Adhyaya 42

Verse 1

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं कथयामि मुने तव । यस्य स्मरणमात्रेण महापातकसंक्षयः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਰਮਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਖ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

अस्य वाराहकल्पस्य प्रवेशे मुनिपुंगवैः । आपृच्छि का सरिच्छ्रेष्ठा वद तां त्वं मृकंडज

ਇਸ ਵਰਾਹ-ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ: ‘ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਹੇ ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ-ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।’

Verse 3

मार्कंडेय उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे संति नद्यः परःशतम् । सर्वा अप्यघहारिण्यः सर्वा अपि वृषप्रदाः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀਓ, ਸਭ ਸੁਣੋ—ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮ-ਪੁੰਨ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

Verse 4

सर्वाभ्योपि नदीभ्यश्च श्रेष्ठाः सर्वाः समुद्रगाः । ततोपि हि महाश्रेष्ठाः सरित्सु सरिदुत्तमाः

ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀਆਂ, ਸਰਿਤਾਂ ਵਿਚ ਸਰਿਤ-ਉੱਤਮਾ ਕਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 5

गंगा च यमुनाचाथ नर्मदा च सरस्वती । चतुष्टयमिदं पुण्यं धुनीषु मुनिपुंगवाः

ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ—ਹੇ ਮੁਨੀ-ਪੁੰਗਵੋ, ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚੌਕੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ।

Verse 6

ऋग्वेदमूर्तिर्गंगा स्याद्यमुना च यजुर्ध्रुवम् । नर्मदा साममूर्तिस्तु स्यादथर्वा सरस्वती

ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਯਮੁਨਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਯਜੁਰਵੇਦ ਹੈ; ਨਰਮਦਾ ਸਾਮਵੇਦ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਅਥਰਵਵੇਦ ਹੈ।

Verse 7

गंगा सर्वसरिद्योनिः समुद्रस्यापि पूरणी । गंगाया न लभेत्साम्यं काचिदत्र सरिद्वरा

ਗੰਗਾ ਸਭ ਸਰਿਤਾਂ ਦੀ ਯੋਨੀ-ਸਰੋਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਭੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

Verse 8

किंतु पूर्वं तपस्तप्त्वा रेवया बह्वनेहसम् । वरदानोन्मुखो धाता प्रार्थितश्चेति सत्तम

ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਵਰ ਦੇਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 9

गंगा साम्यं विधे देहि प्रसन्नोसि यदि प्रभो । ब्रह्मणाथ ततः प्रोक्ता नर्मदा स्मितपूर्वकम्

“ਹੇ ਵਿਧੇ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ), ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਰਮਦਾ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

यदि त्र्यक्षसमत्वं तु लभ्यतेऽन्येन केनचित् । तदा गंगासमत्वं च लभ्यते सरितान्यया

ਜੇ ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਣਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 11

पुरुषोत्तम तुल्यः स्यात्पुरुषोन्यो यदि क्वचित । स्रोतस्विनी तदा साम्यं लभते गंगया परा

ਜੇ ਕਦੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਰਿਤਾ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।

Verse 12

यदि गौरी समा नारी क्वचिदन्या भवेदिह । अन्या धुनीह स्वर्धुन्यास्तदा साम्यमुपैष्यति

ਜੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਾਰਾ ਸਵਰਧੁਨੀ (ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਗਾ) ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗੀ।

Verse 13

यदि काशीपुरी तुल्या भवेदस्या क्वचित्पुरी । तदा स्वर्गतरंगिण्याः साम्यमन्या नदी लभेत्

ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਸ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਗਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਦੀ ਸੁਰਗ-ਤਰੰਗਵਾਹਿਨੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਸਕੇ।

Verse 14

निशम्येति विधेर्वाक्यं नर्मदा सरिदुत्तमा । धातुर्वरं परित्यज्य प्राप्ता वाराणसीं पुरीम्

ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਰਿਤਾਂ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਨਰਮਦਾ ਨੇ ਧਾਤਾ ਦਾ ਵਰ ਦੂਰ ਰੱਖ ਕੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 15

सर्वेभ्योपि हि पुण्येभ्यः काश्यां लिंगप्रतिष्ठितेः । अपरा न समुद्दिष्टा कैश्चिच्छ्रेयस्करी क्रिया

ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਾਰੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ।

Verse 16

अथ सा नर्मदा पुण्या विधिपूर्वां प्रतिष्ठितिम् । व्यधात्पिलिपिलातीर्थे त्रिविषिष्टपसमीपतः

