Adhyaya 12

Verse 1

नारद उवाच । अथ ते ददृशुः पार्थ संयमस्थं महामुनिम् । कूर्माख्यानंनामैकादशोऽध्यायः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਪૃਥਾ-ਪੁੱਤਰ, ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। (ਇੱਥੇ ‘ਕੂರ್ಮ-ਆਖਿਆਨ’ ਨਾਮਕ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)

Verse 2

जटास्त्रिषवणस्नानकपिलाः शिरसा तदा । धारयन्तं लोमशाख्यमाज्यसिक्तमिवानलम्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਕਪਿਲ ਵਰਣ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਘੀ ਨਾਲ ਸਿੰਚੇ ਅਗਨਿ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਸੀ।

Verse 3

सव्यहस्ते तृणौघं च च्छायार्थे विप्रसत्तमम् । दक्षिणे चाक्षमालां च बिभ्रतं मैत्रमार्गगम्

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਛਾਂ ਲਈ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਦਾ ਗੱਛਾ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਵਿੱਚ ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਮੈਤ੍ਰੀ ਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਸੀ।

Verse 4

अहिंसयन्दुरुक्ताद्यैः प्राणिनो भूमिचारिणः । यः सिद्धिमेति जप्येन स मैत्रो मुनिरुच्यते

ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜਪ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ‘ਮੈਤ੍ਰ’ ਮੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

बकभूपद्विजोलूकगृध्रकूर्मा विलोक्य च । नेमुः कलापग्रामे तं चिरंतनतपोनिधिम्

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਬਗਲਾ, ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ (ਸਿੰਘ), ਪੰਛੀ, ਉੱਲੂ, ਗਿਧ ਅਤੇ ਕਛੂਆ—ਕਲਾਪ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਚਿਰੰਤਨ ਤਪ-ਨਿਧੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠੇ।

Verse 6

स्वागतासनसत्कारेणामुना तेऽति सत्कृताः । यथोचितं प्रतीतास्तमाहुः कार्यं हृदि स्थितम्

ਉਸ ਨੇ ਸਵਾਗਤ, ਆਸਨ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਆਤਿਥ੍ਯ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਕਾਰਜ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 7

कूर्म उवाच । इन्द्रद्युम्नोऽयमवनीपतिः सत्रिजनाग्रणीः । कीर्तिलोपान्निरस्तोऽयं वेधसा नाकपृष्ठतः

ਕੂರ್ಮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਨ। ਇਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਘਟ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਵੇਧਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।’

Verse 8

मार्कंडेयादिभिः प्राप्य कीर्त्युद्धारंच सत्तम । नायं कामयते स्वर्गं पुनःपातादिभीषणम्

ਹੇ ਸਤ੍ਤਮ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਦਿ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ, ਇਹ ਮੁੜ ਪਤਨ ਦੇ ਭੈ ਕਰਕੇ ਭਿਆਨਕ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।

Verse 9

भवतानुगृहीतोऽयमिहेच्छति महोदयम् । प्रणोद्यस्तदयं भूपः शिष्यस्ते भगवन्मया । त्वत्सकाशमिहानीतो ब्रूहि साध्वस्य वांछितम्

‘ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਉਤਥਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਇਸ ਰਾਜੇ—ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ—ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕੀ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਕਰੇ?’

Verse 10

परोपकरणं नाम साधूनां व्रतमाहितम् । विशेषतः प्रणोद्यानां शिष्यवृत्तिमुपेयुषाम्

‘ਪਰੋਪਕਾਰ ਹੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਨਿਯਤ ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।’

Verse 11

अप्रणोद्येषु पापेषु साधु प्रोक्तमसंशयम् । विद्वेषं मरणं चापि कुरुतेऽन्यतरस्य च

ਜੋ ਪਾਪੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਕਰਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 12

अप्रमत्तः प्रणोद्येषु मुनिरेष प्रयच्छति । तदेवेति भवानेवं धर्मं वेत्ति कुतो वयम्

ਇਹ ਮੁਨੀ ਸਦਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ—ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

Verse 13

लोमश उवाच । कूर्म युक्तमिदं सर्वं त्वयाभिहितमद्य नः । धर्मशास्त्रोपनतं तत्स्मारिताः स्म पुरातनम्

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੱਛੂਏ! ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਸਭ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

ब्रूहि राजन्सुविश्रब्धं सन्देहं हृदयस्थितम् । कस्ते किमब्रवीच्छेषं वक्ष्याम्यहं न संशयः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੋ; ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ। ਕਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਬਾਕੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਸਮਝਾ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 15

इन्द्रद्युम्न उवाच । भगवन्प्रथमः प्रश्रस्तावदेव ममोच्यताम् । ग्रीष्मकालेऽपि मध्यस्थै रवौ किं न तवाश्रमः

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੀ ਉੱਤਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਆਸਰਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?

