Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 17

Devanagari script

आदित्यकेशवं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । कृताभिषेकस्तत्रापि लभेत्स्वर्गाभिषेचनम्

Transliteration

ādityakeśavaṃ nāma tadagre tīrthamuttamam | kṛtābhiṣekastatrāpi labhetsvargābhiṣecanam

Translation

ਅਗੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਦਿਤ੍ਯ-ਕੇਸ਼ਵ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸੇਕ (ਦਿਵ੍ਯ ਅਭਿਸ਼ੇਚਨ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Word by Word

• आदित्यकेशवम्: Āditya-Keśava (name)
• आदित्यकेशवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आदित्यकेशव (प्रातिपदिक; आदित्य + केशव)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व-समासः (आदित्यश्च केशवश्च) नामरूपेण

• नाम: named/called
• नाम: Avyaya (Apposition marker/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative/नामार्थक-निपातः: ‘called/named’)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तीर्थम् इति विशेषणम् (‘that’)

• अग्रे: in front/ahead
• अग्रे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘अग्रे’ = in front/ahead

• तीर्थम्: a tīrtha
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तीर्थम् इति विशेषणम्

• कृताभिषेकः: one who has performed ablution/rite
• कृताभिषेकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृताभिषेक (प्रातिपदिक; कृत + अभिषेक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past passive participle) ‘कृतः अभिषेकः येन सः/यः’—कर्मधारय/तत्पुरुष-आधारः; कर्तरि प्रयोगः

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• अपि: also/even
• अपि: Avyaya (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (also/even)

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• स्वर्गाभिषेचनम्: heavenly consecration/ablution (in heaven)
• स्वर्गाभिषेचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्गाभिषेचन (प्रातिपदिक; स्वर्ग + अभिषेचन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘स्वर्गे अभिषेचनम्/स्वर्गस्य अभिषेचनम्’ इत्यर्थे तत्पुरुषः

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Āditya-Keśava-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: At dawn, the sun rises over the Ganga; a pilgrim performs ablution at Āditya-Keśava-tīrtha while offering arghya; above, a radiant solar disc merges iconographically with Keśava’s presence, suggesting a ‘heavenly coronation/abhiṣeka’.

Characters & Entities

• Āditya-Keśava
• Svarga
• Kāśī (Varanasi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual consecration performed at a sanctified locus is said to elevate one’s destiny, reflecting the Purāṇic link between tīrtha and higher worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Āditya-Keśava-tīrtha in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Abhiṣeka—ritual bathing/ablution performed at the tīrtha.