Adhyaya 35

Verse 1

स्कंद उवाच । जगज्जनन्याः पार्वत्याः पुरोगस्ते पुरारिणा । यथाख्यायि कथा पुण्या तथा ते कथयाम्यहम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਗਤ-ਜਨਨੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ, ਓਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 2

पुरा महीमिमां सर्वां ससमुद्राद्रिकाननाम् । ससरित्कां सार्णवां च सग्रामपुरपत्तनाम्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਇਸ ਸਮੂਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਰਿਭ੍ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਵਨਾਂ ਸਮੇਤ; ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਨਗਰਾਂ ਤੇ ਪੱਤਨਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 3

परिभ्रम्य महातेजा महामर्षो महातपाः । दुर्वासाः संपरिप्राप्तः शंभोरानंदकाननम्

ਇਉਂ ਪਰਿਭ੍ਰਮਣ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਆਨੰਦਕਾਨਨ—ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਆਨੰਦ-ਵਨ—ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 5

विलोक्याक्रीडमखिलं बहुप्रासादमंडितम् । बहुकुंडतडागं च शंभोस्तोषमुपागमत् । पदेपदे मुनीनां च जितकाल महाभियाम् । दृष्टोटजानि रम्याणि दुर्वासा विस्मितोभवत्

ਸਾਰੇ ਮਨੋਹਰ ਉਪਵਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੁੰਡਾਂ ਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ—ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਉਪਜੀ। ਹਰ ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖੇ—ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਜੋ ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ—ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

सर्वर्तुकुसुमान्वृक्षान्सुच्छायस्निग्धपल्लवान् । सफलान्सुलताश्लिष्टान्दृष्ट्वा प्रीतिमगान्मुनिः

ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ—ਸੁਹਾਵਣੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੋਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ; ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ—ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 7

दुर्वासाश्चातिहृष्टोभू्द्दृष्ट्वा पाशुपतोत्तमान् । भूतिभूषितसर्वांगाञ्जटाजटितमौलिकान्

ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਜਟਾਜੂਟ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਸਨ।

Verse 8

कौपीनमात्र वसनान्स्मरारि ध्यान तत्परान् । कक्षीकृतमहालाबून्हुडुत्कारजितांबुदान्

ਉਸ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਤਪਸਵੀ ਵੇਖੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਕੌਪੀਨ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਮਰਾਰਿ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ; ਬਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਲੌਕੀ-ਤੁੰਬੇ ਲਟਕਾਏ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਦੀ ਪੁਕਾਰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇਵੇ ਜਾਪਦੀ ਸੀ।

Verse 9

करंडदंडपानीय पात्रमात्रपरिग्रहान् । क्वचित्त्रिदंडिनो दृष्ट्वा निःसंगा निष्परिग्रहान्

ਕਿਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਦੰਡ ਧਾਰੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੇਖੇ—ਨਿਰਸੰਗ ਤੇ ਨਿਸ਼ਪਰਿਗ੍ਰਹ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਦੰਡ, ਟੋਕਰਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੀ ਸਾਮਾਨ ਸੀ।

Verse 10

कालादपि निरातंकान्विश्वेशशरणं गतान् । क्वचिद्वेदरहस्यज्ञानाबाल्यब्रह्मचारिणः

ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਐਸੇ ਵੇਖੇ ਜੋ ਕਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿਡਰ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਏ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅਰਥ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ ਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਆਏ।

Verse 11

विलोक्य काश्यां दुर्वासा ब्राह्मणान्मुमुदेतराम्

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਮੁਨੀ ਅਤਿ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 12

पशुष्वपि च या तुष्टिर्मृगेष्वपि च या द्युतिः । तिर्यक्ष्वपि च या हृष्टिः काश्यां नान्यत्र सा स्फुटम्

ਜੋ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕ ਜੰਗਲੀ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੱਦੋਂ ਹੇਠਲੀ ਜਾਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਸ-ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ—ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।