Verse 16

कुटीमात्रोऽपि यच्छाया तृणैः शिरसि पाणिगैः

ਘਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰ ਕੇ ਬਣੀ, ਛੋਟੀ ਕੁੱਟੀ ਜਿਤਨੀ ਵੀ ਛਾਂ—ਉਹੀ ਭੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 17

लोमश उवाच । मर्तव्यमस्त्यवश्यं च काय एष पतिष्यति । कस्यार्थे क्रियते गेहमनित्यभवमध्यगैः

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਇਹ ਦੇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਏਗੀ। ਅਨਿਤ੍ਯ ਭਵ ਦੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ?

Verse 18

यस्य मृत्युर्भवेन्मित्रं पीतं वाऽमृतमुत्तमम् । तस्यैतदुचितं वक्तुमिदं मे श्वो भविष्यति

ਜਿਸ ਲਈ ਮੌਤ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਈ ਹੋਵੇ—ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਸੇ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਯੋਗ ਹੈ: ‘ਇਹ ਕੱਲ੍ਹ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।’

Verse 19

इदं युगसहस्रेषु भविष्यमभविद्दिनम् । तदप्यद्यत्वमापन्नं का कथामरणावधेः

ਇਹ ਦਿਨ ਕਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਉਹੀ ‘ਅੱਜ’ ਬਣ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਫਿਰ ਮੌਤ ਦੀ ਹੱਦ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 20

कारणानुगतं कार्यमिदं शुक्रादभूद्वपुः । कथं विशुद्धिमायाति क्षालितांगारवद्वद

ਕਾਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੇਹ ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਧੋਏ ਹੋਏ ਕੋਇਲੇ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਕਾਲਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?

Verse 21

तदस्यापि कृते पापं शत्रुषड्वर्गनिर्जिताः । कथंकारं न लज्जन्ते कुर्वाणा नृपसत्तम

ਉਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਛੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵੈਰੀਆਂ (ਕਾਮ ਆਦਿ) ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸੱਤਮ, ਐਸੇ ਕਰਤੂਤ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?

Verse 22

तद्ब्रह्मण इहोत्पन्नः सिकताद्वयसम्भवः । निगमोक्तं पठञ्छृण्वन्निदं जीविष्यते कथम्

ਉਸ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਜਨਮਿਆ, ਦੋ ‘ਰੇਤਾਂ’ (ਪੁਰੁਸ਼-ਇਸਤ੍ਰੀ) ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਇਹ ਜੀਵ—ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਸੁਣਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਵੇ (ਸੁਝ-ਬੁਝ ਨਾਲ)?

Verse 23

तथापि वैष्णवी माया मोहयत्यविवेकिनम् । हृदयस्थं न जानंति ह्यपि मृत्यु शतायुषः

ਤਾਂ ਵੀ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਮਾਇਆ ਅਵਿਵੇਕੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

Verse 24

दन्ताश्चलाश्चला लक्ष्मीर्यौवनं जीवितं नृप । चलाचलमतीवेदं दानमेवं गृहं नृणाम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੰਦ ਡੋਲਦੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਡੋਲਦੀ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਡੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਇਉਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।

Verse 25

इति विज्ञाय संसारसारं च चलाचलम् । कस्यार्थे क्रियते राजन्कुटजादि परिग्रहः

ਇਉਂ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ‘ਸਾਰ’ ਹੀ ਡੋਲਦਾ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ—ਫਿਰ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਕੁਟਜਾ ਆਦਿ ਛੋਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਨ-ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 26

इन्द्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्भगवानेव श्रूयते भुवनत्रये । तदर्थमहमायातस्तत्किमेवं वचस्तव

ਇੰਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਭਗਵਾਨ ਹੀ ਚਿਰੰਜੀਵੀ, ਸਨਾਤਨ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਐਸੇ ਕਿਉਂ ਹਨ?

Verse 27

लोमश उवाच । प्रतिकल्पं मच्छरीरादेकरोमपरिक्षयः । जायते सर्वनाशे च मम भावि प्रमापणम्

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਇਕ ਰੋਮ ਝੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰੋਮ ਮੁੱਕ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਮੇਰਾ ਨਾਸ—ਮੇਰੀ ਮੌਤ—ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 28

पश्य जानुप्रदेशं मे द्व्यंगुलं रोमवर्जितम् । जातं वपुस्तद्बिभेमि मर्तव्ये सति किं गृहैः

ਮੇਰੇ ਘੁੱਟਨੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੇਖ—ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਜਿਤਨਾ ਹਿੱਸਾ ਰੋਮ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਰ-ਬਾਰ ਤੇ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?

