Adhyaya 45

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाबुद्धे यथा स्कंदेन भाषितम् । भविष्यं मम तस्याग्रे कुंभयोने महामते

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਸੂਤ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਸਕੰਦ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ—ਕੁੰਭਯੋਨੀ ਮਹਾਮਤੇ (ਅਗਸਤ੍ਯ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ—ਮੇਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਣੋ।

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाभाग त्वं मैत्रावरुणे मुने । पाराशर्यो मुनिवरो यथा मोहमुपैष्यति

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ ਮੁਨੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸੁਣੋ ਕਿ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯ ਮੁਨਿਵਰ (ਵਿਆਸ) ਕਿਵੇਂ ਮੋਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 3

व्यस्य वेदान्महाबुद्धिर्नाना शाखा प्रभेदतः । अष्टादशपुराणानि सूतादीन्परिपाठ्य च

ਉਸ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਵੇਦਵਿਆਸ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੇ ਭੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸੂਤ ਆਦਿਕਾਂ ਤੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪਾਠ ਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 4

श्रुतिस्मृतिपुराणानां रहस्यं यस्त्वचीकरत् । महाभारतसंज्ञं च सर्वलोकमनोहरम्

ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗੁਪਤ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਨੇ ‘ਮਹਾਭਾਰਤ’ ਨਾਮਕ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਕਾਵ੍ਯ ਰਚਿਆ।

Verse 5

सर्वपापप्रशमनं सर्वशांतिकरं परम् । यस्य श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति

ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਾਯ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

एकदा स मुनिः श्रीमान्पर्यटन्पृथिवीतले । संप्राप्तो नैमिषारण्यं यत्र संति मुनीश्वराः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਮੁਨੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਪਰਿਭ੍ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

अष्टाशीतिसहस्राणि शौनकाद्यास्तपोधनाः । त्रिपुंड्रितमहाभाला लसद्रुद्राक्षमालिनः

ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿਕ ਤਪੋਧਨ ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਧੂ ਸਨ—ਤਪ ਦੀ ਧਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਮੱਥਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾਵਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

Verse 8

विभूतिधारिणो भक्त्या रुद्रसूक्तजपप्रियान् । लिंगाराधनसंसक्ताञ्छिवनामकृतादरान्

ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਭੂਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਰੁਦ੍ਰ-ਸੂਕਤ ਦੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ; ਲਿੰਗ-ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

Verse 9

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । इति ब्रुवाणान्सततं परिनिश्चितमानसान्

“ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ!” ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸਦਾ ਬੋਲਦੇ ਰਹੇ, ਮਨ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ।

Verse 10

विलोक्य स मुनिर्व्यासस्तासर्वान्गिरिशात्मनः । उत्क्षिप्य तर्जनीमुच्चैः प्रोवाचेदं वचः पुनः

ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ—ਗਿਰੀਸ਼ਾ ਦੇ ਭਗਤ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ—ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਤਰਜਨੀ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 11

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः

ਵਾਣੀ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਰੰਬਾਰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਜਾਣਿਆ: ਸਾਰੇਸ਼ਵਰ ਹਰੀ ਹੀ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 12

वेदे रामायणे चैव पुराणेषु च भारते । आदिमध्यावसानेषु हरिरेकोऽत्र नापरः

ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ—ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ—ਇੱਥੇ ਹਰੀ ਹੀ ਇਕ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 13

सत्यं सत्यं त्रिसत्यं पुनः सत्यं न मृषा पुनः । न वेदादपरं शास्त्रं न देवोच्युततः परः

ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸੱਚ; ਫਿਰ ਵੀ ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਵੇਦ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਦੇਵ ਨਹੀਂ।

Verse 14

लक्ष्मीशः सर्वदो नान्यो लक्ष्मीशोप्यपवर्गदः । एक एव हि लक्ष्मीशस्ततो ध्येयो न चापरः

ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀਸ਼ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮੀਸ਼ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 15

