Adhyaya 34

Verse 1

स्कंद उवाच । आकर्णय क्षोणिसुर यथा स्थाणुरचीकरत् । गंगावरणयोः पुण्यात्संभेदात्तीर्थभूमिकाम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵ (ਹੇ ਰਾਜਨ), ਸੁਣੋ—ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਵਰੁਣਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤੀਰਥ-ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸਥਾਣੁ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 2

संगमे तत्र निष्णातः संगमेशं समर्च्य च । नरो न जातु जननी गर्भसंगमवाप्नुयात्

ਉਥੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਨਾਲ ਮੁੜ ‘ਸੰਗਮ’ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ—ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 3

तत्र पादोदकं तीर्थं यत्र देवेन शार्ङ्गिणा । आदौ पादौ क्षलितौ तु मंदराच्चागतेन यत्

ਉਥੇ ਪਾਦੋਦਕ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਦੇਵ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਆਏ ਜਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਧੋਏ ਸਨ।

Verse 4

विप्णुपादोदके तीर्थे वारिकार्यं करोति यः । व्यतीपातेन नियतं भूयः सांसारिकी गतिः

ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਾਦੋਦਕ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਤਰਨ (ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਆਦਿ) ਕਰੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਅਸ਼ੁਭ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

कृतपादोदक स्नानः कृतकेशवपूजनः । वीतसंसारवसतिः काश्यामासीन्नरोत्तमः

ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਦੋਦਕ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਨਰੋਤਮ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ—ਸੰਸਾਰ-ਵਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 6

काश्यां सा भूमिरुद्दिष्टा श्वेतद्वीप इति द्विजैः । तत्र पुण्यार्जनं कृत्वा श्वेतद्वीपाधिपो भवेत्

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਭੂ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜ ‘ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪ’ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਪੁੰਨ ਸੰਚਿਤ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 7

ततः पादोदकात्तीर्थात्तीर्थं क्षीराब्धिसंज्ञकम् । तत्रार्जित महापुण्यो वसेत्क्षीराब्धिरोधसि

ਫਿਰ ਪਾਦੋਦਕ-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ‘ਕਸ਼ੀਰਾਬਧਿ’ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਕਮਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਸ਼ੀਰਾਬਧਿ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 8

क्षीरोदाद्दक्षिणेभागे तीर्थं शंखाख्यनुत्तमम् । तत्र स्नातो भवेन्नूनं नाशंखादिनिधेः पतिः

ਕਸ਼ੀਰੋਦ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ‘ਸ਼ੰਖ’ ਨਾਮ ਦਾ ਅਤਿ-ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੰਖ ਆਦਿ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਧਨ-ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 9

अर्वाक्च शंखतीर्थाद्वै चक्रतीर्थमनुत्तमम् । संसारचक्रे न पतेत्तत्तीर्थजलमज्जनात्

ਸ਼ੰਖ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਸੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 10

गदातीर्थं तदग्रे तु संसारगदनाशनम् । तत्र श्राद्धादिकरणात्पश्येद्देवं गदाधरम्

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਗਦਾ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਰੋਗ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਗਦਾਧਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

पद्माकृत्पद्मतीर्थं च तदग्रे पितृतृप्तिकृत् । तत्र स्नानादिकरणात्प्राप्नुयादघसंक्षयम्

ਅਗਲਾ ਪਦਮ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਕਮਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਵਿਧੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

ततस्तीर्थं महालक्ष्म्या महापुण्यफलप्रदम् । तत्राभ्यर्च्य महालक्ष्मीं निर्वाणकमलां लभेत्

ਫਿਰ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਮਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

ततो गारुत्मतं तीर्थं संसारगरनाशनम् । कृतोदकक्रियस्तत्र वैकुंठे वसतिं लभेत्

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਰੁਤਮਤ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

पंचतीर्थ्यां नरः स्नात्वा न देहं पांचभौतिकम् । गृह्णाति जातुचित्काश्यां पंचास्योवाथ जायते

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਚਤੀਰਥੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਕਦੇ ਪੰਜ-ਭੌਤਿਕ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦਾ; ਅਪਿਤੁ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ‘ਪੰਜ-ਮੁਖੀ’ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