Verse 29

नारद उवाच । इत्थं निशम्य तद्वाक्यं स प्रहस्यातिविस्मितः । भूपालस्तस्य पप्रच्छ कारणं तादृशायुषः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਐਸੇ ਆਯੁਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 30

इन्द्रद्युम्न उवाच । पृच्छामि त्वामहं ब्रह्मन्यदायुरिदमीदृशम् । तव दीर्घं प्रभावोऽसौ दानस्य तपसोऽथवा

ਇੰਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਤੇਰੀ ਇਹ ਆਯੁ ਇੰਨੀ ਅਦਭੁਤ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਲੰਬਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਹੈ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ?

Verse 31

लोमश उवाच । श्रृणु भूप प्रवक्ष्यामि पूर्वजन्मसमुद्भवाम् । शिवधर्मयुतां पुण्यां कथां पापप्रणाशनीम्

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 32

अहमासं पुरा शूद्रो दरिद्रोऽतीवभूतले । भ्रमामि वसुधापृष्ठे ह्यशनपीडितो भृशम्

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਰਿਦ੍ਰ। ਮੈਂ ਵਸੁਧਾ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਤੀਖੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਤੜਫਦਾ ਸੀ।

Verse 33

ततो मया महल्लिंगं जालिमध्यगतं तदा । मध्याह्नेऽस्य जलाधारो दृष्टश्चैवा विदूरतः

ਤਦ ਮੈਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਜਾਲੀ-ਸਮਾਨ ਘੇਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਜਲਾਧਾਰ (ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜਲ-ਭੰਡਾਰ) ਵੀ ਦੇਖਿਆ।

Verse 34

ततः प्रविश्य तद्वारि पीत्वा स्नात्वा च शांभवम् । तल्लिंगं स्नापितं पूजा विहिता कमलैः शुभैः

ਫਿਰ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਭਵ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 35

अथ क्षुत्क्षामकंठोऽहं श्रीकंठं तं नमस्य च । पुनः प्रचलितो मार्गे प्रमीतो नृपसत्तम

ਫਿਰ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ! ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ।

Verse 36

ततोऽहं ब्राह्मणगृहे जातो जातिस्मरः सुतः । स्नापनाच्छिवलिंगस्य सकृत्कमलपूजनात्

ਫਿਰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ—ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 37

स्मरन्विलसितं मिथ्या सत्याभासमिदं जगत् । अविद्यामयमित्येवं ज्ञात्वा मूकत्वमास्थितः

ਪਿਛਲਾ ਅਨੁਭਵ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਜਗਤ ਕੇਵਲ ਲੀਲਾ ਹੈ—ਝੂਠਾ, ਸੱਚ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਭਾਸ, ਅਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਮੌਨ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 38

तेन विप्रेण वार्धक्ये समाराध्य महेश्वरम् । प्राप्तोऽहमिति मे नाम ईशान इति कल्पितम्

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ, ‘ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ’; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਈਸ਼ਾਨ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 39

ततः स विप्रो वात्सल्यादगदान्सुबहून्मम । चकार व्यपनेष्यामि मूकत्वमिति निश्चयः

ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿਆਰ ਵੱਸ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਕਿ ‘ਮੈਂ ਇਸ ਗੂੰਗਾਪਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 40

मंत्रवादान्बहून्वैद्यानुपायानपरानपि । पित्रोस्तथा महामायासंबद्धमनसोस्तथा

ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ, ਵੈਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਵੀ ਲਗਾਏ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ, ਮਹਾਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਓਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 41

निरीक्ष्य मूढतां हास्यमासीन्मनसि मे तदा । तथा यौवनमासाद्य निशि हित्वा निजं गृहम्

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਜਾਗ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ ਜਵਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

संपूज्य कमलैः शंभुं ततः शयनमभ्यगाम् । ततः प्रमीते पितरि मूढैत्यहमुज्झितः

ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਖ ਸਮਝ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 43

संबंधिभिः प्रतीतोऽथ फलाहारमवस्थितः । प्रतीतः पूजयामीशमब्जैर्बहुविधैस्तथा

ਫਿਰ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਫਲਾਹਾਰ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 44

अथ वर्षशतस्यांते वरदः शशिशेखरः । प्रत्यक्षो याचितो देहि जरामरणसंक्षयम्

ਫਿਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਰਦਾਤਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਮੈਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਵਰ ਦਿਓ।”

