Adhyaya 4

Verse 1

स्कंद उवाच । कुंभसंभव वक्ष्यामि शृणोत्ववहितो भवान् । कपर्दीशस्य लिंगस्य महामाहात्म्यमुत्तमम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੁੰਭਸੰਭਵ (ਅਗਸਤ੍ਯ), ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ—ਤੁਸੀਂ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ—ਕਪੜਦੀਸ਼ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉੱਤਮ, ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ।

Verse 2

कपर्दी नाम गणपः शंभोरत्यंतवल्लभः । पित्रीशादुत्तरे भागे लिंगं संस्थाप्य शांभवम्

ਕਪੜਦੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗਣਪ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ, ਪਿਤ੍ਰੀਸ਼ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਭਵ (ਸ਼ੈਵ) ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 3

कुंडं चखान तस्याग्रे विमलोदक संज्ञकम् । यस्य तोयस्य संस्पर्शाद्विमलो जायते नरः

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਵਿਮਲੋਦਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਖੋਦਿਆ; ਜਿਸ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਮਲ, ਅਰਥਾਤ ਪਵਿੱਤਰ, ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

इतिहासं प्रवक्ष्यामि तत्र त्रेतायुगे पुरा । यथावृत्तं कुंभयोने श्रवणात्पातकापहम्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤ੍ਰੇਤਾ-ਯੁਗ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਕੁੰਭਯੋਨੀ (ਅਗਸਤ੍ਯ)! ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

एकः पाशुपत श्रेष्ठो वाल्मीकिरिति संज्ञितः । तपश्चचार स मुनिः कपर्दीशं समर्चयन्

ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਰਵੋਤਮ ਭਗਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਲਮੀਕੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਨੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕਪੜਦੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 6

एकदा स हि हेमंते मार्गे मासि तपोधनः । स्नात्वा तत्र महातीर्थे मध्याह्ने विमलोदके

ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਗ ਮਹੀਨੇ, ਉਹ ਤਪ-ਧਨ ਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀ ਉੱਥੇ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 7

चकार भस्मना स्नानमापादतलमस्तकम् । लिंगस्य दक्षिणेभागे कृतमाध्याह्निकक्रियः

ਉਸ ਨੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀਆਂ ਨਿੱਤ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 8

न्यस्तमस्तकपांसुश्च संध्यामाध्यात्मिकीं स्मरन् । जपन्पंचाक्षरीं विद्यां ध्यायन्देवं कपर्दिनम्

ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦੇਵ ਕਪੜਦਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 9

कृत्वा संहारमार्गेण सप्रमाणं प्रदक्षिणाम् । हुडुंकृत्य हुडुंकृत्य हुडुंकृत्य त्रिरुच्चकैः

ਸੰਹਾਰ-ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ‘ਹੁਡੁੰ’ ‘ਹੁਡੁੰ’ ਕਰਦਿਆਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੁਕਾਰਿਆ।

Verse 10

प्रणवं पुरतः कृत्वा षड्जादिस्वरभेदतः । गीतं विधाय सानंदं सनृत्यं हस्तकान्वितम्

ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਡਜ ਆਦਿ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਗ ਬਦਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਗਾਇਆ—ਨੱਚਦਾ ਵੀ ਰਿਹਾ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 11

अंगहारैर्मनोहारि चारी मंडलसंयुतम् । क्षणं तत्र सरस्तीरे उपविष्टो महातपाः

ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਅੰਗਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮੰਡਲ-ਗਤੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 12

अद्राक्षीद्राक्षसं घोरमतीव विकृताकृतिम् । शुष्कशंखकपोलास्यं निमग्ना पिंगलोचनम्

ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਸੁੱਕੇ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਗੱਲ੍ਹ ਤੇ ਮੂੰਹ, ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਅੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਧੱਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

Verse 13

रूक्षस्फुटितकेशाग्रं महालंब शिरोधरम् । अतीव चिपिट घ्राणं शुष्कौष्ठमतिदंतुरम्

ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਰੁੱਖੇ ਤੇ ਫੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਭਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਲੰਬੇ ਲਟਕਦੇ ਸਨ। ਨੱਕ ਬਹੁਤ ਚਿਪਟਾ, ਹੋਠ ਸੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਦੰਦ ਬੇਢੰਗੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ।