Verse 13

इदं सुश्रेयसो व्युष्टिः क्वामरेषु त्रिविष्टपे । यत्रत्येष्वपि तिर्यक्षु परमानंदवर्धिनी

ਇਹੀ ਪਰਮ-ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦਾ ਉਜਿਆਲਾ ਉਗਣਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇ? ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਇਸ ਧਾਮ ਦੇ ਤਿਰਯਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 14

वरमेतेपि पशव आनंदवनचारिणः । सदानंदाः पुनर्देवाननंदनवनाश्रिताः

ਆਨੰਦਵਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ ਹਨ। ਪਰ ਨੰਦਨ-ਵਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵ ‘ਅਨੰਦਿਤ’ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਨੰਦ ਉਸੇ ਪਦ ਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 15

वरं काशीपुरीवासी म्लेच्छोपि हि शुभायतिः । नान्यत्रत्यो दीक्षितोपि स हि मुक्तेरभाजनम्

ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਮਲੇਛ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਭੀ, ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸੱਚਾ ਪਾਤ੍ਰ ਨਹੀਂ (ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ)।

Verse 16

वैश्वेश्वरी पुरी चैषा यथा मे चित्तहारिणी । सर्वापि न तथा क्षोणी न स्वर्गो नैव नागभूः

ਇਹ ਵੈਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੀ ਪੁਰੀ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਐਸੇ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਸਵਰਗ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਗ-ਭੂਮੀ ਇਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 17

स्थैर्यं बबंध न क्वापि भ्रमतो मे मनोगतिः । सर्वस्मिन्नपि भूभागे यथा स्थैर्यमगादिह

ਭਟਕਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਠਹਿਰਾਵ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕੀ; ਪਰ ਇੱਥੇ (ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ) ਉਹ ਠਹਿਰਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।

Verse 18

रम्या पुरी भवेदेषा ब्रह्मांडादखिलादपि । परिष्टुत्येति दुर्वासाश्चेतोवृत्तिमवाप ह

ਇਹ ਪੁਰੀ ਅਤਿ ਰਮਣੀਕ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁਹਾਵਣੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 19

तप्यमानोपि हि तपः सुचिरं स महातपाः । यदा नाप फलं किंचिच्चुकोप च तदा भृशम्

ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 20

धिक्च मां तापसं दुष्टं धिक्च मे दुश्चरं तपः । धिक्च क्षेत्रमिदं शंभोः सर्वेषां च प्रतारकम्

ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਮੈਨੂੰ, ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਤਾਪਸ ਨੂੰ! ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਮੇਰੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਨੂੰ! ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਠੱਗਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ!

Verse 21

यथा न मुक्तिरत्र स्यात्कस्यापि करवै तथा । इति शप्तुं यदोद्युक्तः संजहास तदा शिवः

“ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂ!”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹੱਸ ਪਏ।

Verse 22

तत्र लिंगमभूदेकं ख्यातं प्रहसितेश्वरम् । तल्लिंगदर्शनात्पुंसामानंदः स्यात्पदेपदे

ਉੱਥੇ ਇਕ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ‘ਪ੍ਰਹਸਿਤੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

उवाच विस्मयाविष्टो मनस्येव महेशिता । ईदृशेभ्यस्तपस्विभ्यो नमोस्त्विति पुनःपुनः

ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਨੂੰ ਚਿੰਤਦਾ, ਉਹ ਬੋਲਿਆ—“ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।”

Verse 24

यत्रैव हि तपस्यंति यत्रैव विहिताश्रमाः । लब्धप्रतिष्ठा यत्रैव तत्रैवामर्षिणो द्विजाः

ਜਿੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਰੰਤ ਰੁੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

मनाक्चिंतितमात्रं तु चेल्लभंते न तापसाः । क्रुधा तदैव जीयंते हारिण्या तपसां श्रियः

ਜੇ ਤਪਸਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੋਚਿਆ ਮਾਤਰ ਵੀ ਲਾਭ ਨਾ ਪਾਉਣ, ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 26

तथापि तापसा मान्याः स्वश्रेयोवृद्धिकांक्षिभिः । अक्रोधनाः क्रोधना वा का चिंता हि तपस्विनाम्

ਤਾਂ ਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਵਾਧਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਧੀ—ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਵਰਤਦਿਆਂ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਕੀ ਚਿੰਤਾ?

