक्ष्यामि तां श्रृणु त्वं धनंजय

ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ—ਸੰਦੇਹ ਰਹਿਤ—ਛਾਲਿਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਲ ਦੇ ਫਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣ, ਹੇ ਧਨੰਜਯ।

Verse 70

आयसं द्वादशपलं घटितं फालमुच्यते । अष्टांगुलमदीर्घं च चतुरंगुलविस्तृतम्

ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪਲ ਭਾਰ ਦਾ ਫਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਚੌੜਾ ਹੋਵੇ।

Verse 71

वह्न्युक्तं विन्यसेन्मंत्रमभिशस्तस्य मूर्धनि । त्रिःपरावर्तयेज्जिह्वा लिहन्नस्मात्षडंगुलम्

ਅੱਗ (ਵਹ્નਿ) ਸੰਬੰਧੀ ਜਿਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਭਿਸ਼ਸਤ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਜੀਭ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਿੱਛੇ ਮੋੜ ਕੇ, ਇਸ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸਾਧਨ ਤੋਂ ਛੇ ਅੰਗੁਲ ਤੱਕ ਚਾਟੇ।

Verse 72

गवां क्षीरं प्रदातव्यं जिह्वाशोधनमुत्तमम् । जिह्वापरीक्षणं कुर्याद्दग्धा चेन्न तु विमोच्यते

ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਜੀਭ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਉਪਾਯ ਹੈ। ਜੀਭ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇ; ਜੇ ਜੀਭ ਸੜੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ।

Verse 73

तं विशुद्धं विजानीयाद्विशुद्धा चेत्तु जायते । तंदुलस्याथ वक्ष्यामि विधिधर्मं सनातनम्

ਜੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਣੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੰਦੁਲ (ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਧੀ-ਧਰਮ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਨਿਯਮ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 74

चौर्ये तु तंदुला देया न चान्यत्र कथंचन । तंदुलानुदके सिक्त्वा रात्रौ तत्रैव स्थापयेत्

ਚੋਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤੰਦੁਲ (ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਣ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਓਥੇ ਹੀ ਰੱਖ ਦੇਵੇ।

Verse 75

प्रभाते कारिणे देया भक्षणाय न संशयः । त्रिःकॉत्वः प्राङ्मुखश्चैव पत्रे निष्ठीवयेत्ततः

ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਦਾਣੇ ਕਰਤਾ (ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ) ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਦੇਵੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਥੁੱਕੇ।

Verse 76

पिप्पलस्याथ भूर्जस्य न त्वन्यस्य कथंचन । तांस्तु वै कारयेच्छुद्धांस्तंदुलाञ्छालिसंभवान्

ਪਿੱਪਲ ਜਾਂ ਭੂਰਜ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹੀ ਵਰਤੋ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀ ਧਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।

Verse 77

मृन्मये भाजने कृत्वा सवितुः पुरतः स्थितः । तन्दुलान्मंत्रयेच्छुद्धान्मन्त्रेणानेन धर्मतः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਵਿਤ੍ਰ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੋ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 78

दीयसे धर्मतत्त्वज्ञैर्मानुषाणां विशोधनम् । स्तुतस्तन्दुल सत्येन धर्मतस्त्रातुमर्हसि

ਧਰਮ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਤੰਦੁਲ-ਦਾਣੇ, ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸਤੁਤ! ਧਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 79

निष्ठीवने कृते तेषां सवितुः पुरतः स्थिते । शोणितं दृश्यते यस्य तमशुद्धं विनिर्दिशेत्

ਜਦੋਂ ਥੂਕਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਵਿਤ੍ਰ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਥੂਕ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਦਿੱਸੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰੋ।

Verse 80

एवमष्टविधं दिव्यं पापसंशयच्छेदनम् । भट्टादित्यस्य पुरतो जायते कुरुनंदन

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਅੱਠ-ਵਿਧ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਖ, ਭੱਟਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਕੁਰੂ-ਨੰਦਨ।

Verse 81

जलदिव्यं तथा प्राहुर्द्विप्रकारं पुराविदः । जलहस्तं स्मृतं चैकं मज्जनं चापरं विदुः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਦਵਾਨ ‘ਜਲ-ਦਿਵ੍ਯ’ ਨੂੰ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ‘ਜਲ-ਹਸਤ’ (ਪਾਣੀ-ਹੱਥ) ਦੀ ਪਰਖ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ‘ਮੱਜਨ’ ਅਰਥਾਤ ਡੁੱਬਕੀ ਦੀ ਪਰਖ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 82

बाणक्षेपस्तथादानं यावद्वीर्यवता कृतम् । तावत्तं मज्जयेज्जीवेत्तथा तच्छुद्धिमादिशेत्

ਜਿੰਨਾ ਦੂਰ ਤੱਕ ਬਲਵਾਨ ਪੁਰਖ ਤੀਰ ਛੱਡ ਸਕੇ—ਅਤੇ (ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ) ਵਾਪਸ ਆ ਸਕੇ—ਉਤਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 83

एवंविधमिदं स्थानं भट्टादित्यस्य भारत । ममैव कृपया भानोर्जातमेतन्महीतले

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਇਹੀ ਭੱਟਾਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਐਸਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।