Adhyaya 9

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञ हृदयानंद गौरीचुंबितमूर्धज । तारकांतक षड्वक्त्र तारिणे भद्रकारिणे

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਆਨੰਦ; ਜਿਸ ਦੇ ਮਸਤਕ ਨੂੰ ਗੌਰੀ ਚੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਤਾਰਕ-ਅੰਤਕ, ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਰਣਹਾਰ ਤੇ ਭਦ੍ਰ ਦਾਤਾ!

Verse 2

सर्वज्ञाननिधे तुभ्यं नमः सर्वज्ञसूनवे । सर्वथा जितमाराय कुमाराय महात्मने

ਹੇ ਸਰਵ-ਜ੍ਞਾਨ ਦੇ ਨਿਧਾਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕੁਮਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਰ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 3

कामारिमर्धनारीशं वीक्ष्य कामकृतं किल । यो जिगाय कुमारोपि मारं तस्मै नमोस्तु ते

ਕਾਮ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਅਰਧ-ਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਾਮ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਭੀ ਮਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਉਸ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 4

यदुक्तं भवता स्कंद मायाद्विजवपुर्हरिः । काश्यां पंचनदं तीर्थमध्यासातीव पावनम्

ਹੇ ਸਕੰਦ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ: ਹਰੀ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੰਚਨਦ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕੀਤਾ—ਅਤਿ ਪਾਵਨ।

Verse 5

भूर्भुवःस्वः प्रदेशेषु काशीपरमपावनम् । तत्रापि हरिणाज्ञायि तीर्थं पंचनदं परम्

ਭੂਰ, ਭੁਵਹ ਅਤੇ ਸ੍ਵਹ ਦੇ ਸਭ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ‘ਪੰਚਨਦ’ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 6

कुतः पंचनदं नाम तस्य तीर्थस्य षण्मुख । कुतश्च सर्वतीर्थेभ्यस्तदासीत्पावनं परम्

ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖ! ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ‘ਪੰਚਨਦ’ ਨਾਮ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮਿਲਿਆ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਹੇਤੂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਬਣਿਆ?

Verse 7

कथं च भगवान्विष्णुरंतरात्मा जगत्पतिः । सर्वेषां जगतां पाता कर्ता हर्ता च लीलया

ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਜਗਤਪਤੀ—ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ?

Verse 8

अरूपो रूपमापन्नो ह्यव्यक्तो व्यक्ततां गतः । निराकारोपि साकारो निष्प्रपंचः प्रपंचभाक्

ਅਰੂਪ ਨੇ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਿਆ? ਅਵ੍ਯਕਤ ਕਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤਤਾ ਵਿਚ ਆਇਆ? ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਾਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਪੰਚ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਪੰਚ ਦੀ ਲੀਲਾ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ?

Verse 9

अजन्मानेकजन्मा च त्वनामास्फुटनामभृत् । निरालंबोऽखिलालंबो निर्गुणोपि गुणास्पदम्

ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਨਾਮ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਨਿਰਾਲੰਬ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?

Verse 10

अहृषीकोहृषीकेशो प्यनंघ्रिरपिसर्वगः । उपसंहृत्य रूपं स्वं सर्वव्यापी जनार्दनः

ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ‘ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼’—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਰਵਗਤ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?

Verse 11

आदौ धर्मनदः पुण्यो मिश्रितो धूतपापया । यया धूतानि पापानि सर्वतीर्थीकृतात्मना

ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨਮਈ ਧਰਮਨਦਾ ਨਦੀ ਧੂਤਪਾਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ—ਉਹ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਸਾਰਿਆਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਤੀਰਥਮਯ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 12

ततोपि मिलितागत्य किरणा रविणैधिता । यन्नामस्मरणादेव महामोहोंधतां व्रजेत्

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਕਿਰਣਾ ਵੀ ਆ ਕੇ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਈ; ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾ ਮੋਹ ਅੰਧਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

स्थितः सर्वात्मभावेन तीर्थे पंचनदे परे । एतदाख्याहि षड्वक्त्र पंचवक्त्राद्यथा श्रुतम्

ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਰਵਾਤਮਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਪੰਚਨਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਡਵਕਤ੍ਰ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੰਜਵਕਤ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।

Verse 14

प्रयागोपि च तीर्थेशो यत्र साक्षात्स्वयं स्थितः । पापिनां पापसंघातं प्रसह्य निजतेजसा