Verse 27

इति यावन्महेशानो मनस्येव विचिंतयेत् । तावत्तत्क्रोधजो वह्निर्व्यानशे व्योममंडलम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਅੱਗ ਫੈਲ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਗਈ।

Verse 28

तत्कोधानलधूमोघैर्व्यापितं यन्नभोंगणम् । तद्दधाति नभोद्यापि नीलिमानं महत्तरम्

ਉਸ ਕ੍ਰੋਧ-ਅਗਨੀ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵਿਆਪ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਲਿਮਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

ततो गणाः परिक्षुब्धाः प्रलयार्णव नीरवत् । आः किमेतत्किमेतद्वै भाषमाणाः परस्परम्

ਫਿਰ ਗਣ ਪ੍ਰਲਯ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ; ‘ਆਹ! ਇਹ ਕੀ ਹੈ—ਇਹ ਕੀ ਹੀ ਹੈ?’ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।

Verse 30

गर्जंतस्तर्जयंतश्च प्रोद्यता युधपाणयः । प्रमथाः परितस्थुस्ते परितो धाम शांभवम्

ਗੱਜਦੇ ਤੇ ਧਮਕਾਉਂਦੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਪ੍ਰਮਥਾ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 31

को यमः कोथवा कालः को मृत्युः कस्तथांतकः । को वा विधाता के लेखाः कुद्धेष्वस्मासु कः परः

‘ਯਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਫਿਰ ਕਾਲ ਕੌਣ? ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਕੌਣ, ਅਤੇ ਅੰਤਕ ਕੌਣ? ਵਿਧਾਤਾ ਕੌਣ, ਤੇ ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਲੇਖ ਕੀ ਹਨ—ਜਦ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਖੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?’

Verse 32

अग्निं पिबामो जलवच्चूर्णीकुर्मोखिलान्गिरीन् । सप्तापि चार्णवांस्तूर्णं करवाम मरुस्थलीम्

‘ਅਸੀਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਪੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸੱਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮਰੁਥਲ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।’

Verse 33

पातालं चानयामोर्ध्वमधो दध्मोथवा दिवम् । एकमेव हि वा ग्रासं गगनं करवामहे

ਅਸੀਂ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆਵਾਂ, ਜਾਂ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਧੱਕ ਦੇਈਏ; ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕੋ ਗ੍ਰਾਸ ਬਣਾ ਕੇ ਨਿਗਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

Verse 34

ब्रह्मांडभांडमथवा स्फोटयामः क्षणेन हि । आस्फालयामो वान्योन्यं कालं मृत्युं च तालवत्

ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਦੇਈਏ; ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਲ-ਪੱਤੇ ਦੇ ਪੱਖੇ ਵਾਂਗ ਝਪੇਟ ਮਾਰ ਕੇ ਪਰੇ ਸੁੱਟ ਦੇਈਏ।

Verse 35

ग्रसामो वाथ भुवनं मुक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । यत्र मुक्ता भवंत्येव मृतमात्रेण जंतवः

ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ—ਪਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਜੀਵ ਮਾਤ੍ਰ ਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 36

कुतोऽयं धूमसंभारो ज्वालावल्यः कुतस्त्वमूः । को वा मृत्युंजयं रुद्रं नो विद्यान्मदमोहितः

ਇਹ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਢੇਰ ਕਿੱਥੋਂ ਉਠਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈਆਂ? ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋ ਕੇ ਕੌਣ ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣੇਗਾ?