प्रह्लादतीर्थं तद्याम्ये महाभक्तिफलप्रदम् । तत्र वै स्नानमात्रेण विष्णोः प्रियतरो भवेत्

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਹਲਾਦ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

अंबरीषं ततस्तीर्थं महापातकनाशनम् । तत्र वै शुभकर्माणो जना नो गर्भभाजनम्

ਫਿਰ ਅੰਬਰੀਸ਼-ਤੀਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮੁੜ ਗਰਭ-ਭਾਜਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ (ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ)।

Verse 17

आदित्यकेशवं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । कृताभिषेकस्तत्रापि लभेत्स्वर्गाभिषेचनम्

ਅਗੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਦਿਤ੍ਯ-ਕੇਸ਼ਵ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸੇਕ (ਦਿਵ੍ਯ ਅਭਿਸ਼ੇਚਨ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

दत्तात्रेयस्य तत्रास्ति तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् । योगसिद्धिं लभे तत्र स्नानमात्रेण भावतः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਉੱਥੇ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 19

ततो नारदतीर्थं च ब्रह्मविद्यैककारणम् । तत्र स्नानेन मुक्तः स्याद्दृष्ट्वा नारदकेशवम्

ਫਿਰ ਨਾਰਦ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਾਰਦ-ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

ततो वामनतीर्थं च विष्णुसान्निध्यहेतुकम् । तत्र श्राद्धविधानेन मुच्यते पितृजादृणात्

ਫਿਰ ਵਾਮਨ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਾਨ্নਿਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੇਤੂ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਵਿਧੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਠੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 21

नरनारायणाख्यं हि ततस्तीर्थं शुभप्रदम् । तत्तीर्थमज्जनात्पुंसां गर्भवासः सुदुर्लभः

ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਗਰਭ-ਵਾਸ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਅਵਸਥਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 22

यज्ञवाराहतीर्थं च ततो दक्षिणतः शुभम् । यत्र स्नातस्य वै पुंसां राजसूयफलं ध्रुवम्

ਉੱਥੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼ੁਭ ਯਜ੍ਞ-ਵਾਰਾਹ-ਤੀਰਥ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 23

विदारनारसिंहाख्यं तीर्थं तत्रास्ति पावनम् । यत्रैकस्नानतो नश्येदघ जन्मशतार्जितम्

ਉੱਥੇ ਵਿਦਾਰ-ਨਾਰਸਿੰਹ ਨਾਮ ਦਾ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

गोपीगोविंदतीर्थं च ततो वैष्णवलोकदम् । यस्मिन्स्नातो नरो विद्वान्न विंद्याद्गर्भवेदनम्

ਅਗਲਾ ਗੋਪੀ-ਗੋਵਿੰਦ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਗਰਭ-ਵੇਦਨਾ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 25

लक्ष्मीनृसिंहतीर्थं च गोपीगोविंद दक्षिणे । निर्वाणलक्ष्म्या यत्रत्यो व्रियते तु नरोत्तमः

ਗੋਪੀ-ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਰੋਤਮ ਉੱਥੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗੇ, ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ-ਲਕਸ਼ਮੀ, ਅਰਥਾਤ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਭਾਗ੍ਯ-ਸੰਪਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

तद्दक्षिणायां काष्ठायां शेषतीर्थमनुत्तमम् । महापापौघ शेषोपि न तिष्ठेद्यन्निमज्जनात्

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਕਾਠ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁੱਤਮ ਸ਼ੇਸ਼ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਬਚੀ-ਖੁਚੀ ਛਾਇਆ ਵੀ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।

Verse 27

शंखमाधवतीर्थं च तद्याम्यां दिशि चोत्तमम् । तत्तीर्थसेवनान्नृणां कुतः पापभयं महत्

ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸ਼ੰਖ-ਮਾਧਵ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪ ਦਾ ਵੱਡਾ ਡਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 28

ततोपि पावनतरं तीर्थं तत्क्षणसिद्धिदम् । नीलग्रीवाख्यमतुलं तत्स्नायी सर्वदा शुचिः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਾਵਨ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ਸ਼ਣ-ਮਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੁਲ ਨੀਲਗ੍ਰੀਵ ਨਾਮਕ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