ਫਿਰ ਉਹ ਪੁੰਨਿਆਤਮਾ ਨਰਮਦਾ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਰੀਤ ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਤੇਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 17

ततः शंभुः प्रसन्नोभूऽत्तस्यै नद्यै शुभात्मने । वरं वृणीष्व सुभगे यत्तुभ्यं रोचतेऽनघे

ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਉਸ ਸ਼ੁਭ-ਸਵਭਾਵੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਨਿਰਪਾਪੇ! ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 18

सरिद्वरा निशम्येति रेवा प्राह महेश्वरम् । किं वरेणेह देवेश भृशं तुच्छेन धूर्जटे

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਰਿਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੇਵਾ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਧੂਰਜਟੇ, ਇੱਥੇ ਐਸੇ ਨਿਹਾਇਤ ਤੁੱਛ ਵਰ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?”

Verse 19

निर्द्वंद्वा त्वत्पदद्वंद्वे भक्तिरस्तु महेश्वर । श्रुत्वेति नितरां तुष्टो रेवागिरमनुत्तमाम्

“ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਅਡੋਲ ਭਕਤੀ ਹੋਵੇ।” ਰੇਵਾ ਦੇ ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 20

प्रोवाच च सरिच्छेष्ठे त्वयोक्तं यत्तथास्तु तत् । गृहाण पुण्यनिलये वितरामि वरांतरम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਰਿਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਪੁੰਨ-ਨਿਵਾਸ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 21

यावंत्यो दृषदः संति तव रोधसि नर्मदे । तावंत्यो लिंगरूपिण्यो भविष्यंति वरान्मम

“ਹੇ ਨਰਮਦੇ, ਤੇਰੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਪੱਥਰ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਵਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।”

Verse 22

अन्यं च ते वरं दद्या तमप्याकर्णयोत्तमम् । दुष्प्रापं यज्ञतपसां राशिभिः परमार्थतः

“ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਉੱਤਮਾ, ਸੁਣ—ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।”

Verse 23

सद्यः पापहरा गंगा सप्ताहेन कलिंदजा । त्र्यहात्सरस्वती रेवे त्वं तु दर्शनमात्रतः

ਗੰਗਾ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਕਲਿੰਦਜਾ (ਯਮੁਨਾ) ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ; ਸਰਸਵਤੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ। ਪਰ ਹੇ ਰੇਵਾ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ।

Verse 24

अपरं च वरं दद्यां नर्मदे दर्शनाघहे । भवत्या स्थापितं लिंगं नर्मदेश्वरसंजकम्

ਅਤੇ ਹੇ ਨਰਮਦਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਲਿੰਗ ‘ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 25

यत्तल्लिंगं महापुण्यं मुक्तिं दास्यति शाश्वतीम । अस्य लिंगस्य ये भक्तास्तान्दृष्ट्वा सूर्यनंदनः

ਉਹ ਲਿੰਗ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਜੋ ਭਗਤ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੂਰਯਨੰਦਨ (ਯਮ) …

Verse 26

प्रणमिष्यंति यत्नेन महाश्रेयोभिवृद्धये । संति लिंगान्यनेकानि काश्यां देवि पदेपदे

…ਮਹਾਨ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਗੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਿੰਗ ਹਨ—ਹਰ ਕਦਮ ‘ਤੇ।

Verse 27

परं हि नर्मदेशस्य महिमा कोपि चाद्भुतः । इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਰਮਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ ਧਾਰ ਲਈ (ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ)।

Verse 28

नर्मदापि प्रहृष्टासीत्पावित्र्यं प्राप्य चाद्भुतम् । स्वदेशं च परिप्राप्ता दृष्टमात्राघहारिणी

ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਭੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ; ਅਦਭੁਤ ਪਾਵਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਪਰਤੀ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ।

Verse 29

वाक्यं मृकंडजमुनेस्तेपि श्रुत्वा मुनीश्वराः । प्रहृष्टचेतसो जाताश्चक्रुः स्वं स्वं ततो हितम्

ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ-ਪੁੱਤਰ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਭੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 30

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तियुतो नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य प्राप्स्यति ज्ञानमुत्तमम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਭਗਤੀ-ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਨਰਮਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਦੇ ਚੋਗੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉੱਤਮਤਮ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 92

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे नर्मदेश्वराख्यानं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਚੌਥੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀਖੰਡ (ਉੱਤਰਾਰਧ) ਵਿੱਚ ‘ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ ਆਖਿਆਨ’ ਨਾਮਕ ਬਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।