Verse 37

इति पारिषदाः शंभोर्महाभय भयप्रदाः जल्पंतः कल्पयामासुः प्राकारं गगनस्पृशम्

ਇਉਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪਾਰਿਸ਼ਦ ਬੋਲੇ—ਮਹਾਂਭਯ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ—ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਕਬਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਰਚ ਲਿਆ।

Verse 38

शकलीकृत्य बहुशः शिलावत्प्रलयानलम् । नंदी च नंदिषेणश्च सोमनंदी महोदरः

ਉਹ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਨੰਦੀ, ਨੰਦਿਸੇਣ, ਸੋਮਨੰਦੀ ਅਤੇ ਮਹੋਦਰ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਅਗੂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।

Verse 39

महाहनुर्महाग्रीवो महाकालो जितांतकः । मृत्युप्रकंपनो भीमो घंटाकर्णो महाबलः

ਮਹਾਹਨੁ, ਮਹਾਗ੍ਰੀਵ, ਮਹਾਕਾਲ ਅਤੇ ਜਿਤਾਂਤਕ; ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਪ੍ਰਕੰਪਨ, ਭੀਮ, ਘੰਟਾਕਰਣ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲ—ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਗਣ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣ ਕੇ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 40

क्षोभणो द्रावणो जृंभी पचास्यः पंचलोचनः । द्विशिरास्त्रिशिराः सोमः पंचहस्तो दशाननः

ਉੱਥੇ ਕ੍ਸ਼ੋਭਣ, ਦ੍ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਜೃੰਭੀ; ਪਚਾਸ੍ਯ ਅਤੇ ਪੰਚਲੋਚਨ; ਦ੍ਵਿਸਿਰਾਸ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸਿਰਾਸ; ਸੋਮ; ਪੰਚਹਸਤ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾਨਨ—ਅਦਭੁਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਗਣ ਸਨ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਮਿਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸਨ।

Verse 41

चंडो भृंगिरिटिस्तुंडी प्रचंडस्तांडवप्रियः । पिचिंडिलः स्थूलशिराः स्थूलकेशो गभस्तिमान्

ਚੰਡ, ਭೃੰਗਿਰਿਟਿ, ਤੁੰਡੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ—ਤਾਂਡਵ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ; ਅਤੇ ਪਿਚਿੰਡਿਲ, ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਾ, ਸਥੂਲਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਗਭਸਤਿਮਾਨ—ਇਹ ਗਣ ਤੀਖੀ ਤਪਸ਼ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦਹਕ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 42

क्षेमकः क्षेमधन्वा च वीरभद्रो रणप्रियः । चंडपाणिः शूलपाणिः पाशपाणिः करोदरः

ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ ਅਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਧਨ੍ਵਾ; ਰਣ-ਪ੍ਰੀਤ ਵੀਰਭਦ੍ਰ; ਚੰਡਪਾਣੀ, ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ, ਪਾਸ਼ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕਰੋਦਰ—ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਗਣ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 43

दीर्घग्रीवोथ पिंगाक्षः पिंगलः पिंगमूर्धजः । बहुनेत्रो लंबकर्णः खर्वः पर्वतविग्रहः

ਫਿਰ ਦੀਰਘਗ੍ਰੀਵ, ਪਿੰਗਾਖ਼ਸ਼, ਪਿੰਗਲ ਅਤੇ ਪਿੰਗਮੂਰਧਜ; ਬਹੁਨੇਤ੍ਰ, ਲੰਬਕਰਨ, ਖਰਵ ਅਤੇ ਪਰਵਤਵਿਗ੍ਰਹ—ਅਦਭੁਤ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਾਲੇ ਗਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 44

गोकर्णो गजकर्णश्च कोकिलाख्यो गजाननः । अहं वै नैगमेयश्च विकटास्योट्टहासकः

ਗੋਕਰਨ ਅਤੇ ਗਜਕਰਨ, ਕੋਕਿਲਾਖ੍ਯ ਅਤੇ ਗਜਾਨਨ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪ—ਨੈਗਮੇਯ—ਵਿਕਟਾਸ੍ਯ ਅਤੇ ਓੱਟਹਾਸਕ ਸਮੇਤ: ਇਉਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਗਏ।