Verse 14

महाविशालमौलिं च प्रोर्ध्वीभूतशिरोरुहम् । प्रलंबकर्णपालीकं पिंगलश्मश्रुभीषणम्

ਉਸ ਦਾ ਮਸਤਕ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਕੇਸ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਕੰਨ-ਲੌਂਬ ਲੰਬੇ ਲਟਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਿੰਗਲੇ, ਕਠੋਰ ਮੁੱਛਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 15

प्रलंबित ललज्जिह्वमत्युत्कट कृकाटिकम् । स्थूलास्थि जत्रु संस्थानं दीर्घस्कंधद्वयोत्कटम्

ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਲੰਬੀ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲਟਕਦੀ ਸੀ, ਗਰਦਨ ਅਤਿ ਵਿਕਰਾਲ ਉਭਰੀ ਹੋਈ; ਹੱਡੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਸਨ, ਜਤਰੂ ਤੇ ਉਪਰਲਾ ਵਕ਼ਤਰਾ ਭਾਰੀ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮੋਢੇ ਲੰਬੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ।

Verse 16

निमग्नकक्षाकुहरं शुष्कह्रस्व भुजद्वयम् । विरलांगुलिहस्ताग्रं नतपीन नखावलिम्

ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਗਲਾਂ ਦੇ ਖੱਡ ਬਹੁਤ ਅੰਦਰ ਧਸੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ। ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿਰਲੀਆਂ ਤੇ ਪਤਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਖ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੋਟੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।

Verse 17

विशुष्क पांसुलोत्क्रोडं पृष्ठलग्नोदरत्वचम् । कटीतटेन विकटं निर्मांसत्रिकबंधनम्

ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ-ਪਾਸਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਧੂੜੀਲੀ ਸੀ; ਪੇਟ ਦੀ ਚਮੜੀ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਗਈ ਸੀ। ਕਮਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਰਾਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਦੇ ਜੋੜ ਮਾਸ ਰਹਿਤ ਹੱਡੀਲੇ ਗੰਢਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 18

प्रलंब स्फिग्युगयुतं शुष्कमुष्काल्पमेहनम् । दीर्घनिर्मांसलोरूकं स्थूलजान्वस्थिपंजरम्

ਉਸ ਦੇ ਨਿਤੰਬ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਲਟਕਦੇ ਸਨ; ਅੰਡਕੋਸ਼ ਸੁੱਕੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਗ ਛੋਟਾ। ਜੰਘਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਪਰ ਮਾਸ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਗੋਡੇ ਭਾਰੀ—ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਰਗੇ।

Verse 19

अस्थिचर्मावशेषं च शिराजालितविग्रहम् । शिरालं दीर्घजंघं च स्थूलगुल्फास्थिभीषणम्

ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਨਾੜੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੰਬੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 20

अतिविस्तृत पादं च दीर्घवक्रकृशांगुलिम् । अस्थिचर्मावशेषेण शिराताडितविग्रहम्

ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਬਹੁਤ ਚੌੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਲੰਬੀਆਂ, ਟੇਢੀਆਂ ਅਤੇ ਪਤਲੀਆਂ ਸਨ। ਸਿਰਫ਼ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਉਭਰੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।

Verse 21

विकटं भीषणाकारं क्षुत्क्षाममतिलोमशम् । दावदग्धद्रुमाकारमति चंचललोचनम्

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੇਚੈਨ ਸਨ।

Verse 22

मूर्तं भयानकमिव सर्वप्राणिभयप्रदम् । हृदयाकंपनं दृष्ट्वा तं प्रेतं वृद्धतापसः । अतिदीनाननं कस्त्वमिति धैर्येण पृष्टवान्

ਉਸ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਸਾਖਿਆਤ ਡਰ ਵਰਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਭੈਭੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਤਪੱਸਵੀ ਨੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਹੇ ਤਰਸਯੋਗ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?'

Verse 23

कुतस्त्वमिह संप्राप्तः कस्मात्ते गतिरीदृशी । अनुक्रोशधियारक्षः पृच्छामि वद निर्भयम्

'ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਹੇ ਆਤਮਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ - ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸ।'

Verse 24

अस्माकं तापसानां च न भयं त्वद्विधान्मनाक् । शिवनामसहस्राणां विभूतिकृतवर्मणाम्

ਸਾਡੇ ਤਪਸਵੀ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਵਿਭੂਤੀ ਦੀ ਕਵਚ-ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਾਂ।

Verse 25

तापसोदीरितमिति तद्रक्षः प्रीतिपूवर्कम् । निशम्य प्रांजलिः प्राह तं कृपालुं तपोधनम्

ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦਇਆਲੂ, ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲਾ।