भुक्तेर्मुक्तेरिहान्यत्र नान्यो दाता जनार्दनात् । तस्माच्चतुर्भुजो नित्यं सेवनीयः सुखेप्सुभिः

ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ—ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਜਨਾਰਦਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਕਲਿਆਣਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

विहाय केशवादन्यं ये सेवंतेल्पमेधसः । संसारचक्रे गहने ते विशंति पुनःपुनः

ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਹੋਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਲਪ-ਬੁੱਧੀ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘਣੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਡਿੱਗਦੇ ਅਤੇ ਫਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 17

एक एव हि सर्वेशो हृषीकेशः परात्परः । तं सेवमानः सततं सेव्यस्त्रिजगतां भवेत्

ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ—ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ। ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

एको धर्मप्रदो विष्णुस्त्वेको बह्वर्थदो हरिः । एकः कामप्रदश्चक्री त्वेको मोक्षप्रदोच्युतः

ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਧਰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਹਰਿ ਹੀ ਬਹੁਤ ਅਰਥ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਚ੍ਯੁਤ ਹੀ ਮੋਖ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 19

शार्ङ्गिणं ये परित्यज्य देवमन्यमुपासते । ते सद्भिश्च बहिष्कार्या वेदहीना यथा द्विजाः

ਜੋ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਯੋਗ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ-ਹੀਨ ਦਵਿਜ।

Verse 20

श्रुत्वेति वाक्यं व्यासस्य नैमिषारण्यवासिनः । प्रवेपमानहृदयाः परिप्रोचुरिदं वचः

ਵਿਆਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ—ਕੰਬਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ—ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਵਚਨ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 21

ऋषय ऊचुः । पाराशर्य मुने मान्यस्त्वमस्माकं महामते । यतो वेदास्त्वया व्यस्ताः पुराणान्यपि वेत्ति यत्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯ ਮੁਨੀ, ਮਹਾਮਤੇ! ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਮਾਨਯੋਗ ਹੈਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਭਾਜਨਾ ਤੂੰ ਹੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਵੀ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।

Verse 22

यतश्च कर्ता त्वमसि महतो भारतस्य वै । धर्मार्थकाममोक्षाणां विनिश्चयकृतो ध्रुवम्

ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਿਰਣਯ ਤੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 23

तत्त्वज्ञः कोपरश्चात्र त्वत्तः सत्यवतीसुत । भवता यत्प्रतिज्ञातं निश्चित्योक्षिप्यतर्जनीम्

ਹੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ-ਸੁਤ ਵਿਆਸ! ਤੂੰ ਤੱਤ੍ਵ-ਜ੍ਞਾਨੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕ੍ਰੋਧੀ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਤੂੰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਤਰਜਨੀ ਉਂਗਲ ਉਠਾ ਕੇ ਕਠੋਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 24

अस्मिन्माणवकास्तत्र परिश्रद्दधते नहि । प्रतिज्ञा तस्य वचसस्तव श्रद्धा भवेत्तदा

ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦੇ ਮਾਣਵਕ (ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ ਧਰਦੇ। ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਉਹ ਬਚਨ ਕਰਮ ਰੂਪ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਬਣ ਕੇ ਨਿਭੇ, ਤਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਚਨ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 25

यदाऽनंदवने शंभोः प्रतिजानासि वै वचः

ਜਦੋਂ ਆਨੰਦਵਨ ਵਿੱਚ—ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਉਸ ਆਨੰਦਮਈ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ—ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਰੂਪ ਕਰ ਕੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰੇਂਗਾ…

Verse 26

गच्छ वाराणसीं व्यास यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् । न तत्र युगधर्मोस्ति न च लग्ना वसुंधरा

ਹੇ ਵਿਆਸ! ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਆਪ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਯੁਗ-ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਬੰਧਨਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀਆਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਧਰਤੀ ਆਮ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 27

इति श्रुत्वा मुनिर्व्यासः किंचित्कुपितवद्धृदि । जगाम तूर्णं सहितः स्वशिष्यैरयुतोन्मितैः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਵਿਆਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕ੍ਰੋਧ ਜਿਹਾ ਉੱਠਿਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 28