Verse 45

सीरपाणिः शिवारावो वैणिको वेणुवादनः । दुराधर्षो दुःसहश्च गर्जनो रिपुतर्जनः

ਸੀਰਪਾਣੀ, ਸ਼ਿਵਾਰਾਵ, ਵੈਣਿਕ ਅਤੇ ਵੇਣੁਵਾਦਨ; ਦੁਰਾਧਰਸ਼ ਅਤੇ ਦੁੱਸਹ; ਗਰਜਨ ਅਤੇ ਰਿਪੁਤਰਜਨ—ਉਹ ਗਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਬਲ ਅਜਿੱਤ ਸੀ।

Verse 46

इत्यादयो गणेशानाः शतकोटि दुरासदाः । काश्यां निवारयामासुरपि प्राभंजनीं गतिम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਗਣੇਸ਼ਾਨ—ਸੌ ਕਰੋੜ, ਅਪਹੁੰਚ—ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆ ਡਟੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਤੂਫ਼ਾਨ-ਵੇਗ ਚਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਥੰਮ੍ਹ ਦਿੱਤੀ।

Verse 47

क्षुब्धेषु तेषु वीरेषु चकंपे भुवनत्रयम् । दुर्वाससश्च कोपाग्नि ज्वालाभिर्व्याकुलीकृतम्

ਜਦ ਉਹ ਵੀਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉੱਭਰੇ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਕੰਬ ਉਠੇ। ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਰੋਹ ਦੀ ਅੱਗ, ਜਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਹਲ ਕਰ ਗਈ।

Verse 48

तदा विविशतुः काश्यां सूर्याचंद्रमसावपि । न गणैरकृतानुज्ञौ तत्तेजः शमितप्रभौ

ਤਦ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਬਿਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਣ-ਛਟਾ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਤੇਜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 49

निवार्य प्रमथानीकमतिक्षुब्धमुमाधवः । मदंश एव हि मुनीरानसूये य एष वै

ਅਤਿ ਖਿਝੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਦਲ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਮਾ-ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ।”

Verse 50

अथो दुर्वाससे लिंगादाविरासीत्कृपानिधिः । महातेजोमयः शंभुर्मुनिशापात्पुरीमवन्

ਫਿਰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਲਈ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਅਤਿ ਮਹਾਤੇਜਮਈ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਨਗਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 51

माभूच्छापो मुनेः काश्यां निर्वाणप्रतिबंधकः । इत्यनुक्रोशतो देवस्तस्य प्रत्यक्षतां गतः

“ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਬਣੇ।” ਇਸ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਏ।

Verse 52

उवाच च प्रसन्नोस्मि महाक्रोधन तापस । वरयस्व वरः कस्ते मया देयो विशंकितः

ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਕ੍ਰੋਧੀ ਤਪਸਵੀ। ਮੰਗ ਲੈ ਵਰ—ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂ? ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ।”

Verse 53

ततो विलज्जितोगस्त्य शापोद्यतकरो मुनिः । अपराद्धं बहु मया क्रोधांधेनेति दुर्धिया

ਤਦ ਉਹ ਮੁਨੀ—ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਹੱਥ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਅਗਸਤ੍ਯ, ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ: “ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।”

Verse 54

उवाच चेति बहुशो धिङ्मां क्रोधवशंगतम् । त्रैलोक्याभयदां काशीं शप्तुमुद्यतचेतसम्

ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ: “ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ! ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪਣ ਲਈ ਵੀ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਉੱਠ ਪਿਆ ਸੀ।”

Verse 55

दुःखार्णव निमग्नानां यातायातेति खेदिनाम् । कर्मपाशितकंठानां काश्येका मुक्तिसाधनम्

ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆਂ ਲਈ, ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਅਨੰਤ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਥੱਕਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਾਹੇ ਨਾਲ ਘੁੱਟੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ—ਕਾਸ਼ੀ ਹੀ ਇਕੱਲੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।