Verse 45

ईश्वर उवाच । अजरामरता नास्ति नामरूपभृतोयतः । ममापि देहपातः स्यादवधिं कुरु जीविते

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਜਰਾ-ਅਮਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੀ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀਮਾ ਚੁਣ।”

Verse 46

इति शंभोर्वचः श्रुत्वा मया वृतिमिदं तदा । कल्पांते रोमपातोऽस्तु मरणं सर्वसंक्षये

ਇਉਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਕਲਪਾਂਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਆਵੇ; ਤਦ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਰੋਮ ਝੜਨ ਹੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 47

ततस्तव गणो भूयामिति मेऽभीप्सितो वरः । तथेत्युक्त्वा स भगवान्हरश्चादर्शनं गतः

ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਵਰ ਇਹ ਸੀ: “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।” “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

Verse 48

अहं तपसिनिष्ठश्च ततः प्रभृति चाभवम् । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते शिवपूजनात्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 49

ब्रध्नाब्जैरितरैर्वपि कमलैर्नात्र संशयः । एवं कुरु महाराज त्वमप्याप्स्यसि वांछितम्

ਬਰਧਨਾਬਜ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਐਸਾ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ; ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।

Verse 50

हरभक्तस्य लोकस्य त्रिलोक्यां नास्ति दुर्लभम् । बहिःप्रवृत्तिं सगृह्य ज्ञानकर्मेन्द्रियादि च

ਹਰ ਦੇ ਭਗਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਬਾਹਰਲੀ ਕਰਮ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਥਾਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 51

लयः सदाशिवे नित्यमतर्यो गोऽयमुच्यते । दुष्करत्वाद्वहिर्योगं शिव एव स्वयं जगौ

ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਨਿਤ ਲਯ ਹੋਣਾ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ‘ਅਮਰ ਮਾਰਗ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾ ਦੁਰਘਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 52

पंचभिश्चार्चनं भूतैर्विशिष्टफलदं ध्रुवम् । क्लेशकर्मविपाकाद्यैराशयैश्चाप्य संयुतम्

ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਰਚਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਕਲੇਸ਼, ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਆਦਿ ਆਸ਼ਯਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 53

ईशानमाराध्य जपन्प्रणवं मुक्तिपाप्नुयात् । सर्वपापक्षये जाते शिवे भवति भावना

ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 54

पापोपहतबुद्धीनां शिवे वार्तापि दुर्लभा । दुर्लभं भारते जन्म दुर्लभं शिवपूजनम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਾਪ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸੁਣਨੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 55

दुर्लभं जाह्नवीस्नानं शिवे भक्तिः सुदुर्लभा । दुर्लभं ब्राह्मणे दानं दुर्लभं वह्निपूजनम्

ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 56

अल्पपुण्यैश्च दुष्प्रापं पुरुषोत्तमपूजनम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 57

लक्षेण धनुषां योगस्तदर्धेन हुताशनः । पात्रं शतसहस्रेण रेवा रुद्रश्च षष्टिभिः

ਲੱਖ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ‘ਯੋਗ’ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਨਾਲ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ) ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤਾਂ ਸੱਠ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹਨ।

Verse 58

इति दमुक्तमखिलं मया तव महीपते । यथायुरभवद्दीर्घं समाराध्य महेश्वरम्

ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ (ਰਾਜਨ), ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਯੁ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 59

न दुर्लभं न दुष्प्रापं न चासाध्यं महात्मनाम् । शिवभक्तिकृतां पुंसां त्रिलोक्यामिति निश्चितम्

ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਨਾ ਕੁਝ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਰਪ੍ਰਾਪ, ਨਾ ਅਸਾਧ੍ਯ। ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 60

नंदीश्वरस्य तेनैव वपुषा शिवपूजनात् । सिद्धिमालोक्य को राजञ्छंकरं न नमस्यति

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਪਾਈ, ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੌਣ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇਗਾ?

Verse 61

श्वेतस्य च महीपस्य श्रीकंठं च नमस्यतः । कालोपि प्रलयं यातः कस्तमीशं न पूजयेत्

ਰਾਜਾ ਸ਼ਵੇਤ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਾ ਪੂਜੇ?

Verse 62

यदिच्छया विश्वमिदं जायते व्यवतिष्ठते । तथा संलीयते चांते कस्तं न शरणं व्रजेत्

ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਕੌਣ ਨਾ ਜਾਵੇ?

Verse 63

एतद्रहस्यमिदमेव नृणां प्रधानं कर्तव्यमत्र शिवपूजनमेव भूप । यस्यांतरायपदवीमुपयांति लोकाः सद्योः नरः शिवनतः शिवमेव सत्यम्

ਹੇ ਭੂਪ! ਇਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਰਤੱਬ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ। ਲੋਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।