ਪ੍ਰਯਾਗ ਵੀ—ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥੇਸ਼—ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ-ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਬਲਪੂਰਵਕ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

हरंति सर्वतीर्थानि प्रयागस्य बलेन हि । तानि सर्वाणि तीर्थानि माघे मकरगे रवौ

ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਤੀਰਥ ਆਪਣੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਥੇ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਮਾਨੋ ਉਥੇ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

प्रत्यब्दं निर्मलानि स्युस्तीर्थराज समागमात् । प्रयागश्चापि तीर्थेंद्रः सर्वतीर्थार्पितं मलम्

ਹਰ ਸਾਲ ਤੀਰਥਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਹੋਰ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਮਲ-ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

महाघिनां महाघं च हरेत्पांचनदाद्बलात् । यं संचयति पापौघमावर्षं तीर्थनायकः । तमेकमज्जनादूर्जे त्यजेत्पंचनदे ध्रुवम्

ਪੰਚਨਦ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਤੀਰਥਨਾਇਕ ਸਾਲ ਭਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਊਰਜ (ਕਾਰਤਿਕ) ਮਹੀਨੇ ਪੰਚਨਦ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

यथा पंचनदोत्पत्तिस्तथा च कथयाम्यहम् । निशामय महाभाग मित्रावरुणनंदन

ਜਿਵੇਂ ਪੰਚਨਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸੁਣੋ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨੰਦਨ।

Verse 19

पुरा वेदशिरा नाम मुनिरासीन्महातपाः । भृगुवंश समुत्पन्नो मूर्तो वेद इवापरः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵੇਦਸ਼ਿਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮੁਨੀ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਵੇਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਸੀ।

Verse 20

तपस्यतस्तस्य मुनेः पुरोदृग्गोचरं गता । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा रूपलावण्यशालिनी

ਜਦ ਉਹ ਮੁਨੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੁਚੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ—ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰੂਪ ਤੇ ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ।

Verse 21

तस्या दर्शनमात्रेण परिक्षुब्धं मुनेर्मनः । चस्कंद स मुनिस्तूर्णं साथ भीता वराप्सराः

ਉਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੁਨੀ ਦਾ ਮਨ ਵਿਹਲ ਹੋ ਉਠਿਆ। ਮੁਨੀ ਤੁਰੰਤ ਡੋਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ ਵੀ ਡਰ ਗਈ।

Verse 22

दूरादेव नमस्कृत्य तमृषिं साभ्यभाषत । अतीव वेपमानांगी शुचिस्तच्छापभीतितः

ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲ ਪਈ। ਸ਼ੁਚੀ ਦੇ ਅੰਗ ਬਹੁਤ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ।

Verse 23

नापराध्नोम्यहं किंचिन्महोग्रतपसांनिधे । क्षंतव्यं मे क्षमाधार क्षमारूपास्तपस्विनः

‘ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਦੇ ਨਿਧਾਨ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਖ਼ਿਮਾ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਤਪਸਵੀ ਖ਼ਿਮਾ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।’

Verse 24

मुनीनां मानसं प्रायो यत्पद्मादपि तन्मृदु । स्त्रियः कठोरहृदयाः स्वरूपेणैव सत्तम

‘ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਵੀ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ—ਕਠੋਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਸੱਤਮ।’

Verse 25

इति श्रुत्वा वचस्तस्याः शुचेरप्सरसो मुनिः । विवेकसेतुना स्तंभीन्महारोषनदीरयम्

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਚੀ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਵਿਵੇਕ-ਸੇਤੂ ਰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਠਦੀ ਮਹਾ-ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਤੂਫਾਨੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 26

उवाच च प्रसन्नात्मा शुचे शुचिरसि ध्रुवम् । न मेऽल्पोपि हि दोषोत्र न ते दोषोस्ति सुंदरि

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਚੀ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ।”

Verse 27

वह्निस्वरूपा ललना नवनीत समः पुमान् । अनभिज्ञा वदंतीति विचारान्महदंतरम्

“ਅਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅੱਗ-ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਮੱਖਣ ਵਰਗਾ; ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੱਚਾਈ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਭਿੰਨ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।”