तत्रोद्दालकतीर्थं च सर्वाघौघ विनाशनम् । ददाति महतीमृद्धिं स्नानमात्रेण तन्नृणाम्

ਉੱਥੇ ਉਦਾਲਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

ततः सांख्याख्य तीर्थं च सांख्येश्वर समीपतः । तत्तीर्थसेवनात्पुंसां सांख्ययोगः प्रसीदति

ਫਿਰ ਸਾਂਖ੍ਯ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਂਖ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਸੇਵਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਾਂਖ੍ਯ-ਯੋਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 31

स्वर्लोकाद्यत्र संलीनः स्वयं देव उमापतिः । अतः स्वर्लीनतीर्थं च स्वर्लीनेश्वर सन्निधौ

ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਪ ਦੇਵ ਉਮਾਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਹੀ ਲੀਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਲਈ ਸਵਰਲੀਨ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਵਰਲੀਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ।

Verse 32

तत्र स्नानेन दानेन श्रद्धया द्विजभोजनैः । जपहोमार्चनैः पुंसामक्षयं सर्वमेव हि

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਜਪ-ਹੋਮ-ਅਰਚਨ ਨਾਲ—ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਕਸ਼ਯ ਪੁੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

महिषासुरतीर्थं च तत्समीपेति पावनम् । यत्र तप्त्वा स दैत्येंद्रो विजिग्ये सकलान्सुरान्

ਨੇੜੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੈਤਿੰਦ੍ਰ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 34

तत्तीर्थसेवकोद्यापि नारिभिः परिभूयते । न पातकैर्महद्भिश्च प्रार्थितं च फलं लभेत्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਫਲ ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

बाणतीर्थं च तस्यारात्तत्सहस्रभुजप्रदम् । तत्र स्नातो नरो भक्तिं प्राप्नुयाच्छांभवीं स्थिराम्

ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਬਾਣ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ‘ਹਜ਼ਾਰ ਭੁਜਾਂ’ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸਮਰੱਥਾ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਰ ਸ਼ਾਂਭਵੀ (ਸ਼ਿਵ) ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

गोप्रतारेश्वरं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । अपुत्रोपि तरेद्यत्र स्नातो वैतरणीं सुखम्

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਗੋਪ੍ਰਤਾਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਵੈਤਰਨੀ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

तीर्थं हिरण्यगर्भाख्यं तद्याम्ये सर्वपापहृत् । तत्र स्नातो हिरण्येन मुच्यते न कदाचन

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ‘ਹਿਰਣਯ’—ਅਰਥਾਤ ਧਨ ਅਤੇ ਆਸਕਤੀ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ—ਨਾਲ ਬੱਝਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 38

ततः प्रणवतीर्थं च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । जीवन्मुक्तो भवेत्तत्र स्नानमात्रेण मानवः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਣਵ ਤੀਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਦਾ ਵੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 39

ततः पिशंगिला तीर्थं दर्शनादपि पापहृत् । मुने ममाधिष्ठानं वै तदगस्तेऽति सिद्धिदम्

ਫਿਰ ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅਗਸਤ੍ਯ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 40

स्नात्वा पिशंगिला तीर्थे दत्त्वा दानं च किंचन । किं शोचति कृतात्पापादन्यत्रापि मृतो यदि

ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਕਿਉਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰੇ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਮਰ ਵੀ ਜਾਵੇ?