Verse 26

राक्षस उवाच । अनुक्रोशोस्ति यदि ते भगवंस्तापसोत्तम । स्ववृत्तांतं तदा वच्मि शृणुष्वावहितः क्षणम्

ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਰੁਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਰਤਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।”

Verse 27

प्रतिष्ठानाभिधानोस्ति देशो गोदावरी तटे । तीर्थप्रतिग्रहरुचिस्तत्रासं ब्राह्मणस्त्वहम्

ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਤੀਰਥ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਾਨ-ਦੱਖਿਣਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ।

Verse 28

तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोस्मि गतिमीदृशीम् । मरुस्थले महाघोरे तरुतोयविवर्जिते

ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਐਸੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਮਰੁਥਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਰੁੱਖ ਹਨ ਨਾ ਪਾਣੀ।

Verse 29

गतो बहुतरः कालस्तत्र मे वसतो मुने । क्षुधितस्य तृषार्तस्य शीततापसहस्य च

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਿਆਂ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ—ਭੁੱਖਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅਤੇ ਸੀਤ ਤੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 30

वर्षत्यपि महामेघे धारासारैर्दिवानिशम् । प्रावृट्कालेऽनिले वाति किंचित्प्रावरणं न मे

ਮਹਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰ੍ਹਣ ਤੇ ਭੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਵ੍ਰਿਟ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵੱਗਣ ਤੇ ਭੀ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਓਟ ਨਹੀਂ।

Verse 31

पर्वण्यदत्तदाना ये कृततीर्थप्रतिग्रहाः । त इमां योनिमृच्छंति महादुःख निबंधनीम्

ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਪਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਾਨ-ਦੱਖਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸੇ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ—ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਬੇੜੀ ਬਣਨ ਵਾਲੀ।

Verse 32

गते बहुतिथे काले मरुभूमौ मुने मया । दृष्टो ब्राह्मणदायाद एकदा कश्चिदागतः

ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਮਰੁਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂੰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

Verse 33

सूर्योदयमनुप्राप्य संध्याविधिविवर्जितः । कृत्वा मूत्रपुरीषे तु शौचाचमनवर्जितः

ਸੂਰਜੋਦਯ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੰਧਿਆ-ਵਿਧੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਮੂਤਰ-ਪੁਰੀਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ੌਚ ਤੇ ਆਚਮਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Verse 34

मुक्तकच्छमशौचं च संध्याकर्मविवर्जितम् । तं दृष्ट्वा तच्छरीरेहं संक्रांतो भोगलिप्सया

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਵੇਸ-ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੇਪਰਵਾਹ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਸੀ—ਮੈਂ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਉਸੇ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 35

स द्विजो मंदभाग्यान्मे केनचिद्वणिजा सह । अर्थलोभेन संप्राप्तः पुरीं पुण्यामिमां मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਭਾਗਾ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸੇ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧਨ-ਲੋਭ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਪੁੰਨ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 36

अंतःपुरि प्रविष्टोभूत्स द्विजो मुनिसत्तम । तच्छरीराद्बहिर्भूतस्त्वहं पापैः समं क्षणात्

ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਸਮੇਤ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।

Verse 37

प्रवेशो नास्ति चास्माकं प्रेतानां तपसां निधे । महतां पातकानां च वाराणस्यां शिवाज्ञया

ਹੇ ਤਪ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ—ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਵੀ—ਕੋਈ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ।

Verse 38

अद्यापि तानि पापानि तद्बहिर्निर्गमेच्छया । बहिरेव हि तिष्ठंति सीम्नि प्रमथसाध्वसात्

ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਪਾਪ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਹੀ—ਬਾਹਰ ਹੀ—ਟਿਕੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੈ।

Verse 39

अद्य श्वो वा परश्वो वा स बहिर्निर्गमिष्यति । इत्याशया स्थिताः स्मो वै यावदद्य तपोधन

‘ਅੱਜ, ਜਾਂ ਕੱਲ੍ਹ, ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇਗਾ’—ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ।

Verse 40

नाद्यापि स बहिर्गच्छेन्नाद्याप्याशा प्रयाति नः । इत्यास्महे निराधारा आशापाश नियंत्रिताः

ਅਜੇ ਵੀ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਆਸ ਦੀ ਫਾਹੀ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ।

Verse 41

चित्रमद्यतनं वच्मि तपस्विंस्तन्निशामय । अतीव भावि कल्याणमिति मन्येऽधुनैव हि

ਅੱਜ ਦਾ ਇੱਕ ਅਚੰਭਾ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮੰਗਲ ਹੁਣੇ ਹੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 42