Verse 28

स्निह्येदुद्धृतसारोपि वह्नेः संस्पर्शमाप्य वै । चित्रं स्त्र्याख्या समादानात्पुमान्स्निह्यति दूरतः

“ਮੱਖਣ ਭਾਵੇਂ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਸੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਚੰਭਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਸਤ੍ਰੀ’ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਪੁਰਖ ਦਾ ਮਨ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 29

अतः शुचे न भेतव्यं त्वया शुचि मनोगते । अतर्कितोपस्थितया त्वया च स्खलितं मया

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਚੀ, ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ—ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਅਚਾਨਕ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਡਗਮਗਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਫਿਸਲ ਗਈ।”

Verse 30

स्खलनान्न तथा हानिरकामात्तपसो मुनेः । यथा क्षणांधीकरणाद्धानिः कोपरयादरेः

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਫਿਸਲਣ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਉਹਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ‘ਕ੍ਰੋਧ’ ਨਾਮੀ ਵੈਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 31

कोपात्तपः क्षयं याति संचितं यत्सुकृच्छ्रतः । यथाभ्रपटलं प्राप्य प्रकाशः पुष्पवंतयोः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਸੰਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਘਣੀ ਪਰਤ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

स्कंद उवाच । कथयामि कथामेतां नमस्कृत्य महेश्वरम् । सर्वाघौघ प्रशमनीं सर्वश्रेयोविधायिनीम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 33

अमर्षे कर्षति मनो मनोभू संभवः कुतः । विधुंतुदे तुदत्युच्चैर्विधुं कुत्रास्ति कौमुदी

ਜਦੋਂ ਅਮਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੋਸ ਮਨ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੋਭਵ ਕਾਮਦੇਵ ਕਿਵੇਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ? ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਵਿਧੁੰਤੁਦ’ ਦੇ ਘਾਅ ਨਾਲ ਤੀਖੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੌਮੁਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਦੀ ਸ਼ੀਤਲ ਛਟਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹੇ?

Verse 34

ज्वलतो रोषदावाग्नेः क्व वा शांतितरोः स्थितिः । दृष्टा केनापि किं क्वापि सिंहात्कलभसुस्थता

ਜਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਦਾਵਾਗਨੀ ਧਧਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਠਹਿਰਾਉ ਕਿੱਥੇ? ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਦੇ, ਕਿਤੇ ਵੀ, ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੋਲ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रतीपः प्रतिघातुकः । चतुर्वर्गस्य देहस्य परिहेयो विपश्चिता

ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵੈਰੀ ਤੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਲਟ ਵਾਰ ਕਰੇ ਤੇ ਵਿਘਨ ਪਾਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ-ਮੋਖ ਦੇ ਚਤੁਰਵਰਗ ਦੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

इदानीं शृणु कल्याणि कर्तव्यं यत्त्वया शुचे । अमोघबीजा हि वयं तद्बीजमुररी कुरु

ਹੁਣ ਸੁਣ, ਕਲਿਆਣੀ—ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾਰੀ—ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਬੀਜ ਅਮੋਘ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਉਰਰੀ, ਉਸ ਬੀਜ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 37

एतस्मिन्रक्षिते वीर्ये परिस्कन्ने त्वदीक्षणात् त्वया तव भवित्रेकं कन्यारत्नं महाशुचि

ਜਦ ਇਹ ਵੀਰਯ ਤੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇਗਾ, ਹੇ ਮਹਾ-ਸ਼ੁੱਧਾ, ਤਦ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਇਕੋ ਇਕ ਕਨਿਆ-ਰਤਨ ਜਨਮੇਗੀ—ਧੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਮੋਲ ਰਤਨ।

Verse 38

इत्युक्ता तेन मुनिना पुनर्जातेव साप्सराः । महाप्रसाद इत्युक्त्वा मुनेः शुक्रमजीगिलत्

ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਜਨਮੀ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਹੋ ਗਈ। “ਇਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਹੈ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਦਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ।

Verse 39

अथ कालेन दिव्यस्त्री कन्यारत्नमजीजनत् । अतीव नयनानंदि निधानं रूपसंपदाम्

ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਨਿਆ-ਰਤਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਰੂਪ-ਸੰਪਦਾ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ।

Verse 40

तस्यैव वेदशिरस आश्रमे तां निधाय सा । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा जगाम च यथेप्सितम्

ਉਸੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੇਦਸ਼ਿਰਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਚਾਹਿਆ ਉੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 41

तां च वेदशिराः कन्यां स्नेहेन समवर्धयत् । क्षीरेण स्वाश्रमस्थाया हरिण्या हरिणीक्षणाम्

ਅਤੇ ਵੇਦਸ਼ਿਰਸ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਅਤਿ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ—ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹਿਰਣੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਸ ਹਰਣ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਬਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਪਿਲਾਇਆ।

Verse 42

मुनिर्नाम ददौ तस्यै धूतपापेति चार्थवत् । यन्नामोच्चारणेनापि कंपते पातकावली

ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਥਭਰਿਆ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ—‘ਧੂਤਪਾਪਾ’ (ਪਾਪ ਝਾੜ ਚੁੱਕੀ)। ਉਸ ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਕੰਬ ਉਠਦੀ ਹੈ।

Verse 43

सर्वलक्षणशोभाढ्यां सर्वावयव सुंदरीम् । मुनिस्तत्याज नोत्संगात्क्षणमात्रमपि क्वचित्

ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਛਟਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਹਰ ਅੰਗੋਂ ਸੁੰਦਰ—ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 44

दिनेदिने वर्धमानां तां पश्यन्मुमुदे भृशम् । क्षीरनीरधिवद्रम्यां निशि चांद्रमसीं कलाम्

ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਵਧਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਧ-ਧਾਰਾ ਵਰਗੇ ਧਵਲ ਜਲਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਜਿਹੀ ਰਮਣੀਯਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ।

Verse 45

अथाष्टवार्षिकीं दृष्ट्वा तां कन्यां स मुनीश्वरः । कस्मै देयेति संचित्य तामेव समपृच्छत

ਤਦ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ—“ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ?”—ਅਤੇ ਉਸੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਛ ਲਿਆ।

Verse 46

वेदशिरा उवाच । अयि पुत्रि महाभागे धूतपापे शुभेक्षणे । कस्मै दद्यावराय त्वां त्वमेवाख्याहि तं वरम्

ਵੇਦਸ਼ਿਰਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਪੁੱਤਰੀ, ਮਹਾਭਾਗੇ, ਧੂਤਪਾਪੇ, ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀਏ! ਦੱਸ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ—ਕਿਹੜੇ ਉੱਤਮ ਵਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂ? ਉਸ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਹਿ।”

Verse 47

अतिस्नेहार्द्रचित्तस्य जनेतुश्चेति भाषितम् । निशम्य धूतपापा सा प्रोवाच विनतानना

ਜਨਕ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ—ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਅਤਿ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ—ਸੁਣ ਕੇ ਧੂਤਪਾਪਾ, ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਮੁਖ ਝੁਕਾਈ ਹੋਈ, ਬੋਲਣ ਲੱਗੀ।

Verse 48

धूतपापोवाच । जनेतर्यद्यहं देया सुंदराय वराय ते । तदा तस्मै प्रयच्छ त्वं यमहं कथयामि ते

ਧੂਤਪਾਪਾ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਪਿਤਾ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਵਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 49

तुभ्यं च रोचते तात शृणोत्ववहितो भवान् । सर्वेभ्योतिपवित्रो यो यः सर्वेषां नमस्कृतः

“ਹੇ ਤਾਤ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਰੁਚੇਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਲੋਕ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 50

सर्वे यमभिलष्यंति यस्मात्सर्वसुखोदयः । कदाचिद्यो न नश्येत यः सदैवानुवर्तते

ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਉਦਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਅਟੱਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਥ ਨਿਭਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

इहामुत्रापि यो रक्षेन्महापदुदयाद्ध्रुवम् । सर्वे मनोरथा यस्मात्परिपूर्णा भवंति हि

ਇਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਹਾਂ ਵਿਪਤੀਆਂ ਦੇ ਉਠਣ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 52

दिनेदिने च सौभाग्यं वर्धते यस्य सन्निधौ । नैरंतर्येण यत्सेवां कुर्वतो न भयं क्वचित्

ਜਿਸ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਸੌਭਾਗ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭੈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 53

यन्नामग्रहणादेव केपि वाधां न कुर्वते । यदाधारेण तिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश

ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਵੀ ਬਾਧਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਚੌਦਾਂ ਭੁਵਨ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 54