प्राप्य वाराणसीं व्यासः स्नात्वा पंचनदे ह्रदे । श्रीमन्माधवमभ्यर्च्य ययौ पादोदकं ततः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਪੰਚਨਦ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਮਾਧਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਦੋਦਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 29

तत्र स्नानादिकं कृत्वा दृष्ट्वा चैवादिकेशवम् । पंचरात्रं ततः कृत्वा वैष्णवैरभिनंदितः

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਆਦਿਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਵਰਤ-ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 30

अग्रतः पृष्ठतः शंखैर्वाद्यमानैः प्रमोदितः । जयविष्णो हृषीकेश गोविंद मधुसूदन

ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜਦੇ ਰਹੇ; ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। (ਸਭ ਨੇ ਪੁਕਾਰਿਆ:) “ਜੈ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਗੋਵਿੰਦ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਜੈ!”

Verse 31

अच्युतानंतवैकुंठ माधवोपेंद्रकेशव । त्रिविक्रम गदापाणे शार्ङ्गपाणे जनार्दन

“ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਹੇ ਅਨੰਤ, ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ; ਹੇ ਮਾਧਵ, ਉਪੇਂਦ੍ਰ, ਕੇਸ਼ਵ; ਹੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਗਦਾ-ਪਾਣੀ; ਹੇ ਸ਼ਾਰੰਗ-ਪਾਣੀ; ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ!”

Verse 32

श्रीवत्सवक्षः श्रीकांत पीतांबर मुरांतक । कैटभारे बलिध्वंसिन्कंसारे केशिसूदन

“ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਵਕਸ਼, ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ, ਹੇ ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ; ਹੇ ਮੁਰਾਂਤਕ; ਹੇ ਕੈਟਭ-ਵੈਰੀ; ਹੇ ਬਲੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਕੰਸਾਰੇ; ਹੇ ਕੇਸ਼ੀਸੂਦਨ!”

Verse 33

नारायणासुररिपो कृष्ण शौरे चतुर्भुज । देवकीहृदयानंद यशोदानंदवर्धन

ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ; ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼ੌਰਿ-ਵੰਸ਼ਜ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਪ੍ਰਭੂ—ਤੂੰ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈਂ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Verse 34

पुंडरीकाक्ष दैत्यारे दामोदर बलप्रिय । बलारातिस्तुत हरे वासुदेव वसुप्रद

ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ; ਹੇ ਦੈਤਿਆਰੇ; ਹੇ ਦਾਮੋਦਰ, ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ—ਹੇ ਹਰੀ, ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ; ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ।

Verse 35

विष्वक्चमूस्तार्क्ष्य रथवनमालिन्नरोत्तम । अधोक्षज क्षमाधार पद्मनाभ जलेशय

ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਕ੍ਚਮੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੈ; ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ-ਰਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਥ ਗਰੁੜ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਵਨਮਾਲੀ ਨਰੋਤਮ—ਹੇ ਅਧੋਖ਼ਜ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ; ਹੇ ਪਦ੍ਮਨਾਭ, ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 36

नृसिंह यज्ञवाराह गोपगोपालवल्लभ । गोपीपते गुणातीत गरुडध्वज गोत्रभृत्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ; ਹੇ ਯਜ್ಞ-ਵਰਾਹ, ਜੋ ਯਜ್ಞ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗੋਪਾਂ ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ—ਹੇ ਗੋਪੀਪਤੇ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਹੇ ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ, ਗੋਵਰਧਨ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 37

जय चाणूरमथन जय त्रैलोक्यरक्षण । जयानाद्य जयानंद जय नीलोत्पलद्युते

ਜੈ ਹੋ ਚਾਣੂਰ-ਮਥਨ! ਜੈ ਹੋ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ-ਰੱਖਿਅਕ! ਜੈ ਹੋ ਅਨਾਦਿ! ਜੈ ਹੋ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ! ਜੈ ਹੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਦਿਉਤੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ!