आप्रयागं प्रतिदिनं प्रयामः क्षुधिता वयम् । आहारकाम्यया क्वापि परं नो किंचिदाप्नुमः

ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੱਕ ਭਟਕਦੇ ਹਾਂ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ; ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 43

संति सर्वत्र फलिनः पादपाः प्रतिकाननम् । जलाशयाश्च स्वच्छापाः संति भूम्यां पदेपदे

ਹਰ ਥਾਂ ਹਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਹਨ।

Verse 44

अन्यान्यपि च भक्ष्याणि सर्वेषां सुलभान्यहो । पानान्यपि विचित्राणि संति भूयांसि सर्वतः

ਹੋਰ ਭੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ—ਸਭ ਲਈ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ—ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਨੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

Verse 45

परं नो दृग्गतान्येव दूरे दूरे व्रजंत्यहो । दैवादद्यैकमायांतं दृष्ट्वा कार्पटिकं मुने

ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਏ! ਦੂਰੋਂ ਦੂਰ ਸਰਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤਾਂ ਦੈਵ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇੱਕ ਚੀਥੜੇ-ਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ…

Verse 46

तस्यांतिकमहं प्राप्तः क्षुधया परिपीडितः । प्रसह्य भक्षयाम्येनमिति मत्वा त्वरान्वितः

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੌੜ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ—‘ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਲਪੂਰਵਕ ਵਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗਾ’—ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 47

यावत्तं तु जिघृक्षामि तावत्तद्वदनांबुजात् । शिवनामपवित्रा वाङ्निरगाद्विघ्नहारिणी

ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲੱਗਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਨਿਕਲੀ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 48

शिवनामस्मरणतो मदीयमपि पातकम् । मंदीभूतं ततस्तेन प्रवेशं लब्धवानहम्

ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਪਾਪ ਵੀ ਮੰਦ ਪੈ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਵੀ (ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ) ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪਾ ਲਿਆ।

Verse 49

सीमस्थैः प्रमथैर्नाहं सद्यो दृग्गोचरीकृतः । शिवनामश्रुतौ येषां तान्न पश्येद्यमोपि यत्

ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਯਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 50

अंतर्गेहस्य सीमानं प्राप्तस्तेन सहाधुना । स तु कार्पटिको मध्यं प्रविष्टोहमिहस्थितः

ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ; ਉਹ ਚਿੱਥੜੇਧਾਰੀ ਫਕੀਰ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 51

आत्मानं बहुमन्येहं त्वां विलोक्याधुना मुने । मामुद्धर कृपालो त्वं योनेरस्मात्सदारुणात्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧੰਨ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਿਰਪਾਲੂ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸਦਾ ਭਿਆਨਕ ਯੋਨੀ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈ ਜਾਓ।

Verse 52

इति प्रेतवचः श्रुत्वा स कृपालुस्तपोधनः । मनसा चिंतयामास धिङ्निजार्थोद्यमान्नरान्

ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕਿਰਪਾਲੂ ਤਪੋਧਨ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰਣ ਲੱਗਾ: ‘ਧਿਕ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਾਭ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ!’

Verse 53

स्वोदरं भर यः सर्वे पशुपक्षिमृगादयः । स एव धन्यः संसारे यः परार्थोद्यतः सदा

ਗਾਂ-ਭੈਸਾਂ, ਪੰਛੀ, ਮ੍ਰਿਗ ਆਦਿ ਸਭ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਹੀ ਪੇਟ ਭਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਪਰ-ਹਿਤ ਲਈ ਉਦਯਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

तपसाद्य निजेनाहं प्रेतमेतमघातुरम् । मामेव शरणं प्राप्तमुद्धरिष्याम्यसंशयम्

ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਸ ਦੁਖੀ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ—ਜੋ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੈ—ਉਧਾਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 55

विमृश्येति स वै चित्ते पिशाचं प्राह सत्तमः । विमलोदे सरस्यस्मिन्स्नाहि रे पापनुत्तये

ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਨੇ ਪਿਸਾਚ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਵਿਮਲੋਦ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ।”

Verse 56

पिशाच ते पिशाचत्वं तीर्थस्यास्य प्रभावतः । कपर्दीशेक्षणादद्य क्षणात्क्षीणं विनंक्ष्यति

ਹੇ ਪਿਸਾਚ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਕਪੜਦੀਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਮਾਤ੍ਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ—ਤੇਰਾ ਪਿਸਾਚ-ਸੁਭਾਉ ਅੱਜ ਹੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਘਿਸ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 57