Verse 56

सर्वेषां जंतुजातानां जनन्येकैक्काशिका । महामृतस्तन्यदात्री नेत्री च परमं पदम्

ਸਭ ਜੀਵ ਜਾਤਾਂ ਲਈ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਹੀ ਇਕੋ ਅਦੁੱਤੀ ਮਾਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪਦ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 57

जनन्या सह नो काशी लभेदुपमितिं क्वचित् । धारयेज्जननी गर्भे काशी गर्भाद्विमोचयेत्

ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਜਨਨੀ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜਨਨੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਸ਼ੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਗਰਭ—ਅਰਥਾਤ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ—ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 58

एवंभूतां तु यः काशीमन्योपि हि शपिष्यति । तस्यैव शापो भविता न तु काश्याः कथंचन

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਵੇਗਾ; ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

Verse 59

इति दुर्वाससो वाक्यं श्रुत्वा देवस्त्रिलोचनः । अतीव तुषितो जातः काशीस्तवन लब्धमुत्

ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ ਦੇਵ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ-ਸਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 60

यः काशीं स्तौति मेधावी यः काशीं हृदि धारयेत् । तेन तप्तं तपस्तीव्रं तेनेष्टं क्रतुकोटिभिः

ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਤੀਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ।

Verse 61

जिह्वाग्रे वर्तते यस्य काशीत्यक्षरयुग्मकम् । न तस्य गर्भवासः स्यात्क्वचिदेव सुमेधसः

ਜਿਸ ਸੁਮੇਧਸ ਦੇ ਜੀਭ ਦੇ ਅਗੇ ‘ਕਾਸ਼ੀ’ ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੜ ਗਰਭਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 62

यो मंत्रं जपति प्रातः काशी वर्णद्वयात्मकम् । स तु लोकद्वयं जित्वा लोकातीतं व्रजेत्पदम्

ਜੋ ਸਵੇਰੇ ‘ਕਾਸ਼ੀ’ ਦੋ ਵਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

आनुसूयेय ते ज्ञानं काशीस्तवन पुण्यतः । यथेदानीं समुत्पन्नं तथा न तपसः पुरा

ਹੇ ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੁਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕੇਵਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਗਿਆ।

Verse 64

मुने न मे प्रियस्तद्वद्दीक्षितो मम पूजकः । यादृक्प्रियतरः सत्यं काशीस्तवन लालसः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਰਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਭਗਤ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਪੂਜਕ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਨਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨਾ—ਸੱਚਮੁੱਚ—ਉਹ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਲਾਇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

तादृक्तुष्टिर्न मे दानैस्तादृक्तुष्टिर्न मे मखैः । न तुष्टिस्तपसा तादृग्यादृशी काशिसंस्तवैः

ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ; ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 66

आनंदकाननं येन स्तुतमेतत्सुचेतसा । तेनाहं संस्तुतः सम्यक्सर्वैः सूक्तैः श्रुतीरितैः

ਜਿਸ ਸੁਚਿੱਤ ਨੇ ਇਸ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਯਥਾਰਥ ਸਤੁਤੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੇ ਸਭ ਸੁਕਥਿਤ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ।

Verse 67

तव कामाः समृद्धाः स्युरानुसूयेय तापस । ज्ञानं ते परमं भावि महामोहविनाशनम्

ਹੇ ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਪਸਵੀ, ਤੇਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ। ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਮਹਾ ਮੋਹ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 68

अपरं च वरं ब्रूहि किं दातव्यं तवानघ । त्वादृशा एव मुनयः श्लाघनीया यतः सताम्

ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮੁਨੀ ਹੀ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

Verse 69

यस्यास्त्वेव हि सामर्थ्यं तपसः क्रुद्ध्यतीहसः । कुपितोप्यसमर्थस्तु किं कर्ता क्षीणवृत्तिवत्

ਜਿਸ ਦੇ ਤਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਮਰਥ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਘਟਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਵਾਲਾ?