Verse 38

कौस्तुभोद्भूषितोरस्क पूतनाधातुशोषण । रक्षरक्ष जगद्रक्षामणे नरकहारक

ਹੇ ਕੌਸਤੁਭ-ਮਣੀ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਵੱਖ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਪੂਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਧਾਤ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਰੱਖੋ, ਰੱਖੋ! ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰਖਿਆ-ਮਣੀ, ਹੇ ਨਰਕ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ!

Verse 39

सहस्रशीर्षपुरुष पुरुहूत सुखप्रद । यद्भूतं यच्च भाव्यं वै तत्रैकः पुरुषो भवान्

ਹੇ ਸਹਸ੍ਰ-ਸ਼ੀਰਸ਼ ਪੁਰੁਸ਼! ਹੇ ਬਹੁਤ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ—ਉਸ ਸਭ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈਂ।

Verse 40

इत्यादि नाममालाभिः संस्तुवन्वनमालिनम् । स्वच्छंदलीलया गायन्नृत्यंश्च परया मुदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਨਮਾਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਗਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 41

व्यासो विश्वेशभवनं समायातः सुहृष्टवत् । ज्ञानवापी पुरोभागे महाभागवतैः सह

ਵਿਆਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਮਹਾਨ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਏ।

Verse 42

विराजमानसत्कंठस्तुलसीवरदामभिः । स्वयं तालधरो जातः स्वयं जातः सुनर्तकः

ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਮ ਕੰਠ ਤੁਲਸੀ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸ ਨੇ ਤਾਲ ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਨਰਤਕ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 43

वेणुवादनतत्त्वज्ञः स्वयं श्रुतिधरोभवत् । नृत्यं परिसमाप्येत्थं व्यासः सत्यवतीसुतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ-ਸੁਤ ਵਿਆਸ, ਵੇਣੁ-ਵਾਦਨ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਵੇਦ-ਧਾਰੀ, ਆਪਣਾ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 44

पुनरूर्ध्वभुजं कृत्वा दक्षिणं शिष्यमध्यगः । पुनः पपाठ तानेव श्लोकान्गायन्निवोच्चकैः

ਫਿਰ ਬਾਂਹ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਉਹੀ ਸ਼ਲੋਕ ਮੁੜ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਵਾਂਗ ਗਾਂਦਿਆਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 45

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः

ਵਾਣੀ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਥ ਕੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪਰਖ ਕੇ, ਇਕੋ ਨਿਸਚੇ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ: ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਹੀ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 46

इत्यादि श्लोकसंघातं स्वप्रतिज्ञा प्रबोधकम् । यावत्पठति स व्यासः सव्यमुत्क्षिप्य वै भुजम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਮੂਹ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਿਆ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਵਿਆਸ ਜਦ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖੀ।

Verse 47

तस्तंभ तावत्तद्बाहुं स शैलादिः स्वलीलया । वाक्स्तंभश्चापि तस्यासीन्मुनेर्व्यासस्य सन्मुनेः

ਤਦ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੈਲਾਦਿ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਕੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਮੁਨੀ ਵਿਆਸ ਦੀ ਵਾਣੀ ਵੀ ਠਹਿਰ ਗਈ।

Verse 48

ततो गुप्तं समागम्य विष्णुर्व्यासमभाषत । अपराद्धं महच्चात्र भवता व्यास निश्चितम्

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਵਿਆਸ! ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹੈਂ।”

Verse 49

तवैतदपराधेन भीतिर्मेपि महत्तरा । एक एव हि विश्वेशो द्वितीयो नास्ति कश्चन

“ਤੇਰੇ ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਭੈ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਏਕੋ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਭੀ ਨਹੀਂ।”

Verse 50

तत्प्रसादादहं चक्री लक्ष्मीशस्तत्प्रभावतः । त्रैलोक्यरक्षासामर्थ्यं दत्तं तेनैव शंभुना

“ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।”

Verse 51

तद्भक्त्या परमैश्वर्यं मया लब्धं वरात्ततः । इदानीं स्तुहि तं शंभुं यदि मे शुभमिच्छसि

“ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।”

Verse 52

अन्यदापि न वै कार्या भवता शेमुषीदृशी । पाराशर्य इति श्रुत्वा संज्ञया व्याजहार ह

“ਅਗੇ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਐਸੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾ ਉੱਠੇ। ‘ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯ!’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 53

भुजस्तंभः कृतस्तेन नंदिना दृष्टिमात्रतः । वाक्स्तंभस्तद्भयाज्जातः स्पृश मे कंठकंदलीम्

ਨੰਦੀ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਰੁਕ ਗਈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਦੀ ਇਹ ਗੁੱਛੀ ਨੂੰ ਛੂਹੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੋ।

Verse 54

यथा स्तोतुं भवानीश प्रभवाभि भवांतकम । संस्पृश्य विष्णुस्तत्कंठं गुप्तमेव जगाम ह

ਹੇ ਭਵਾਨੀਨਾਥ, ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ! ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਸਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 55

ततः सत्यवतीसूनुस्तथा स्तंभितदोर्लतः । प्रारब्धवान्महेशानं परितुष्टोतुमुदारधीः

ਤਦ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਬਾਂਹਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਜੜ੍ਹ ਹੋਈਆਂ—ਉਦਾਰ ਮਨ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 57

यः क्षीराब्धेर्मंदराघातजातो ज्वालामाली कालकूटोति भीमः । तं सोढुं वा को परोऽभून्महेशाद्यत्कीलाभिः कृष्णतामाप विष्णुः

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲਕੂਟ ਵਿਸ਼—ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ—ਮੰਦਰਾਚਲ ਦੇ ਘਾਟ ਨਾਲ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ। ਮਹੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਉਸ ਦੀ ਤਪਤ ਕਿਲਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ ਕਾਲਾ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 58

यद्वाणोभूच्छ्रीपतिर्यस्य यंता लोकेशो यत्स्यंदनं भूः समस्ता । वाहा वेदा यस्य येनेषुपाताद्दग्धा ग्रामास्त्रैपुरास्तत्समः कः

ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਣ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਥ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵੇਦ ਸਨ—ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਣ ਛੁੱਟਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਨਗਰ ਸੜ ਗਏ—ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੌਣ ਹੈ?

Verse 59

यं कदर्पो वीक्षमाणः समानं देवैरन्यैर्भस्मजातः स्वयं हि । पौष्पैर्बाणैः सर्वविश्वैकजेता को वा स्तुत्यः कामजेतुस्ततोन्यः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸਮਝ ਕੇ ਤੱਕਿਆ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਕਾਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ ਹੈ?

Verse 60

यं वै वेदो वेद नो नैव विष्णुर्नोवा वेधा नो मनो नैव वाणी । तं देवेशं मादृशः कोल्पमेधा याथात्म्याद्वै वेत्त्यहो विश्वनाथम्

ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਵੀ ਕੇਵਲ ਅੰਸ਼ਿਕ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਬਾਣੀ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਅਲਪ-ਬੁੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 61

यस्मिन्सर्वं यस्तु सर्वत्र सर्वो यो वै कर्ता योऽविता योऽपहर्ता । नो यस्यादिर्यः समस्तादिरेको नो यस्यांतो योंतकृत्तं नतोस्मि

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਕਰਤਾ, ਰੱਖਿਆਕ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਇਕੋ ਆਦਿ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੋ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 62

यस्यैकाख्या वाजिमेधेन तुल्या यस्या न त्या चैकयाल्पेंद्रलक्ष्मीः । यस्य स्तुत्या लभ्यते सत्यलोको यस्यार्चातो मोक्षलक्ष्मीरदूरा

ਜਿਸ ਦਾ ਇਕੋ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 63

नान्यं देवं वेद्म्यहं श्रीमहेशान्नान्यं देवं स्तौमि शंभोरृतेऽहम् । नान्यं देवं वा नमामि त्रिनेत्रात्सत्यं सत्यं सत्यमेतन्मृषा न

ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਮਹੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਸ਼ੰਭੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸੱਚ—ਸੱਚ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।

Verse 64

इत्थं यावत्स्तौति शंभुं महर्षिस्तावन्नंदी शांभवाद्दृक्प्रसादात् । तद्दोः स्तंभं त्यक्तवांश्चाबभाषे स्मायंस्मायं ब्राह्मणेभ्यो नमो वः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਨੰਦੀ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਜਕੜਨ ਛੁੱਟ ਗਈ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।”

Verse 65

नंदिकेश्वर उवाच । इदं स्तवं महापुण्यं व्यास ते परिकीर्तितम् । यः पठिष्यति मेधावी तस्य तुष्यति शंकरः

ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਆਸ, ਇਹ ਸਤਵ ਜੋ ਤੂੰ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ ਮਹਾ-ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ। ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 66

व्यासाष्टकमिदं प्रातः पठितव्यं प्रयत्नतः । दुःस्वप्नपापशमनं शिवसान्निध्यकारकम्

ਇਹ ‘ਵਿਆਸ ਅਸ਼ਟਕ’ ਸਵੇਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਨ্নਿਧਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 67

मातृहा पितृहा वापि गोघ्नो बालघ्र एव वा । सुरापी स्वर्णहृद्वापि निष्पापो स्याः स्तुतेर्जपात्

ਮਾਤਾ-ਹੰਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਿਤਾ-ਹੰਤਾ, ਗੋ-ਹੰਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਾਲ-ਹੰਤਾ; ਸੁਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 68

स्कंद उवाच । पाराशर्यस्तदारभ्य शंभुभक्तिपरोभवत् । लिंगं व्यासेश्वरं स्थाप्य घंटाकर्ण ह्रदाग्रतः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਰਾਸ਼ਰਯ (ਵਿਆਸ) ਸ਼ੰਭੂ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਘੰਟਾਕਰਣ ਹ੍ਰਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਆਸੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ…”

Verse 69

विभूतिभूषणो नित्यं नित्यरुद्राक्षभूषणः । रुद्रसूक्तपरो नित्यं नित्यं लिंगार्चकोभवत्

ਉਹ ਸਦਾ ਵਿਭੂਤੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੂਸ਼ਣ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ, ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ; ਰੁਦ੍ਰ-ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਨਿੱਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 70

स कृत्वा क्षेत्रसंन्यासं त्यजेन्नाद्यापि काशिकाम् । तत्त्वं क्षेत्रस्य विज्ञाय निर्वाणपददायिनः

ਉਸ ਨੇ ‘ਖੇਤਰ-ਸੰਨਿਆਸ’ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਤੱਤਵ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜੋ ਨਿਰਵਾਣ-ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 71

घंटाकर्णह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा व्यासेश्वरं नरः । यत्रकुत्र मृतो वापि वाराणस्यां मृतो भवेत्

ਘੰਟਾਕਰਣ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਆਸੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਰੇ—ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 72

काश्यां व्यासेश्वरं लिंगं पूजयित्वा नरोत्तमः । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि पातकैर्नाभिभूयते

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਨਰੋਤਮ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 73

व्यासेश्वरस्य ये भक्ता न तेषां कलिकालतः । न पापतो भयं क्वापि न च क्षेत्रोपसर्गतः

ਵਿਆਸੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਜੋ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਿਯੁਗ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਭੈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਤੋਂ।

Verse 74

व्यासेश्वरः प्रयत्नेन द्रष्टव्यः काशिवासिभिः । घंटाकर्णकृतस्नानैः क्षेत्रपातकभीरुभिः

ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਿਆਸੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਘੰਟਾਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ।

Verse 95

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे व्यासभुजस्तंभोनाम पंचनवतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ—ਕਾਸ਼ੀਖੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਅੰਦਰ “ਵਿਆਸ ਦੀ ਭੁਜਾ ਰੋਕਣ” ਨਾਮਕ ਪਚਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।