श्रुत्वेति स मुनेर्वाक्यं प्रेतः प्राह प्रणम्य तम् । प्रीतात्मा प्रीतमनसं प्रबद्धकरसंपुटः

ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ—ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਮਨ ਰਾਜ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ।

Verse 58

पानीयं पातुमपि नो लभेयं मुनिसत्तम । स्नानस्य का कथा नाथ रक्षेयुर्जलदेवताः

ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਫਿਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ, ਹੇ ਨਾਥ? ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 59

पानस्याप्यत्र का वार्ता जलस्पर्शोपि दुर्लभः । इति प्रेतोक्तमाकर्ण्य स भृशं प्रीतिमानभूत्

“ਇੱਥੇ ਪੀਣ ਦੀ ਭੀ ਕੀ ਆਸ ਹੈ? ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।” ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 60

उवाच च तपस्वी तं जगदुद्धरणक्षमः । गृहाणेमां विभूतिं त्वं ललाटफलके कुरु

ਫਿਰ ਜਗਤ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਸਮਰੱਥ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਭੂਤੀ ਲੈ ਅਤੇ ਲਲਾਟ-ਫਲਕ ਉੱਤੇ ਲਗਾ।”

Verse 61

अस्माद्विभूतिमाहात्म्यात्प्रेत कोपि न कुत्रचित् । बाधा करोति कस्यापि महापातकिनोप्यहो

“ਇਸ ਵਿਭੂਤੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਾਧਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ—ਅਚੰਭਾ ਇਹ ਕਿ ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ।”

Verse 62

भालं विभूतिधवलं विलोक्य यमकिंकराः । पापिनोपि पलायंते भीताः पाशुपतास्त्रतः

ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਧਵਲ ਹੋਇਆ ਲਲਾਟ ਵੇਖ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਕਿੰਕਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਪਾਪੀ ਵੀ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਡਰ ਗਏ ਹੋਣ।

Verse 63

अस्थिध्वजांकितं दृष्ट्वा यथा पांथा जलाशयम् । दूरं यंति तथा भस्म भालांकं यमकिंकराः

ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੀ ਜਲਾਸ਼ਯ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਲਾਟ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਕਿੰਕਰ ਦੂਰ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 64

कृतभूति तनुत्राणं शिवमंत्रैर्नरोत्तमम् । नोपसर्पंति नियतमपि हिंस्राः समंततः

ਸ਼ਿਵ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਭੂਤੀ ਨਰੋਤਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ-ਕਵਚ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚੌਫੇਰੇ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਜੀਵ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

Verse 66

सर्वेभ्यो दुष्टसत्त्वेभ्यो यतो रक्षेदहर्निशम् । रक्षत्येषा ततः प्रोक्ता विभूतिर्भूतिकृद्यतः

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਭ ਦੁਸ਼ਟ ਸੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵਿਭੂਤੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 67

भासनाद्भर्त्सनाद्भस्म पांसुः पांसुत्वदायतः । पापानां क्षारणात्क्षारो बुधेरेवं निरुच्यते

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਭਸਮ’ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਅਤੇ (ਅਧਰਮ ਨੂੰ) ਡਾਂਟਦੀ ਹੈ; ‘ਪਾਂਸੁ’ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਧੂੜ-ਸਮਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਕ੍ਸ਼ਾਰ’ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਕੇ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਉਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 68

गृहीत्वा धारमध्यात्स भस्म प्रेतकरेऽर्पयत् । सोप्यादरात्समादाय भालदेशे न्यवेशयत्

ਧਾਰਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚੋਂ ਭਸਮ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਲਈ।

Verse 69

विभूतिधारिणं वीक्ष्य पिशाचं जलदेवताः । जलावगाहनपरं वारयांचक्रिरे न तम्

ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪਿਸਾਚ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਲ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕਿਆ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ (ਸਨਾਨ) ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਉਤਸੁਕ ਸੀ।

Verse 70

स्नात्वा पीत्वा स निर्गच्छेद्यावत्तस्माज्जलाशयात् । तावत्पैशाच्यमगमद्दिव्यदेहमवाप च

ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਜਲਾਸ਼ਯ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਵਸਥਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 71

दिव्यमालांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः । दिव्ययानं समारुह्य वर्त्म प्राप्तोथ पावनम्

ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਯਾਨ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਵਨ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 72