Verse 70

इति श्रुत्वा परिष्टुत्य दुर्वासाः कृत्तिवाससम् । वरं च प्रार्थयामास परिहृष्ट तनूरुहः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਰ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 71

दुर्वासा उवाच । देवदेव जगन्नाथ करुणाकर शंकर । महापराधविध्वंसिन्नंधकारे स्मरांतक

ਦੁਰਵਾਸਾ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ, ਕਰੁਣਾਕਰ ਸ਼ੰਕਰ! ਮਹਾ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸਕ, ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਸਮਰ (ਕਾਮ) ਦੇ ਅੰਤਕ!

Verse 72

मृत्युंजयोग्रभूतेश मृडानीश त्रिलोचन । यदि प्रसन्नो मे नाथ यदि देयो वरो मम

ਹੇ ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ, ਹੇ ਉਗ੍ਰ ਭੂਤੇਸ਼, ਹੇ ਮ੍ਰਿਡਾਣੀਸ਼, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਨਾਥ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਵਰ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ…

Verse 73

तदिदं कामदं नाम लिगमस्त्विह धूर्जटे । इदं च पल्वलं मेत्र कामकुंडाख्यमस्तु वै

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧੂਰਜਟਿ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਲਿੰਗ ‘ਕਾਮਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ—ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਅਤੇ ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਇਹ ਤਲਾਬ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ‘ਕਾਮਕੁੰਡ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 74

देवदेव उवाच । एवमस्तु महातेजो मुने परमकोपन । यत्त्वया स्थापितं लिंगं दुर्वासेश्वरसंज्ञितम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮੁਨੀ, ਹੇ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧੀ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਲਿੰਗ ‘ਦੁਰਵਾਸੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 75

तदेव कामकृन्नृणां कामेश्वरमिहास्त्विति । यः प्रदोषे त्रयोदश्यां शनिवासरसंयुजि

ਉਹੀ (ਲਿੰਗ) ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ‘ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ’ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ—ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ, ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ—

Verse 76

संस्नास्यति नरो धीमान्कामकुंडे त्वदास्पदे । त्वत्स्थापितं च कामेशं लिंगं द्रक्ष्यति मानवः

ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕਾਮਕੁੰਡ ਵਿੱਚ—ਤੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ—ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਾਮੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—

Verse 77

स वै कामकृताद्दोषाद्यामीं नाप्स्यति यातनाम् । बहवोपि हि पाप्मानो बहुभिर्जन्मभिः कृताः

ਉਹ ਕਾਮ-ਜਨਿਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਯਮ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਪ, ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵੀ—

Verse 78

कामतीर्थांबु संस्नानाद्यास्यंति विलयं क्षणात् । कामाः समृद्धिमाप्स्यंति कामेश्वर निषेवणात्

ਕਾਮਤੀਰਥ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਪਲ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੋਰਥ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 79

इति दत्त्वा वराञ्शंभुस्तल्लिंगे लयमाययौ । स्कंद उवाच । तल्लिंगाराधनात्कामाः प्राप्ता दुर्वाससा भृशम्

ਇਉਂ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।’

Verse 80

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन काश्यां कामेश्वरः सदा । पूजनीयः प्रयत्नेन महाकामाभिलाषुकैः

ਇਸ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਦਾ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

Verse 81

कामकुंडकृतस्नानैर्महापातकशांतये । इदं कामेश्वराख्यानं यः पठिष्यति पुण्यवान् । यः श्रोष्यति च मेधावी तौ निष्पापौ भविष्यतः

ਕਾਮਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਤਕ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੁੰਨਵਾਨ ਇਸ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ-ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਧਾਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੇਗਾ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 85

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे दुर्वाससो वरप्रदानं नाम पंचाशीतितमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀਖੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿੱਚ, ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਅੰਦਰ, ‘ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਵਰ-ਪ੍ਰਦਾਨ’ ਨਾਮਕ ਪਚਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।