एवमाद्या गुणा यस्य वरस्य वरचेष्टितम् । तस्मै प्रयच्छ मां तात मम तेपीहशर्मणे

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਿ ਗੁਣ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਆਪ ਹੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ। ਹੇ ਤਾਤ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇ—ਇਸ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਵੀ।

Verse 55

एतच्छ्रुत्वापि ता तस्या भृशं मुदमवाप ह । धन्योस्मि धन्या मे पूर्वे येषामैषा सुतान्वये

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਧੰਨ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਅਤੇ ਧੰਨ ਹਨ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਧੀ ਜਨਮੀ ਹੈ।”

Verse 56

ध्रुवा हि धूतपापासौ यस्या ईदृग्विधा मतिः । ईदृग्विधैर्गुणगणैर्गरिम्णा कोत्र वै भवेत्

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਐਸੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 57

अथवा स कथं लभ्यो विना पुण्यभरोदयम् । इति क्षणं समाधाय मनः स मुनिपुंगवः

ਅਥਵਾ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਉਦੇ ਹੋਏ ਬਿਨਾ ਉਹ ਐਸਾ ਪੁਰਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਾਧਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 58

ज्ञानेन तं समालोच्य वरमीदृग्गुणोदयम् । धन्यां कन्यां बभाषेथ शृणु वत्से शुभैषिणि

ਜ੍ਞਾਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿ ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਉਦੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਰ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਧੰਨ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣ, ਵਤਸੇ, ਸ਼ੁਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।”

Verse 59

पितोवाच । वरस्य ये त्वया प्रोक्ता गुणा एते विचक्षणे । एषां गुणानामाधारो वरोस्तीति विनिश्चितम्

ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਚੱਖਣੇ, ਵਰ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਗੁਣ ਤੂੰ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਵਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ।”

Verse 60

परं स सुखलभ्यो न नितरां सुभगाकृतिः । तपः पणेन स क्रय्यः सुतीर्थविपणौ क्वचित्

ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਤ ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ‘ਖਰੀਦਿਆ’ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕਦੇ ਕਦੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ।

Verse 61

तीर्थभारैः स सुलभो न कौलीन्येन कन्यके । न वेदशास्त्राभ्यसनैर्न चैश्वर्यबलेन वै

ਹੇ ਕੁੜੀਏ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਨਾ ਕੁਲਿਨਤਾ ਨਾਲ, ਨਾ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਧਨ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ।

Verse 62

न सौंदर्येण वपुषा न बुद्ध्या न पराक्रमैः । एकयैव मनः शुद्ध्या करणानां जयेन च

ਨਾ ਦੇਹ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ—ਕੇਵਲ ਮਨ ਦੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

महातपः सहायेन दमदानदयायुजा । लभ्यते स महाप्राज्ञो नान्यथा सदृशः पतिः

ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਹਾਇ ਬਣਾਕੇ, ਦਮ (ਸੰਯਮ), ਦਾਨ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਵਰਗਾ ਪਤੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 64

इति श्रुत्वाथ सा कन्या पितरं प्रणिपत्य च । अनुज्ञां प्रार्थयामास तपसे कृतनिश्चया

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਚੁੱਕੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗਣ ਲੱਗੀ।

Verse 65

स्कंद उवाच । कृतानुज्ञा जनेत्रा सा क्षेत्रे परमपावने । तपस्तताप परमं यदसाध्यं तपस्विभिः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਇਸ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ—ਐਸਾ ਤਪ ਜੋ ਸਿੱਧ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

Verse 66

क्व सा बालातिमृद्वंगी क्व च तत्तादृशं तपः । कठोरवर्ष्मसंसाध्यमहो सच्चेतसो धृतिः

ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਨਰਮ-ਨਾਜ਼ੁਕ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬਾਲਿਕਾ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਐਸਾ ਤਪ? ਇਹ ਤਾਂ ਕਠੋਰ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਹੋਏ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਅਹੋ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਚਿੱਤ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਧੀਰਜ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।

Verse 67

धारासारा सुवर्षासु महावातवतीष्वलम् । शिलासु सावकाशासु सा बह्वीरनयन्निशाः

ਮੁਸਲਾਧਾਰ ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਨੰਗੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।