Verse 41

यो वै पिशंगिला तीर्थे स्नात्वा मामर्चयिष्यति । भविष्यति स मे मित्त्रं मित्रतेजः समप्रभम्

ਜੋ ਕੋਈ ਪਿਸ਼ੰਗਿਲਾ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣੇਗਾ—ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਤੇਜ ਵਰਗੀ ਹੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 42

ततस्त्रैविष्टपीदृष्टि निर्मलीकृत पुष्कलम् । तीर्थं पिलिपिलाख्यं वै मनोमलविनाशनम्

ਫਿਰ ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚੁਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 43

तत्र श्राद्धादिकरणाद्दीनानाथ प्रतर्पणात् । महतीं श्रियमाप्नोति मानवोतीव निश्चलाम्

ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੀਨ-ਦੁਖੀਆਂ ਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਤਿ ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਿਰਸਥਾਈ।

Verse 44

ततो नागेश्वरं तीर्थं महाघपरिशोधनम् । तत्तीर्थमज्जनादेव भवेत्सर्वाघसंक्षयः

ਫਿਰ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 45

तद्दक्षिणे महापुण्यं कर्णादित्याख्यमुत्तमम् । तीर्थं यत्राप्लुतो मर्त्यो भास्करीं श्रियमावहेत्

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ, ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ‘ਕਰਨਾਦਿਤ੍ਯ’ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਰਤ੍ਯ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਰਜੀ ਤੇਜ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 46

ततो भैरवतीर्थं च महाघौघक्षयप्रदम् । चतुरर्थोदयकरं सर्वविघ्ननिवारणम्

ਫਿਰ ਭੈਰਵ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦਾ ਉਦਯ ਕਰਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 47

भौमाष्टम्यां तत्र नरः स्नात्वा संतर्पयेत्पितॄन् । दृष्ट्वा च भैरवं कालं कलिं कालं च संजयेत्

ਭੌਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਭੈਰਵ—ਕਾਲ-ਸਰੂਪ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਕਲੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 48

तीर्थं खर्वनृसिंहाख्यं तीर्थाद्भरवतः पुरः । तत्र स्नातस्य वै पुंसः कुतोघजनितं भयम्

ਭੈਰਵ ਤੀਰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ‘ਖਰਵ-ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਡਰ ਦਾ ਫਿਰ ਕਿੱਥੇ ਅਸਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?

Verse 49

मृकंडस्य मुनेस्तीर्थं तद्याम्यामतिनिर्मलम । तत्र स्नानेन मर्त्यानां नापायमरणं क्वचित्

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁਨੀ ਮ੍ਰਿਕੰਡ ਦਾ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਪਾਯ—ਅਸ਼ੁਭ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

Verse 50

ततः पंचनदाख्यं वै सर्वतीर्थनिषेवितम् । तीर्थं यत्र नरः स्नात्वा न संसारी पुनर्भवेत्

ਫਿਰ ਪੰਚਨਦ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਭ ਤੀਰਥ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 51

ब्रह्मांडोदरवर्तीनि यानि तीर्थानि सर्वतः । ऊर्जे यत्र समायांति स्वाघौघ परिनुत्तये

ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਊਰਜ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ-ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ।

Verse 52

सर्वदा यत्र सर्वाणि दशम्यादिदिनत्रयम् । तिष्ठंति तीर्थवर्याणि निजनैर्मल्यहेतवे

ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਹੀ ਦਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਨੈਰਮਲ੍ਯ—ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ।

Verse 53

भूरिशः सर्वतीर्थानि मध्य काशि पदेपदे । परं पांचनदः कैश्चिन्महिमानापि कुत्रचित्

ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਪੰਚਨਦ ਸਰਵੋਚ ਹੈ—ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ।

Verse 54

अप्येकं कार्तिकस्याहस्तत्र वै सफलीकृतम् । जपहोमार्चनादानैः कृतकृत्यास्त एव हि

ਉੱਥੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦਾ ਇਕੋ ਦਿਨ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਪ, ਹੋਮ, ਅਰਚਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਤਵ੍ਯ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 55

सर्वाण्यपि च तीर्थानि युगपत्तुलितान्यपि । नाधिजन्मुः पंचनद्याः कलाया अपि तुल्यताम्

ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਭਾਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਤੋਲ ਕੇ ਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਪੰਚਨਦਾ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਇਕ ਕਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।

Verse 56

स्नात्वा पांचनदे तीर्थे दृष्ट्वा वै बिंदुमाधवम् । न जातु जायते धीमाञ्जननी जठराजिरे

ਪੰਚਨਦਾ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬਿੰਦੁਮਾਧਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ—ਉਦਰ-ਕਾਰਾਗਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 57