गच्छता तेन गगने स तपस्वी नमस्कृतः । प्रोच्चैः प्रोवाच भगवन्मोचितोस्मि त्वयानघ

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 73

तस्मात्कदर्ययोनित्वादतीव परिनिंदितात् । अस्य तीर्थस्य माहात्म्याद्दिव्यदेहमवाप्तवान्

ਉਸ ਅਤਿ ਨਿੰਦਿਤ ਅਤੇ ਘਿਨੌਣੀ ਜਨਮ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ, ਇਸੀ ਤੀਰਥ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 74

पिशाचमोचनं तीर्थमद्यारभ्य समाख्यया । अन्येषामपि पैशाच्यमिदं स्नानाद्धरिष्यति

ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਹ ਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਪਿਸ਼ਾਚਮੋਚਨ ਤੀਰਥ’ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਵਸਥਾ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 75

अस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये ये स्नास्यंतीह मानवाः । पिंडांश्च निर्वपिष्यंति संध्यातर्पणपूर्वकम्

ਇਸ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਤੇ ਤਰਪਣ ਪੂਰਵਕ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤ੍ਰ-ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਧਰਮ-ਪੁਣ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 76

दैवात्पैशाच्यमापन्नास्तेषां पितृपितामहाः । तेपि पैशाच्यमुत्सृज्य यास्यंति परमां गतिम्

ਜੇ ਭਾਗ੍ਯਵਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਰਪਿਤਾਮਹ ਪਿਸ਼ਾਚ-ਸਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 77

अद्यशुक्लचतुर्दश्यां मार्गेमासि तपोनिधे । अत्र स्नानादिकं कार्यं पैशाच्यपरिमोचनम

ਹੇ ਤਪੋਨਿਧੇ! ਅੱਜ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚ-ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 78

इमां सांवत्सरीं यात्रां ये करिष्यंति मानवाः । तीर्थप्रतिग्रहात्पापान्निःसरिष्यंति ते नराः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਾਂਵਤਸਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 79

पिशाचमोचने स्नात्वा कपर्दीशं समर्च्य च । कृत्वा तत्रान्नदानं च नरोन्यत्रापि निर्भयाः

ਪਿਸ਼ਾਚਮੋਚਨ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਕਪੜਦੀਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਮਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 80

मार्गशुक्लचतुर्दश्यां कपर्दीश्वर संनिधौ । स्नात्वान्यत्रापि मरणान्न पैशाच्यमवाप्नुयुः

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਕਪੜਦੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਿਸਾਚ-ਦੋਸ਼ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।

Verse 81

इत्युक्त्वा दिव्यपुरुषो भूयोभूयो नमस्य तम् । तपोधनं महाभागो दिव्यां गतिमवाप्तवान्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰੁਸ਼ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪੋਧਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਦਿਵ੍ਯ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 82

तपोधनोपि तं दृष्ट्वा महाश्चर्यं घटोद्भव । कपर्दीश्वरमाराध्य कालान्निर्वाणमाप्तवान्

ਹੇ ਘਟੋਦਭਵ ਅਗਸਤ੍ਯ! ਉਹ ਤਪੋਧਨ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕਪੜਦੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਵਾਣ, ਅੰਤਿਮ ਮੁਕਤੀ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 83

पिशाचमोचनं तीर्थं तदारभ्य महामुने । वाराणस्यां परां ख्यातिमगमत्सर्वपापहृत्

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ! ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਿਸਾਚਮੋਚਨ ਤੀਰਥ ਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਖ੍ਯਾਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 84

पैशाचमोचने तीर्थे संभोज्य शिवयोगिनम् । कोटिभोज्यफलं सम्यगेकैक परिसंख्यया

ਪੈਸ਼ਾਚਮੋਚਨ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ, ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਹਰ ਇਕ ਕਰਮ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਗਿਣਤੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 85

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं नरो नियतमानसः । भूतैः प्रेतैः पिशाचैश्च कदाचिन्नाभिभूयते

ਇਸ ਪੁੰਨ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਿਯਮਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਭੂਤਾਂ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 86

बालग्रहाभिभूतानां बालानां शांतिकारकम् । पठनीयं प्रयत्नेन महाख्यानमिदं परम्

ਬਾਲ-ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮ ਮਹਾਖਿਆਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 87

इदमाख्यानमाकर्ण्य गच्छन्देशांतरं नरः । चोरव्याघ्रपिशाचाद्यैर्नाभिभूयेत कुत्रचित्

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਕਿਤੇ ਭੀ ਚੋਰਾਂ, ਬਾਘਾਂ, ਪਿਸਾਚਾਂ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।