Verse 68

श्रुत्वा गर्जरवं घोरं दृष्ट्वा विद्युच्चमत्कृतीः । आसारसीकरैः क्लिन्ना न चकंपे मनाक्च सा

ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਛਿਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਹ ਰਤਾ ਭਰ ਨਹੀਂ ਕੰਬੀ।

Verse 69

तडित्स्फुरंतीत्वसकृत्तमिस्रासु तपोवने । यातायातं करोतीव द्रष्टुं तत्तपसः स्थितिम्

ਤਪੋਵਨ ਦੀ ਘਣੀ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਰੰਵਾਰ ਚਮਕਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਵਾ-ਗਵਨ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਤਪ ਦੀ ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ।

Verse 70

तपर्तुरेव साक्षाच्च कुमारी कैतवात्किल । पंचाग्नीन्परिधायात्र तपस्यति तपोवने

ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਤਪ-ਰੁੱਤ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਘੇਰ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 71

जलाभिलाषिणी बाला न मनागपि सा पिबत् । कुशाग्रतोयपृषतं पंचाग्निपरितापिता

ਜਲ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀ ਉਹ ਬਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਾ ਪੀਤਾ; ਕੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਹੀ—ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਸਹਿੰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 72

रोमांच कंचुकवती वेपमानतनुच्छदा । पर्यक्षिपत्क्षपाः क्षामा तपसा हैमनीश्च सा

ਰੋਮਾਂਚ ਜਿਵੇਂ ਕਵਚ ਬਣ ਗਿਆ, ਕੰਬਦੀ ਦੇਹ-ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ। ਤਪ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਤਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਦੀ ਸਰਦੀ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਸਹੀ।

Verse 73

निशीथिनीषु शिशिरे श्रयंती सारसं रसम् । मेने सा सारसैः केयमुद्यताद्येति पद्मिनी

ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੀ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰ-ਰਸ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੀ ਰਹੀ। ਹੰਸਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਐਵੇਂ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਹੀ ਜਲ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਕਮਲ-ਕੁਮਾਰੀ ਹੋਵੇ।

Verse 74

मनस्विनामपि मनोरागतां सृजते मधौ । तदोष्ठपल्लवाद्रागो जह्रे माकंदपल्लवैः

ਬਸੰਤ ਤਾਂ ਸੰਯਮੀ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਗ ਜਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠ-ਕੋਪਲਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨੂੰ ਅੰਬ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੱਲਵਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਛੀਨ ਲਿਆ, ਮਾਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

Verse 75

वसंते निवसंती सा वने बालाचलंमनः । चक्रे तपस्यपि श्रुत्वा कोकिला काकलीरवम्

ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨਵਯੁਵਤੀ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲਿਆ; ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਇਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਸੁਣ ਕੇ ਭੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਤਪ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਰਹੀ।

Verse 76

बंधुजीवेऽधररुचिं कलहंसे कलागतीः । निक्षेपमिव सा क्षिप्त्वा शरद्यासीत्तपोरता

ਬੰਧੂਕ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਅਤੇ ਹੰਸ ਦੀ ਚਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਮਾਨਤ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ-ਰਤਾ ਹੋ ਗਈ।

Verse 77

अपास्तभोगसंपर्का भोगिनां वृत्तिमाश्रिता । क्षुदुद्बोधनिरोधाय धूतपापा तपस्विनी

ਸਾਰੇ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਕਠੋਰ ਰੀਤ ਅਪਣਾਈ; ਧੂਤਪਾਪਾ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਭੁੱਖ ਦੇ ਉੱਭਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 78

शाणेन मणिवल्लीढा कृशाप्यायादनर्घताम् । तथापि तपसा क्षामा दिदीपे तत्तनुस्तराम्

ਜਿਵੇਂ ਸਾਣੇ ਨਾਲ ਘਿਸੀ ਮਣੀ-ਵੱਲੀ ਪਤਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਮੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤਪ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਉਹ ਅਨਮੋਲਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ; ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਖ਼ਾਮਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੋਰ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 79

निरीक्ष्य तां तपस्यंतीं विधिः संशुद्धमानसाम् । उपेत्योवाच सुप्रज्ञे प्रसन्नोस्मि वरं वृणु

ਉਸ ਨੂੰ ਤਪ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਪ੍ਰਜ્ઞੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਵਰ ਮੰਗੋ।”