ततो ज्ञानहदं तीर्थं जडानामपि जाड्यहृत् । तत्र स्नातो नरो जातु ज्ञानभ्रंशं न चाप्नुयात्

ਫਿਰ ‘ਜ੍ਞਾਨਹਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜੜਤਾ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਭ੍ਰੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 58

तत्र ज्ञानह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं नरः । ज्ञानं तदधिगच्छेद्वै येन नो बाध्यते पुनः

ਉੱਥੇ ਜ੍ਞਾਨਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜ੍ਞਾਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 59

ततोस्ति मंगलं तीर्थं सर्वामंगलनाशनम् । तत्रावगाहनं कृत्वा भवेन्मंगलभाजनम्

ਫਿਰ ‘ਮੰਗਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਅਮੰਗਲਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੰਗਲ ਦਾ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

अमंगलानि नश्येयुर्भवेयुर्मंगलानि च । स्नातुर्वै मंगले तीर्थे नमस्कर्तुश्च मंगलम्

ਅਮੰਗਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਫਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਲ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 61

मयूखमालिनस्तीर्थं तदग्रे मलनाशनम् । तत्राप्लुतो गभस्तीशं विलोक्य विमलो भवेत्

‘ਮਯੂਖਮਾਲਿਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ‘ਮਲਨਾਸ਼ਨ’—ਮੈਲ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਘਾਟ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਗਭਸਤੀਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

मखतीर्थं तु तत्रैव मखैश्वर समीपतः । मखजं पुण्यमाप्नोति तत्र स्नातो नरोत्तमः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਖੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ‘ਮਖ-ਤੀਰਥ’ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਰੋਤਮ ਯਜ੍ਞ-ਉਪਾਸਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

तत्पार्श्वे बिंदुतीर्थं च परमज्ञानकारणम् । तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा लभेत्सुकृतमुत्तमम्

ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ‘ਬਿੰਦੁ-ਤੀਰਥ’ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਸੁਕ੍ਰਿਤ—ਸਰਵੋਤਮ ਪੁੰਨ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 64

पिप्पलादस्य च मुनेस्तीर्थं तद्याम्यदिक्स्थितम् । स्नात्वा शनेर्दिने तत्र दृष्ट्वावै पिप्पलेश्वरम्

ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਨੀ ਪਿੱਪਲਾਦ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ (ਉਕਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।

Verse 65

पिप्पलं तत्र सेवित्वा अश्वत्थ इति मंत्रतः । शनिपीडां न लभते दुःस्वप्नं चापि नाशयेत्

ਉੱਥੇ ਪਿੱਪਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਅਸ਼ਵੱਥ’ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ; ਤਾਂ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ ਅਤੇ ਦੁੱਸੁਪਨੇ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 66

ततस्ताम्रवराहाख्यं तीर्थं चैवातिपावनम् । यत्र स्नानेन दानेन न मज्जेदघसागरे

ਫਿਰ ‘ਤਾਮ੍ਰ-ਵਰਾਹ’ ਨਾਮ ਦਾ ਅਤਿ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ।

Verse 67

तदग्रे कालगंगा च कलिकल्मषनाशिनी । तस्यां स्नात्वा नरो धीमांस्तत्क्षणान्निरघो भवेत्

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਾਲ-ਗੰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਨਿਰਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 68

इंद्रद्युम्नं महातीर्थमिंद्रद्युम्नेश्वराग्रतः । तोयकृत्यं तत्र कृत्वा लोकमैंद्रमवाप्नुयात

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਮਹਾਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 69

ततस्तु रामतीर्थं च वीररामेश्वराग्रतः । तत्तीर्थस्नानमात्रेण वैष्णवं लोकमाप्नुयात्

ਫਿਰ ਵੀਰ-ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਾਮ-ਤੀਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

तत ऐक्ष्वाकवं तीर्थं सर्वाघौघविनाशनम् । तत्र स्नानेन पूतात्मा जायते मनुजोत्तमः

ਅਗਲਾ ਐਕਸ਼ਵਾਕ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

मरुत्ततीर्थं तत्प्रांते मरुत्तेश्वरसन्निधो । तत्र स्नात्वा तमर्च्येशं महदैश्वर्यमाप्नुयात्

ਉਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਮਰੁੱਤ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਮਰੁੱਤੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 72

मैत्रावरुणतीर्थं च ततः पातकनाशनम् । तत्र पिंडप्रदानेन पितॄणां भवति प्रियः

ਫਿਰ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 73

ततोग्नितीर्थविमलमग्नीश पुरतो महत् । अग्निलोकमवाप्नोति तत्तीर्थपरिमज्जनात्

ਫਿਰ ਅਗਨੀਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ, ਨਿਰਮਲ ਅਗਨੀ-ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਗਨੀ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 74

अंगारतीर्थं तत्रैव अंगारेश्वरसन्निधौ । तत्रांगार चतुर्थ्यां नु स्नात्वा निष्पापतामियात्

ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਗਾਰ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅੰਗਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਨਿੱਧਾਨ ਵਿੱਚ। ਅੰਗਾਰ-ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਪਾਪਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 75

ततो वै कलितीर्थं च कलशेश्वरसन्निधौ । स्नात्वा तल्लिंगमभ्यर्च्य कलिकालान्न बिभ्यति

ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਕਲੀ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਕਲਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਨਿੱਧਾਨ ਵਿੱਚ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।

Verse 76

चंद्रतीर्थं च तत्रैव चंद्रेश्वरसमीपतः । तत्र स्नात्वार्च्य चंद्रेशं चंद्रलोकमवाप्नुयात्

ਉੱਥੇ ਹੀ ਚੰਦਰ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਚੰਦਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਮੀਪ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਚੰਦਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਚੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

तदग्रे वीरतीर्थं च वीरेश्वर समीपतः । यदुक्तं प्राक्तवपुरस्तीर्थानामुत्तमं परम्

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵੀਰ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਮੀਪ; ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 78

विघ्नेशतीर्थं च ततः सर्वविघ्नविघातकृत् । जातुचित्तत्र संस्नातो न विघ्नैरभिभूयते

ਫਿਰ ਵਿਘਨੇਸ਼-ਤੀਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 79

हरिश्चंद्रस्य राजर्षस्ततस्तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो जातु न सत्याच्चयवते कचित्

ਅਗਲਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਅਤੁੱਲ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਸਤਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 80

हरिश्चंद्रस्य तीर्थे तु यच्छ्रेयः समुपार्जितम् । तदक्षयफलं वीर इह लोके परत्र च

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਵੀਰ—ਉਹ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 81

ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश समीपतः । सर्वपर्वफलं तस्य स्नात्वा पर्वण्यपर्वणि

ਫਿਰ ਪਰਵਤੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਰਵਤ-ਤੀਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ—ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ—ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 82

कंबलाश्वतरं तीर्थं तत्र सर्वविषापहम् । तत्र स्नातो भवेन्मर्त्यो गीतविद्याविशारदः

ਅਗਲਾ ਕੰਬਲਾਸ਼ਵਤਰ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਰਤਯ ਗੀਤ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 83

ततः सारस्वतं तीर्थं सर्वविद्योपपादकम् । तिष्ठेयुः पितरस्तत्र सह देवर्षिमानवैः

ਫਿਰ ਸਾਰਸਵਤ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਿਤਰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 84

उमातीर्थं तु तत्रैव सर्वशक्तिसमन्वितम् । औमेयलोकप्राप्त्यै स्यात्स्नानमात्रेण निश्चितम्

ਉਥੇ ਹੀ ਉਮਾਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਮਾ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 85

ततस्त्रिलोकी विख्यातं त्रिलोक्युद्धरणक्षमम् । तीर्थं श्रेष्ठतरं वीर यदाख्या मणिकर्णिका

ਫਿਰ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਸਮਰੱਥ ਹੈ—ਹੇ ਵੀਰ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਹੈ।

Verse 86

चक्रपुष्करिणीतीर्थं तदादौ विष्णुना कृतम् । तदाख्या कर्णनादेव सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

ਚਕ੍ਰਪੁਸ਼ਕਰਿਣੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਆਦਿਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 87