Verse 80

सा चतुर्वक्त्रमालोक्य हंसयानोपरिस्थितम् । प्रणम्य प्रांजलिः प्रीता प्रोवाचाथ प्रजापतिम्

ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹੰਸ-ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਆਸਨਾਸੀਨ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਬੋਲੀ।

Verse 81

धूतपापोवाच । पितामह वरो मह्यं यदि देयो वरप्रद । सर्वेभ्यः पावनेभ्योपि कुरु मामतिपावनीम्

ਧੂਤਪਾਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ! ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਪਾਵਨ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤਿ-ਪਾਵਨ ਬਣਾ ਦਿਓ।”

Verse 82

स्रष्टा तदिष्टमाकर्ण्य नितरां तुष्टमानसः । प्रत्युवाचाथ तां बालां विमलां विमलेषिणीम्

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪਾਈ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲਤਾ ਦੀ ਖੋਜੀ—ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 83

ब्रह्मोवाच । धूतपापे पवित्राणि यानि संत्यत्र सर्वतः । तेभ्यः पवित्रमतुलं त्वमेधि वरतो मम

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਧੂਤਪਾਪੇ, ਇੱਥੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਵਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਅਤੁਲ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ।”

Verse 84

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च संति तीर्थानि कन्यके । दिवि भुव्यंतरिक्षे च पावनान्युत्तरोत्तरम्

“ਹੇ ਕੁਮਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਇਕ ਤੋਂ ਇਕ ਵਧ ਕੇ ਪਾਵਨ ਹਨ।”

Verse 85

तानि सर्वाणि तीर्थानि त्वत्तनौ प्रतिलोम वै । वसंतु मम वाक्येन भव सर्वातिपावनी

“ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਤੇਰੇ ਹੀ ਤਨ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵੱਸਣ; ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਤਿ-ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ।”

Verse 86

इत्युक्त्वांतर्दधे वेधाः सापि निर्धूतकल्मषा । धूतपापोटजं प्राप्ताथो वेदशिरसः पितुः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵੇਧਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੀ ਮਲਿਨਤਾ ਝਾੜ ਕੇ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੇਦਸ਼ਿਰਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਈ।

Verse 87

कदाचित्तां समालोक्य खेलंतीमुटजाजिरे । धर्मस्तत्तपसाकृष्टः प्रार्थयामास कन्यकाम्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਧਰਮ ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ।

Verse 88

धर्म उवाच । पृथुश्रोणि विशालाक्षि क्षामोदरि शुभानने । क्रीतः स्वरूपसंपत्त्या त्वयाहं देहि मे रहः

ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੱਕੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੀ! ਤੇਰੇ ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰਯ ਦੀ ਧਨ-ਸੰਪੱਤਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਮਿਲਾਪ ਦੇਹ।”

Verse 89

नितरां बाधते कामस्त्वत्कृते मां सुलोचने । अज्ञातनाम्ना सा तेन प्रार्थितेत्यसकृद्ग्रहः

“ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਸੁਲੋਚਨੇ, ਕਾਮ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੀੜਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਮ ਅਜੇ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰੰਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਦਬਾਈ ਗਈ।

Verse 90

उवाच सा पिता दाता तं प्रार्थय सुदुर्मते । पितृप्रदेया यत्कन्या श्रुतिरेषा सनातनी

ਉਹ ਬੋਲੀ: “ਪਿਤਾ ਹੀ ਦਾਤਾ ਹੈ—ਹੇ ਕੁਬੁੱਧੀਏ, ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰ। ਕਨਿਆ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੀ ਸਨਾਤਨ ਵਿਧੀ ਹੈ।”

Verse 91

निशम्येति वचो धर्मो भाविनोर्थस्य गौरवात् । पुनर्निबंधयांचक्रे ऽपधृतिर्धृतिशालिनीम्

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ ਨੇ—ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ—ਉਸ ਦੀ ਅਡੋਲ ਧੀਰਜ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਫਿਰ ਦਬਾ ਕੇ ਕੀਤੀ।

Verse 92

धर्म उवाच । न प्रार्थयेहं सुभगे पितरं तव सुंदरि । गांधर्वेण विवाहेन कुरु मे त्वं समीहितम्

ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਾਂਗਾ। ਗਾਂਧਰਵ ਵਿਵਾਹ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ।”

Verse 93

इति निर्बंधवद्वाक्यं सा निशम्य कुमारिका । पितुः कन्याफलंदित्सुः पुनराहेति तं द्विजम्

ਉਸ ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਨਿਆ—ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਨਿਆ-ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ—ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਮਾਨ ਵਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ।

Verse 94

अरे जडमते मा त्वं पुनर्ब्रूहीति याह्यतः । इत्युक्तोपि कुमार्या स नातिष्ठन्मदनातुरः

“ਅਰੇ ਜਡ-ਮਤੀ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਨਾ ਬੋਲ; ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾ!” ਕਨਿਆ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ—ਕਾਮ-ਜ੍ਵਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ—ਉੱਥੋਂ ਨਾ ਹਟਿਆ।

Verse 95

ततः शशाप तं बाला प्रबला तपसो बलात् । जडोसि नितरां यस्माज्जलाधारो नदो भव

ਤਦੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬਲ ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੂੰ ਅਤਿ ਮੂੜ੍ਹ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਨਦੀ ਬਣ, ਕੇਵਲ ਜਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।”

Verse 96

इति शप्तस्तया सोथ तां शशाप क्रुधान्वितः । कठोरहृदये त्वं तु शिला भव सुदुर्मते

ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸ਼ਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਾ: “ਹੇ ਕਠੋਰ-ਹਿਰਦੇ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ! ਤੂੰ ਸ਼ਿਲਾ ਬਣ ਜਾ।”

Verse 97

स्कंद उवाच । इत्यन्योन्यस्य शापेन मुने धर्मो नदोऽभवत् । अविमुक्ते महाक्षेत्रे ख्यातो धर्मनदो महान्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਸਪਰ ਸ਼ਾਪਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨਦੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਮਹਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਰਮਨਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।”

Verse 98

साप्याह पितरं त्रस्ता स्वशिलात्वस्य कारणम् । ध्यानेन धर्मं विज्ञाय मुनिः कन्यामथाब्रवीत्

ਉਹ ਵੀ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਲਾ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 99

मा भैः पुत्रि करिष्यामि तव सर्वं शुभोदयम् । तच्छापो नान्यथा भूयाच्चंद्रकांतशिला भव

“ਡਰ ਨਾ, ਧੀਏ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕਲਿਆਣ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ—ਤੂੰ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸ਼ਿਲਾ ਬਣ।”

Verse 100

चंद्रोदयमनुप्राप्य द्रवीभूततनुस्ततः । धुनी भव सुते साध्वि धूतपापेति विश्रुता

ਚੰਦ੍ਰੋਦਯ ਹੋਣ ਤੇ ਤੇਰਾ ਤਨ ਪਿਘਲ ਜਾਵੇਗਾ; ਫਿਰ, ਹੇ ਸਾਧਵੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਧਾਰਾ ਬਣ ਕੇ ਵਹਿ—‘ਧੂਤਪਾਪਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜੋ ਪਾਪ ਧੋ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 110

महापापांधतमसं किरणाख्या तरंगिणी । ध्वंसयेत्स्नानमात्रेण मिलिता धूतपापया

ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ‘ਕਿਰਣਾ’ ਨਾਮੀ ਸਰਿਤਾ, ਧੂਤਪਾਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 120

स्नात्वा पंचनदे तीर्थे कृत्वा च पितृतर्पणम् । बिंदुमाधवमभ्यर्च्य न भूयो जन्मभाग्भवेत्

ਪੰਚਨਦ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਬਿੰਦੁਮਾਧਵ ਦਾ ਅਰਚਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਜਨਮ ਦੇ ਭਾਗ ਦਾ ਭੋਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 130

पंचकूर्चेन पीतेन यात्र शुद्धिरुदाहृता । सा शुद्धिः श्रद्धया प्राश्य बिंदुं पांचनदांभसः

ਇੱਥੇ ਪੰਚਕੂਰਚ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੰਚਨਦ ਦੇ ਜਲ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਚੱਖੀ ਜਾਵੇ।

Verse 140

बिंदुतीर्थे नरो दत्त्वा कांचनं कृष्णलोन्मितम् । न दरिद्रो भवेत्क्वापि न स्वर्णेन वियुज्यते

ਬਿੰਦੁ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਲ ਮਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜਦਾ ਨਹੀਂ।