स्वर्गौकसस्त्रिसंध्यं वै जपंति मणिकर्णिकाम् । यन्नामग्रहणं पुंसां श्रेयसं परमाय हि

ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆਂ ਵੇਲੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ‘ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 88

यैः श्रुता यैः स्मृता वीर यैर्दृष्टा मणिकर्णिका । त एव कृतिनो लोके कृतकृत्यास्त एव हि

ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਉਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨ ਹਨ; ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹਨ।

Verse 89

त्रिलोके ये जपंतीह मानवा मणिकर्णिकाम् । जपामि तानहं वीर त्रिकालं पुण्यकर्मणः

ਹੇ ਵੀਰ! ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਪੁੰਨਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਤੇ ਜਪਦਾ ਹਾਂ।

Verse 90

इष्टं तेन महायज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः । पंचाक्षरी महाविद्या येनोक्ता मणिकर्णिका

ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਯੱਗ ਯਥਾਵਿਧੀ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆ—‘ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ’—ਉਸ ਨੇ ਉਚਾਰੀ ਹੈ।

Verse 91

महादानानि दत्तानि तेन वै पुण्यकर्मणा । येनाहमर्चितो वीर संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

ਉਸ ਸੱਚੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਨੇ ਮਹਾਦਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 92

मणिकर्ण्यंबुभिर्येन तर्पिताः प्रपितामहाः । तेन श्राद्धानि दत्तानि गयायां मधुपायसैः

ਜਿਸ ਨੇ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਨੋ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਮਧੁ-ਪਾਯਸ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 93

मणिकर्णीजलं येन संपीतं शुद्धबुद्धिना । किं तस्य सोमपानैस्तैः पुनरावृत्तिलक्षणैः

ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਸੋਮਪਾਨ ਕੀ ਹਨ ਜੋ ਫਿਰ ਜਨਮ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ?

Verse 94

ते स्नाताः सर्वतीर्थेषु महापर्वसुभूरिशः । तथा च सर्वावभृथैर्यैः स्नाता मणिकर्णिका

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਾਪਰਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ ਵੀ ਕਰ ਲਏ ਹਨ।

Verse 95

तैः सुराः पूजिताः सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखा मखैः । यैः स्वर्णकुसुमैरत्नैरर्चिता मणिकर्णिका

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 96

अहं तेनोमया सार्धं दीक्षां संप्राप्य शांभवीम् । अर्चितः प्रत्यहं येन पूजिता णिकर्णिका

ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਦੀਕਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਰਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 97

तपांसि तेन तप्तानि शीर्णपर्णादिना चिरम् । सेविता श्रद्धया येन श्रीमती मणिकर्णिका

ਉਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 98

दत्त्वा दानानि भूरीणि मखानिष्ट्वा तु भूरिशः । चिरं तप्त्वाप्यरण्येषु स्वर्गैश्वर्यान्महीं पुनः

ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਵੀ—ਸਵਰਗ ਦੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 99

विपुलेत्र महीपृष्ठे पंचक्रोश्यां मनोहरा । संश्रिता मणिकर्णीयैस्ते याताश्चानिवर्तकाः

ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ-ਪਟਲ ਉੱਤੇ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਪੰਚਕ੍ਰੋਸ਼ੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜੋ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ—ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 100

दानानां च व्रतानां च क्रतूनां तपसामपि । इदमेव फलं मन्ये यदाप्या मणिकर्णिका

ਦਾਨ, ਵਰਤ, ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਮੈਂ ਇਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ।

Verse 110

एतेषामपि तीर्थानां चतुर्णामपि सत्तम । पंचमं मणिकर्ण्याख्यं मनावेयवशुद्धिदम्

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ, ਮਣਿਕਰਨੀ (ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ) ਨਾਮ ਦਾ, ਜੋ ਮਨ ਤੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਕਣ-ਕਣ ਤੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 117

इति वीरेश्वराख्यानं तीर्थाख्यानप्रसंगतः । कथितं ते पुरागस्ते कामेशं कथयाम्यतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਆਖਿਆਨ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਅਗਸਤ੍ਯ, ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਕਾਮੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਥਨ ਕਰਾਂਗਾ।